Trong nhiều năm, không ít HTX nông nghiệp vẫn chủ yếu bán lúa nguyên liệu, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc vào thương lái. Tuy nhiên, thị trường không còn như trước. Muốn cạnh tranh, các HTX buộc phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, chất lượng và phát triển bền vững.

Công nghệ "gieo mầm" giá trị

HTX Sản xuất dịch vụ nông nghiệp Tấn Đạt, xã Trung Ngãi, tỉnh Vĩnh Long là một trong những mô hình tiên phong lựa chọn hướng đi này. Thay vì chỉ chạy theo năng suất, HTX chọn đầu tư vào khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Song song đó là xây dựng thương hiệu, tài sản trí tuệ để gia tăng giá trị cho hạt gạo.

Theo ông Đoàn Văn Tài, Chủ tịch HĐQT HTX Tấn Đạt, muốn nông sản có chỗ đứng lâu dài thì không thể chỉ sản xuất nhiều.

“Muốn nâng giá trị hạt gạo phải thay đổi tư duy, chuyển từ chạy theo số lượng sang sản xuất chất lượng, đạt tiêu chuẩn quốc tế. Đó là con đường khó hơn nhưng bền vững hơn”, ông Tài chia sẻ.

Từ định hướng đó, HTX xây dựng quy trình sản xuất khép kín từ giống, canh tác, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ, đồng thời phát triển thương hiệu riêng cho sản phẩm gạo hữu cơ.

Đây cũng là cách HTX từng bước tạo dựng tài sản trí tuệ. Bởi vì yếu tố này ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tập thể.

Một trong những điểm khác biệt của HTX Tấn Đạt là ứng dụng đồng bộ khoa học công nghệ vào toàn bộ chuỗi sản xuất. Hiện vùng nguyên liệu khoảng 100ha được quản lý bằng mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.

Các khâu làm đất, gieo sạ được cơ giới hóa, nhiều diện tích sử dụng drone để gieo sạ và chăm sóc cây trồng. Dữ liệu sản xuất được số hóa, giúp HTX quản lý quy trình chặt chẽ hơn, đồng thời tạo sự minh bạch với đối tác và người tiêu dùng.

Không chỉ chuyển đổi số trong sản xuất, HTX còn ứng dụng công nghệ vào quản trị, kết nối tiêu thụ, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường. Nhờ tổ chức sản xuất bài bản, thu nhập của xã viên tăng gấp đôi so với phương thức canh tác truyền thống.

Ông Đoàn Văn Tài cho biết chuyển đổi số không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tạo niềm tin với khách hàng khi toàn bộ quá trình sản xuất đều có thể truy xuất. Đó cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu và bảo vệ tài sản trí tuệ của HTX.

Tài sản trí tuệ được tạo từ cánh đồng

Sở hữu trí tuệ không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp lớn. Với HTX Tấn Đạt, tài sản trí tuệ được tạo dựng từ chính quy trình sản xuất hữu cơ. Thương hiệu gạo, nhãn hiệu sản phẩm, dữ liệu truy xuất và các sản phẩm chế biến đều góp phần gia tăng giá trị.

Kiên trì theo hướng sản xuất thuận thiên, HTX lần lượt đạt các chứng nhận hữu cơ quốc tế USDA (Hoa Kỳ), EU, JAS (Nhật Bản) và COR (Canada). Đây là một trong những HTX đầu tiên của cả nước cùng lúc sở hữu cả bốn chứng nhận này.

Đây không chỉ là “tấm hộ chiếu”để sản phẩm tiếp cận các thị trường khó tính mà còn góp phần nâng cao giá trị thương hiệu gạo Tấn Đạt. Trên nền tảng đó, HTX phát triển hai thương hiệu gạo hữu cơ Tấn Đạt và gạo tím Tấn Đạt, với sản lượng khoảng 10-15 tấn mỗi tháng.

