Những năm gần đây, xã Hưng Mỹ (Vĩnh Long) đẩy mạnh phát triển vùng lúa chất lượng cao theo hướng xanh, giảm phát thải. Các HTX tại đây cũng từng bước nâng giá trị hạt gạo thông qua OCOP, liên kết tiêu thụ và phát triển tài sản trí tuệ.

Từ vùng lúa sạch đến tài sản trí tuệ của HTX

Điển hình là HTX Nông nghiệp sản xuất thương mại dịch vụ Thiện Oanh. Hiện nay HTX đã xây dựng vùng nguyên liệu 232ha với các giống lúa ST24, ST25, OM4900 và Nàng Hoa 9.

Bà Nguyễn Thị Thu Oanh, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, cho biết nhờ kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất, HTX thu mua lúa của thành viên với giá cao hơn thị trường từ 1.000 - 2.000 đồng/kg. Điều này giúp nông dân yên tâm sản xuất, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu đồng nhất phục vụ chế biến và tiêu thụ.

Không chỉ chú trọng vùng nguyên liệu, HTX còn phát triển các sản phẩm gạo đạt chứng nhận OCOP 3 sao như gạo Hương Trà, ST25, OM4900 và Nàng Hoa 9. Đây là bước đi quan trọng để nâng cao khả năng nhận diện sản phẩm trên thị trường.

Tuy nhiên, để chuyển chất lượng và OCOP thành giá trị bền vững, các HTX cần đầu tư cho sở hữu trí tuệ. Theo các chuyên gia, việc xây dựng, quản lý và bảo vệ tài sản trí tuệ sẽ quyết định khả năng gia tăng giá trị trong dài hạn.

Bởi lẽ, tài sản trí tuệ không chỉ là tên gọi hay logo của sản phẩm. Nó còn bao gồm nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì, quy trình sản xuất, hệ thống nhận diện và nhiều giá trị vô hình khác gắn với uy tín của HTX.

Với các HTX ở Hưng Mỹ, vùng nguyên liệu và sản phẩm OCOP là nền tảng để xây dựng thương hiệu. Để gia tăng giá trị trong dài hạn, việc xác lập và bảo hộ tài sản trí tuệ trở thành bước đi không thể thiếu. Đây cũng là nội dung được Luật Sở hữu trí tuệ (đã được sửa đổi, bổ sung) cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đặc biệt quan tâm. Điều này nhằm tạo thuận lợi hơn cho các tổ chức, cá nhân, trong đó có khu vực kinh tế tập thể, đăng ký xác lập, quản lý và khai thác hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ.

Việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu giúp HTX ở Hưng Mỹ có cơ sở pháp lý để bảo vệ sản phẩm trước nguy cơ bị sao chép, làm giả hoặc sử dụng trái phép trên thị trường. Đồng thời, đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao uy tín khi tham gia các chuỗi phân phối hiện đại và mở rộng thị trường.

Chính sách tạo động lực cho sản phẩm OCOP

Bên cạnh HTX Thiện Oanh, tại xã Hưng Mỹ còn có HTX Nông nghiệp Thương mại và Sản xuất dịch vụ Châu Hưng cũng đang nâng cao giá trị sản phẩm. Nhất là HTX chú trọng nhiều vào chất lượng sản phẩm và hoàn thiện nhận diện thương hiệu

HTX hiện có 50 thành viên chính thức và 162 thành viên liên kết. HTX cung ứng vật tư nông nghiệp, lúa giống, dịch vụ phun thuốc bằng thiết bị bay không người lái, thu hoạch cơ giới và liên kết doanh nghiệp bao tiêu đầu ra.

Những năm gần đây, HTX Thiện Oanh thường xuyên tham gia các lớp đào tạo về quản trị HTX, marketing chuỗi giá trị, huy động vốn và phát triển thị trường. Các lớp này nằm trong Dự án Agriterra và Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long tổ chức.

Song song đó, HTX chú trọng cải tiến bao bì, nhãn mác, nâng cao chất lượng sản phẩm “Hạt Ngọc Châu Long”. Sản phẩm hiện đạt OCOP 4 sao và đang hướng đến mở rộng thị trường.

