Không chỉ tạo thu nhập ổn định, việc làm tại chỗ, các HTX còn giúp thay đổi nếp nghĩ, cách làm, khuyến khích phụ nữ khởi nghiệp, thoát nghèo bền vững, góp phần xây dựng cộng đồng ngày càng phát triển.

Từ tổ liên kết đến tổ hợp tác trồng cây ăn quả

Năm 2021, Tổ liên kết trồng cây ăn quả vùng ĐBDTTS được thành lập tại xã Ngọk Réo với 14 thành viên. Dưới sự hỗ trợ của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, các thành viên được tập huấn kỹ thuật trồng trọt, sử dụng phân hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật.

Năm 2022, mô hình tham gia Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp”, đoạt giải Ba và nhận 280 triệu đồng vốn hỗ trợ. Đây là cú hích quan trọng giúp các hộ đầu tư giống mới, cải tạo vườn cây, áp dụng kỹ thuật hiện đại. Đến tháng 6/2023, tổ liên kết phát triển thành Tổ hợp tác (THT) phụ nữ trồng cây ăn quả với 23 thành viên, diện tích canh tác 35ha.

Sản phẩm từ chỗ chỉ bán cho thương lái nay đã có mặt tại các chợ phiên, hội chợ và được quảng bá trên mạng xã hội, mở rộng đầu ra ổn định.

Một điển hình là chị Y Nga (thôn Đăk Duông). Trước đây, gia đình chị chỉ trồng mì trên 5.000 m² đất, thu nhập bấp bênh. Được THT hỗ trợ giống và kỹ thuật, chị mạnh dạn chuyển sang trồng cam xen cà phê. Nhờ đó, mỗi năm gia đình chị thu khoảng 4 tấn cam và 1 tấn cà phê, thu nhập trên 100 triệu đồng.

Những mô hình khởi nghiệp này đã giúp phụ nữ vùng ĐBDTTS nâng cao thu nhập, thay đổi tư duy sản xuất, dần rời xa tập quán cũ, hướng đến sinh kế bền vững.

Trong nhiệm kỳ 2020–2025, xã Ngọk Réo đạt nhiều kết quả nổi bật: tổng giá trị sản xuất 539 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người 52,91 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 2,49%. Xã có 3 sản phẩm OCOP, 100% thôn giữ vững danh hiệu văn hóa, 14/14 thôn có nhà rông phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Bước vào nhiệm kỳ mới, Ngọk Réo phấn đấu đến năm 2030 tổng giá trị sản xuất đạt 650 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người trên 65 triệu đồng/năm và không còn hộ nghèo. Địa phương định hướng phát triển vùng chuyên canh cây ăn quả, cây dược liệu, kết hợp du lịch nông nghiệp, cộng đồng và trải nghiệm văn hóa bản địa.

Hình thành HTX kiểu mới do phụ nữ làm chủ

Từ các tổ, nhóm sản xuất, nhiều HTX đã ra đời và phát huy hiệu quả. Tiêu biểu là HTX Nông nghiệp Ba Tô (xã Ba Tô) với sản phẩm gạo rẫy Phát Huy – đạt chuẩn OCOP 3 sao. HTX chủ động đổi mới mẫu mã, bao bì, đẩy mạnh kết nối thị trường. Năm 2024, sản phẩm được đưa lên sàn thương mại điện tử Shopee, thu hút người tiêu dùng.

Theo bà Phạm Thị Vút – Chủ tịch HĐQT HTX, gạo rẫy Phát Huy được đồng bào Hrê canh tác tự nhiên, giàu dinh dưỡng, nên ngày càng được thị trường ưa chuộng. Ngoài 10 mẫu ruộng của HTX, đơn vị còn liên kết với nhiều hộ nông dân để mở rộng diện tích, đồng thời chế biến gạo rẫy sấy giòn, bột gạo rẫy nhằm đa dạng sản phẩm và tạo việc làm cho lao động địa phương.

Một điển hình khác là HTX Nông nghiệp Cao Muôn Ba Tơ (xã Ba Động, huyện Ba Tơ), do chị Phan Thị Quyến sáng lập năm 2019. Xuất phát từ thói quen bà con mang rau rừng, mật ong, cá suối, sim chín đến trao đổi, chị đã cùng 15 thành viên lập HTX. Dù vốn ít, thị trường hạn chế, nhưng nhờ đồng lòng, HTX đã đứng vững, mở cửa hàng trưng bày và trở thành điểm thu mua nông sản quen thuộc.

