Theo thống kê của UBND xã Nam Thanh, hiện tại, làng Bình Yên có 269/570 hộ tham gia sản xuất. Trong đó, có 86 hộ chuyên cô, đúc nhôm, 161 hộ cán kéo và tạo hình, 22 hộ thuộc các loại hình sản xuất khác. Nghề tái chế nhôm là nghề du nhập, khởi phát từ năm 1989, với nguyên liệu nhập từ xã Vân Chàng, hay một số nơi khác ở tỉnh Bắc Ninh.

Chất thải rắn độc hại đang biến đồng ruộng tại Bình Yên thành đất "chết"

Đủ loại ô nhiễm

Nghề tái chế nhôm đem lại động lực phát triển mạnh mẽ, làm thay đổi “bộ mặt” kinh tế của địa phương. Nhưng, sự phát triển thiếu đồng bộ, khoa học kỹ thuật không theo kịp đà phát triển, cơ sở vật chất xuống cấp, lượng chất thải xả ra môi trường ngày càng lớn… khiến tình trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề Bình Yên đang ở mức “báo động đỏ”.

Kết quả quan trắc mới đây của Bộ TN&MT cho thấy, môi trường nước mặt sông Nam Ninh Hải, nơi chứa nước thải của các cơ sở sản xuất tại Bình Yên, có hàm lượng SS (chất rắn lơ lửng) cao gấp 12,2 lần, hàm lượng COD cao gấp 20 lần, BOD5 cao gấp 21,2 lần quy chuẩn cho phép. Lượng chất thải rắn nguy hại từ quá trình cô đúc nhôm lên tới 40 tấn/ngày, nước thải từ khâu tẩy rửa sản phẩm cũng lên tới 500m3 mỗi ngày.

Ông Lê Văn Đông - Phó Chủ tịch UBND xã Nam Thanh, cho biết: “Ô nhiễm đang là gánh nặng chung của toàn xã, bởi sự phát triển quá nhanh của các làng nghề như: dệt, cơ khí, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến gỗ... Trong đó, Bình Yên là địa bàn đáng lo nhất bởi lượng chất thải độc hại lớn, trong khi các biện pháp xử lý chưa triệt để, gây ra những hệ lụy không nhỏ với sức khỏe của người dân”.

Môi trường nước bị ô nhiễm quá nặng cũng đang ảnh hưởng đến hàng chục ha ruộng đất canh tác nông nghiệp của người dân. Tuy nhiên, nhiều người dân đang chấp nhận “sống chung với chất độc” vì lợi nhuận của nghề. Theo tính toán, với khoảng 1.400 tấn nhôm phế liệu được tái chế mỗi tháng, hiệu suất thu hồi khoảng 60%, thu nhập của người lao động khoảng 40 triệu đồng/năm, trong khi làm nông nghiệp thuần tuý chỉ thu lợi khoảng 12 triệu đồng/năm.

Không chỉ ô nhiễm nguồn nước, đất canh tác, hoạt động tái chế nhôm còn thải ra một khối lượng khói bụi lớn gây ô nhiễm không khí. Hoạt động của máy móc, lò đúc, các phương tiện giao thông hạng nặng di chuyển, gây ô nhiễm tiếng ồn nghiêm trọng. Đủ loại ô nhiễm “trên trời, dưới đất” đang khiến những nguy cơ về sức khỏe, bệnh tật của người dân tăng cao.

Những dự án đi vào “ngõ cụt”

Ô nhiễm môi trường đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, để khắc phục tình trạng này, trong gần 10 năm qua, nhiều dự án tiền tỷ đã được xây dựng, tuy nhiên, vì nhiều lý do khiến cho những dự án hoặc hoạt động không tốt, hoặc phải bỏ dở giữa chừng.

Điển hình là dự án đầu tư xây dựng bãi chôn lấp và xử lý chất thải rắn vào năm 2008, do Sở TN&MT tỉnh Nam Định phối hợp cùng cơ quan Hợp tác và phát triển Thụy Sỹ tiến hành hỗ trợ các hộ làm nghề kinh phí làm hố ga, ống khói, thùng nhựa đựng chất thải rắn, trang thiết bị bảo hộ lao động... Tuy nhiên, dự án chỉ dừng lại ở mức “thí điểm” và chưa được nhân rộng.

Một dự án khác do Cục Kiểm soát ô nhiễm, Tổng Cục Môi trường bảo trợ, cũng đã được triển khai với 3 mô hình xử lý khí thải, nước thải và chất thải rắn. Nhưng cũng giống như các dự án khác, vì vấn đề chi phí quá lớn, các dự án vẫn chỉ nằm trên giấy.

Ông Nguyễn Văn Ngoãn - Chủ tịch UBND xã Nam Thanh, cho biết địa phương đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc khăc phục ô nhiễm. Chính quyền địa phương đã có quy hoạch đưa các làng nghề ra các KCN tập trung để xử lý chất thải tập trung. Với diện tích lúa bị ô nhiễm chất độc sẽ áp dụng biện pháp thau rửa để trả lại đất nguyên trạng cho bà con.

“Tuy nhiên, đây là giải pháp lâu dài, không thể một sớm, một chiều giải quyết ngay được... Trước mắt, bản thân người dân phải nâng cao ý thức tự giác, tuân thủ các quy định, cùng góp sức bảo vệ môi trường chung. Sự ủng hộ của người dân không chỉ giúp cơ quan chức năng, mà còn là bảo vệ chính sức khỏe người dân và sự phát triển bền vững của làng nghề”, ông Ngoãn nhấn mạnh.

Văn Hiến