Đây cũng là giai đoạn các HTX cần chuyển từ việc nâng cao chất lượng sang xây dựng và bảo vệ giá trị thương hiệu. Theo các chuyên gia, khi sản phẩm OCOP ngày càng nhiều, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở khả năng nhận diện và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Để hỗ trợ quá trình này, khung pháp lý về sở hữu trí tuệ ngày càng được hoàn thiện. Luật Sở hữu trí tuệ bảo hộ nhiều đối tượng như nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế và chỉ dẫn địa lý. Với HTX, đây là công cụ quan trọng để bảo vệ thương hiệu và nâng giá trị sản phẩm. Chính sách hiện nay hỗ trợ HTX đăng ký, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ, gắn với xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường

Đây là hướng đi phù hợp với các sản phẩm OCOP tại Hưng Mỹ. Bởi vì tài sản trí tuệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đưa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và tạo ra lợi ích kinh tế.

Hoàn thiện chuỗi giá trị để hạt gạo tăng sức cạnh tranh

Để tài sản trí tuệ phát huy hiệu quả, sản phẩm phải được đặt trong một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đến tiêu thụ. Đây cũng là hướng đi mà các HTX ở Hưng Mỹ đang theo đuổi.

Năm 2025, HTX Thiện Oanh tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long với quy mô 65ha và 34 hộ dân. Mô hình bước đầu giúp giảm chi phí, tăng năng suất, nâng lợi nhuận và cải thiện thu nhập cho nông dân.

Từ kết quả này, mô hình tiếp tục được mở rộng tại địa phương. HTX cũng phát triển lúa sạch theo hướng hữu cơ và bao tiêu sản phẩm với giá cao hơn thị trường từ 500-1.000 đồng/kg. Sau thành công của mô hình thí điểm, xã Hưng Mỹ tiếp tục nhân rộng. Vụ Hè Thu 2026, có 3 HTX đăng ký tham gia đề án với gần 587ha và 439 hộ dân.

Việc mô hình được nhân rộng cho thấy hiệu quả của hướng sản xuất xanh, đồng thời nhận được sự đánh giá tích cực từ giới chuyên gia. Theo Gs.Ts Châu Minh Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ, việc ứng dụng công nghệ sinh học, quản lý nước thông minh và quy trình sản xuất chuẩn sẽ góp phần nâng cao giá trị hạt gạo. Điều đó cũng đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh.

Tuy nhiên, để những lợi thế này được chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững, các HTX ở Hưng Mỹ không chỉ cần đầu tư vào sản xuất mà còn phải chú trọng xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ. 

Các chuyên gia cho rằng, cùng với khoa học công nghệ, sở hữu trí tuệ cần trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị. Sản phẩm chất lượng nhưng không được bảo hộ sẽ khó tạo lợi thế khi mở rộng thị trường. Ngược lại, nhãn hiệu được bảo hộ, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và hệ thống nhận diện chuyên nghiệp sẽ giúp gia tăng giá trị.

Để hiện thực hóa những yêu cầu này, các HTX cần tiếp tục đầu tư hạ tầng sản xuất và hoàn thiện chuỗi giá trị. HTX Thiện Oanh kiến nghị hỗ trợ đầu tư hệ thống sấy, máy đóng gói, máy hút chân không và phát triển sản phẩm. 

Giới chuyên gia cho rằng các HTX ở Hưng Mỹ cần phát triển đồng bộ vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, chứng nhận phát thải thấp và tài sản trí tuệ để mở rộng thị trường.

Để hỗ trợ quá trình này, Nhà nước đang triển khai nhiều chính sách phát triển tài sản trí tuệ cho khu vực kinh tế tập thể. Ngoài đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể, các HTX còn được hỗ trợ quản trị, khai thác thương mại, quảng bá và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Với những HTX như Thiện Oanh và Châu Hưng, đây là cơ hội để biến giá trị từ cánh đồng lúa sạch thành lợi thế cạnh tranh. Khi sản xuất xanh, OCOP và tài sản trí tuệ được phát triển đồng bộ, hạt gạo Hưng Mỹ sẽ nâng giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

                                                                                 Thanh Loan