Hiện mỗi tháng HTX thu mua khoảng 500kg đặc sản như thịt trâu, mật ong, sim, rau dớn, sâm…; đồng thời chế biến sản phẩm mới như ớt xiêm ngâm sả, rượu sim, thịt trâu gác bếp. Doanh thu bình quân đạt trên 100 triệu đồng/tháng. Không chỉ tiêu thụ nông sản, HTX còn tạo việc làm, giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, đồng thời liên kết với THT dệt thổ cẩm Làng Teng, góp phần giữ nghề truyền thống của đồng bào Hrê.

Khát vọng thoát nghèo từ dược liệu quý

Tại các xã Tu Mơ Rông, Măng Ri, Đăk Sao…, sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu đang trở thành hướng đi bền vững, mở ra cơ hội làm giàu cho đồng bào.

Nổi bật là HTX Dược liệu – Du lịch Ngọc Linh H80 (xã Măng Ri), thành lập tháng 9/2022 với 210 thành viên, vốn điều lệ hơn 770 triệu đồng. Ban lãnh đạo HTX là những phụ nữ có tư duy nhạy bén, chịu khó học hỏi.

Ngay từ khi hoạt động, HTX đã triển khai trồng sâm dây, tiêu thụ sản phẩm dược liệu (sâm dây, sơn tra, mật ong, ngũ vị tử…), đồng thời tổ chức tham quan vườn sâm, trải nghiệm du lịch cộng đồng. HTX tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động và trên 50 lao động thời vụ.

Điểm đặc biệt của HTX là cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng. Thành viên bán sản phẩm được thu mua với giá cao hơn thị trường. Khi có đoàn tham quan vườn sâm, toàn bộ thu nhập từ dịch vụ được chuyển cho người phục vụ – chính là thành viên HTX. Nhờ đó, người dân gắn bó hơn, tích cực bảo vệ rừng để duy trì môi trường sinh trưởng của cây dược liệu.

Chị Nguyễn Thị Anh Nữ – Phó Giám đốc HTX – cho biết: “Người dân Măng Ri hiểu rằng giữ rừng là giữ sinh kế lâu dài. Trồng dược liệu dưới tán rừng vừa bảo vệ môi trường, vừa tạo nguồn thu ổn định quanh năm.”

Không chỉ sản xuất, HTX còn là cầu nối xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ, đặc biệt với cây sâm Ngọc Linh – dược liệu quý giá mang lại lợi ích kinh tế lớn. Đến nay, HTX đã liên kết với hàng chục hộ dân mở rộng diện tích trồng sâm.

Từ mỗi gốc sâm được trồng, chăm sóc và chế biến thành sản phẩm chất lượng, người dân không chỉ có thêm thu nhập mà còn gắn bó với quê hương, giữ gìn văn hóa và hệ sinh thái bản địa. Sâm Ngọc Linh vì thế trở thành niềm hy vọng thoát nghèo, phát triển bền vững cho các xã vùng cao.

Trải qua 30 năm xây dựng và phát triển, Liên minh HTX tỉnh Quảng Ngãi đã trở thành chỗ dựa tin cậy của KTTT. Đồng hành cùng Liên minh HTX Việt Nam, đơn vị triển khai nhiều hoạt động thiết thực: tuyên truyền, vận động thành lập HTX; tư vấn, hỗ trợ pháp luật, kỹ thuật, đào tạo cán bộ và lao động; tham gia xây dựng chính sách, quy hoạch; tổ chức thi đua; hợp tác trong và ngoài tỉnh; cung cấp dịch vụ kiểm toán nội bộ; hỗ trợ vốn qua Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX... Những hoạt động này đã góp phần quan trọng trong quá trình hình thành, củng cố và phát triển khu vực KTTT, tạo nền tảng cho phụ nữ vùng ĐBDTTS khởi nghiệp, vươn lên thoát nghèo.

Từ những mô hình nhỏ lẻ, phụ nữ vùng ĐBDTTS Quảng Ngãi đã từng bước xây dựng HTX kiểu mới, khai thác hiệu quả tiềm năng nông sản, dược liệu và nghề truyền thống. Các HTX không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập, mà còn giúp thay đổi tư duy sản xuất, khuyến khích khởi nghiệp, bảo tồn văn hóa, góp phần xây dựng cộng đồng bền vững.

Với sự đồng hành của hệ thống Liên minh HTX các cấp, các mô hình KTTT do phụ nữ làm chủ đang mở ra hướng đi mới cho phát triển nông thôn miền núi, hiện thực hóa khát vọng thoát nghèo, vươn tới tương lai ổn định và giàu đẹp.

Ngọc Huyền