Thay vì bán lúa nguyên liệu, HTX đầu tư xay xát, đóng gói và xây dựng nhận diện thương hiệu, giúp giá trị sản phẩm tăng lên đáng kể. Không dừng ở đó, HTX còn chế biến nhiều sản phẩm sau gạo như trà gạo lứt thảo dược, bột gạo thảo dược, bột gạo lứt đỏ, gạo lứt rang và sữa chua gạo lứt.

Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp kéo dài chuỗi giá trị, tạo thêm nguồn thu và nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu. Theo ông Đoàn Văn Tài, nếu chỉ bán lúa thì giá trị rất hạn chế. Muốn tăng lợi nhuận trên cùng diện tích sản xuất phải đầu tư chế biến và xây dựng thương hiệu.

Đó cũng là lý do HTX lựa chọn phát triển tài sản trí tuệ song hành với đầu tư công nghệ.

Đổi mới sáng tạo trở thành văn hóa

Không chỉ đầu tư công nghệ, HTX Tấn Đạt còn thường xuyên tổ chức tập huấn cho thành viên. Qua đó, thành viên từng bước làm chủ phương thức canh tác mới.

Các giống lúa chất lượng cao như ST24, ST25, Đài Thơm 8, OM4900 hay lúa tím thảo dược Tấn Đạt được đưa vào sản xuất. Người dân giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng chủ yếu phân bón hữu cơ, thuốc sinh học, bảo vệ thiên địch và hướng tới giảm phát thải.

Nhờ vậy, môi trường đồng ruộng được cải thiện rõ rệt, nhiều loài thủy sinh như cá đồng, cua, tép xuất hiện trở lại. Thời gian qua, HTX đã phối hợp với một doanh nghiệp triển khai mô hình canh tác lúa bền vững. Mô hình này nhằm hướng đến mục tiêu giảm chi phí đầu vào, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Ông Đoàn Văn Tài cho biết đây là nền tảng để HTX chuyển đổi sang sản xuất bền vững. Hướng đi này cũng phù hợp với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Quan trọng hơn, quá trình ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã dần hình thành tư duy sản xuất mới trong HTX. Từ chỗ chỉ quan tâm đến năng suất, thành viên ngày càng chú trọng hơn đến chất lượng, thương hiệu, dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ của sản phẩm.

Đây cũng là hướng đi mà ngành khoa học và công nghệ đang thúc đẩy. Mục tiêu là hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo, tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể.

Thời gian tới, HTX Tấn Đạt sẽ mở rộng vùng lúa sạch - hữu cơ và xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, đồng thời hoàn thiện chuỗi sản xuất khép kín từ giống đến tiêu thụ.

Đặc biệt, HTX sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số và mở rộng liên kết với doanh nghiệp, các HTX khác. Qua đó, xây dựng thương hiệu gạo địa phương theo chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, HTX mong muốn Nhà nước tiếp tục có chính sách tín dụng thuận lợi, đầu tư hạ tầng logistics và hoàn thiện cơ chế liên kết chuỗi giá trị.

Chính quyền địa phương cũng đã đề xuất nhiều hạng mục hỗ trợ như trạm bơm, cầu cống, đường nội đồng, hệ thống sấy và thiết bị khử côn trùng hữu cơ nhằm nâng cao năng lực sản xuất cho HTX.

Đáng chú ý, Dự án đầu tư dây chuyền xay xát gạo hữu cơ công suất 2 tấn/giờ do Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại TP.HCM tài trợ sẽ giúp HTX hoàn thiện chuỗi chế biến, nâng chất lượng thương hiệu gạo Tấn Đạt và sản phẩm OCOP.

Từ một HTX sản xuất lúa hữu cơ, Tấn Đạt đang mở ra một hướng đi mới cho kinh tế tập thể. Lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ năng suất mà còn từ khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và tài sản trí tuệ.

Hạt gạo hôm nay không chỉ mang theo thương hiệu và dữ liệu truy xuất. Giá trị của nó còn được tạo nên từ tri thức, đổi mới sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ. Con đường này giúp các HTX tạo giá trị cao hơn và phát triển bền vững. Qua đó, nâng sức cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.

                                                                        Thanh Bá