Đứng ở góc độ của nhà phân phối nội địa hàng đầu tại Tp.HCM và khu vực phía Nam hiện nay, ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (Satra), cho biết kênh phân phối hiện đại (MT) vẫn mang tính chất tạo dựng hình ảnh nhiều nhất cho DN ngành thực phẩm, tiêu dùng nhanh (FMCG), nông sản.

Đa phần những DN này, nếu đã có kênh phân phối truyền thống (GT) đủ lớn, họ vẫn phải bám vào các siêu thị trong kênh MT dù biết nó không có lợi nhuận, thậm chí lỗ và phải thường xuyên chăm chút hình ảnh sản phẩm (đầu tư về bao bì, thương hiệu, tiếp thị…). 

Muốn vượt, phải đạt chuẩn

Vấn đề đặt ra là làm sao cho sản phẩm của các DN nhỏ có thể vào được hệ thống kênh MT vốn nhiều thách thức này, đây là trăn trở lớn của nhiều chủ DN nhỏ hiện nay. 

Một cuộc khảo sát từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, trong số 12 mô hình bán lẻ thông dụng hiện nay, DN vẫn đặt kỳ vọng vào kênh MT. Cụ thể, gần 94% DN cho rằng bán lẻ online có triển vọng, 91% với mô hình siêu thị tổng hợp, 88% cho trung tâm mua sắm, 83% cho các siêu thị chuyên doanh, 79% cho các cửa hàng tiện ích.

Đối với các mô hình bán lẻ theo kênh GT như chợ truyền thống hay các hình thức bán lẻ siêu nhỏ – di động (bán rong) được đánh giá ít có triển vọng hơn. Mặc dù vậy, vẫn có tới 47% DN đánh giá chợ truyền thống tiếp tục là mô hình bán lẻ quan trọng trong thời gian tới, cửa hàng tạp hóa là 55%.

Những phân tích từ giới chuyên gia bán lẻ cũng cho rằng kênh GT vẫn tiếp tục giữ thị phần quan trọng (đa số) trong thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, kênh MT sẽ phát triển mạnh và gia tăng thị phần nhanh chóng trong thời gian tới.

Còn theo một thống kê khác, hiện nay, hàng thực phẩm, FMCG qua chợ truyền thống vẫn chiếm trên 70%. Trong khi đó, kênh MT chỉ chiếm 30% với khoảng 800 siêu thị, 160 trung tâm thương mại…. Tuy nhiên, theo dự báo đến năm 2020, khi quy mô hoạt động của chợ bị thu nhỏ, 40% hàng hóa thực phẩm, FMCG sẽ đi qua kênh phân phối MT.

Trao đổi với các DN nhỏ trong ngành thực phẩm, FMCG quanh câu chuyện mở rộng thị trường do Quỹ Khởi nghiệp DN Khoa học và Công nghệ Việt Nam (SVF) tổ chức ở Tp.HCM ngày 04/10, ông Khoa kể lại rằng khi đi đến nhiều tỉnh thành để tìm hiểu về các nhà cung ứng, câu hỏi đầu tiên mà đa phần các giám đốc trung tâm xúc tiến thương mại thuộc Sở Công Thương ở các địa phương đều đặt ra cho phía Satra là “Làm ơn cho biết tiêu chí nào để đưa hàng hóa vào hệ thống siêu thị”?

Thực sự, nói một cách gói gọn, theo ông Khoa, tất cả siêu thị ở Việt Nam hiện nay nói chung và các siêu thị trên thế giới đều có những tiêu chuẩn nhất định để đưa hàng hóa vào hệ thống của họ. 

Đây là điều kiện bắt buộc, không bàn đến một số vấn đề tiêu cực trong một số siêu thị khi có những đòi hỏi bất hợp lý, chỉ lưu ý là các DN cần hoàn chỉnh hết tất cả các thủ tục, quy định pháp lý có liên quan.

“Chẳng hạn, trong ngành hàng ăn uống, DN phải có giấy chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm, công bố chất lượng… Đó là những tiêu chí tối thiểu nhất. Trong khi đó, có nhiều DN nhỏ và vừa, thậm chí là các DN siêu nhỏ, không làm được điều này. Vì vậy, đã dẫn đến cản trở cho các DN muốn bước vào kênh MT”, ông Khoa lưu ý.

Các siêu thị đều có những tiêu chuẩn nhất định để đưa nông sản Việt vào hệ thống của họ

Điều kiện cần và đủ

Có thể lấy trường hợp một sản phẩm truyền thống nổi tiếng ở huyện Lấp Vò (Đồng Tháp) là món bì mắm để đơn cử cho những bất cập này. Món ăn này được nhiều chủ siêu thị thực phẩm quan tâm vì vô cùng ngon, nhưng để đưa món ăn truyền thống này vào hệ thống siêu thị lại vô cùng khó. 

Đầu tiên là vấn đề bao bì. Một số chủ cơ sở sản xuất bì mắm ở huyện Lấp Vò đã vượt qua được, nhưng sau đó đến phần công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, đăng ký an toàn vệ sinh thực phẩm, các chủ cơ sở này thường không có đủ kiên nhẫn do đã quen với việc buôn bán đơn giản ngoài chợ truyền thống, nên khi muốn bước vào kênh MT với nhiều khâu thủ tục, họ đành rút lui, không muốn bước tiếp nữa.

Lấy kinh nghiệm phân phối từ DN thực phẩm của mình, ông Võ Huân, Phó Chủ tịch Trí Đức Foods, chia sẻ, có những sản phẩm được sản xuất ra chỉ phù hợp với kênh GT và có những sản phẩm chỉ phù hợp với kênh MT, nhưng cũng có những sản phẩm phù hợp với cả hai kênh này.

Trong đó, theo ông Huân, kênh MT vẫn là kênh bán hàng mà nhiều DN nhỏ cần hướng đến vì đây là kênh tạo hình ảnh, truyền thông thương hiệu cho sản phẩm với giá trị phi lợi nhuận lớn hơn nhiều so với giá trị thực tế mà dòng tiền mang lại. 

Đơn cử, khi đem sản phẩm ra phân phối ở ngoài chợ truyền thống, những chủ sạp bán hàng có hỏi DN là sản phẩm có bán ở trong siêu thị không. Nếu phía DN xác nhận là có bán cụ thể trong một số siêu thị nào đó, các chủ sạp sẽ tin tưởng và đồng ý nhập hàng.

Cũng nên nhắc lại nhận định gần đây của bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, là sự hiện diện của hàng Việt trong các hệ thống bán lẻ hiện đại vẫn còn hạn chế do “rào cản” lớn chính là yêu cầu chất lượng sản phẩm vào các siêu thị, đại siêu thị cao hơn so với bán lẻ ở các chợ truyền thống, các cửa hàng nhỏ, lẻ.

Tuy hàng Việt đã có nhiều thay đổi về mẫu mã, chất lượng, quảng bá nhưng trong cuộc chạy đua với các nhãn hàng khác, có vẻ hàng Việt vẫn chưa đủ lực.

Thế Vinh