Đây là nội dung gây chú ý tại dự thảo Nghị định quy định điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ vừa được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trình Bộ Tư pháp thẩm định.

NHNN cho biết tính đến cuối năm 2024, tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống tổ chức tín dụng đã vượt mức 3%. Con số này chưa bao gồm nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu và nợ đã bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) nhưng chưa xử lý.

Trước đó, Quốc hội đã bổ sung Điều 198a vào Luật Các tổ chức tín dụng, quy định quyền thu giữ tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức xử lý nợ.

Quốc hội giao Chính phủ ban hành nghị định quy định chi tiết, tránh áp dụng tùy tiện và gây xung đột trong thực tiễn.

Theo đó, dự thảo Nghị định được thiết kế theo hướng khi thu giữ các tài sản bảo đảm là chỗ ở duy nhất hoặc công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất, tổ chức tín dụng có trách nhiệm trích một khoản tiền để bên bảo đảm có khả năng, nguồn lực duy trì cuộc sống, đảm bảo các chi phí sinh hoạt tối thiểu của bên bảo đảm và gia đình.

Tuy nhiên, dự thảo cũng quy định trường hợp thu giữ chỗ ở duy nhất đã được xác nhận và chứng minh, bên nhận bảo đảm trích một khoản tiền cho bên bảo đảm bằng 12 tháng lương tính theo mức lương tối thiểu theo vùng nơi bên bảo đảm sinh sống theo quy định của Chính phủ về mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động.

Trường hợp thu giữ công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất không hình thành từ vốn vay đã được xác nhận và chứng minh, bên nhận bảo đảm trích một khoản tiền cho bên bảo đảm bằng 6 tháng lương tính theo mức lương tối thiểu theo vùng nơi bên bảo đảm sinh sống theo quy định của Chính phủ về mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. 

Sở dĩ NHNN đề xuất loại trừ hỗ trợ khi thu giữ công cụ lao động hình thành từ vốn vay là để tránh trường hợp TCTD phải hỗ trợ cho khách hàng khi thu giữ chính tài sản do mình cho vay.

Giá trị công cụ lao động trong trường hợp này được xác định tối đa 120 triệu đồng.

Hiện nay, mức lương tối thiểu vùng đang được quy định lần lượt là: 4,96 triệu đồng/tháng (vùng 1); 4,41 triệu đồng/tháng (vùng 2); 3,86 triệu đồng/tháng (vùng 3); 3,45 triệu đồng/tháng (vùng 4).

Như vậy, nếu bị thu giữ tài sản bảo đảm là chỗ ở duy nhất, bên bảo đảm sẽ được hỗ trợ tối đa là 59,52 triệu đồng; còn nếu bị thu giữ công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất thì số tiền hỗ trợ tối đa là 29,76 triệu đồng.

Đáng chú ý, quan điểm trong dự thảo nghị định lần này trái ngược với dự thảo nghị định đưa ra lấy ý kiến trước đó. Theo dự thảo lấy ý kiến, một trong những điều kiện phải đáp ứng khi thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu là tài sản bảo đảm không phải là nhà ở duy nhất của bên bảo đảm; tài sản bảo đảm không phải là công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất của bên bảo đảm…

Góp ý cho dự thảo này, nhiều ngân hàng như HDBank, TPBank, SHB, Agribank, VIB cho rằng việc thế chấp tài sản vay vốn  là giao dịch dân sự tự nguyện, khách hàng phải có trách nhiệm với khoản vay của mình. Do đó, các ngân hàng kiến nghị được thu giữ tài sản bảo đảm là "chỗ ở duy nhất" của người đi vay mà không cần phải trích lại một khoản tiền hỗ trợ.

Giải thích thêm, các ngân hàng cho rằng nếu áp dụng quy định ngân hàng phải hỗ trợ tiền cho người đi vay sẽ tạo thêm gánh nặng tài chính cho các TCTD. Đồng thời, một số ngân hàng băn khoăn không thể xác định được đâu là "chỗ ở duy nhất" hay "công cụ lao động chủ yếu" của khách hàng vay vốn.

Tuy nhiên, phía NHNN cho rằng, việc xây dựng Nghị định phải hướng tới "mục tiêu kép": vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ nợ, vừa phải đảm bảo an sinh xã hội, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến đời sống người dân. Do đó, quy định mới này được cho là nhằm cân bằng giữa quyền chủ nợ và quyền có nơi ở hợp pháp, quyền làm việc, quyền sở hữu của người dân về nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất của người dân.

Dự kiến, nghị định nếu được thông qua sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 15/10.

Thanh Hoa