Theo dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Bộ NN&MT đề xuất UBND các tỉnh, thành phố chuyển từ yêu cầu cấm sang hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần. Theo đó, trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn và khu du lịch sẽ không được cung cấp miễn phí bao bì nhựa, túi nilon khó phân hủy sinh học và các sản phẩm nhựa dùng một lần.

Sản phẩm nhựa dùng một lần được xác định gồm khay, hộp đựng thực phẩm, bát, đũa, ly, cốc, dao, thìa, dĩa, ống hút và các dụng cụ ăn uống có thành phần nhựa, được thiết kế để sử dụng một lần rồi thải bỏ ra môi trường.

Trong khi đó, nhựa khó phân hủy sinh học là các loại vật liệu làm từ polyme có nguồn gốc dầu mỏ như polyethylene (PE), polypropylene (PP), polystyrene (PS), polyvinyl chloride (PVC) và polyethylene terephthalate (PET). Đây là những vật liệu khó phân hủy trong môi trường nước hoặc tại các bãi chôn lấp.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo là thay vì áp dụng biện pháp cấm ngay lập tức, cơ quan soạn thảo đề xuất kiểm soát việc sử dụng nhựa một lần theo hướng quản lý vòng đời sản phẩm, tăng trách nhiệm của các chủ thể ngay từ khâu sản xuất, phân phối đến tiêu dùng.

Dù chưa cấm hoàn toàn nhóm sản phẩm này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị dừng sản xuất, nhập khẩu một số sản phẩm nhựa dùng một lần như ống hút, dao, thìa, dĩa và hộp xốp đựng thực phẩm từ năm 2031.

Đối với túi nilon khó phân hủy loại mỏng, thời điểm đề xuất dừng sản xuất, nhập khẩu cũng được lùi thêm 5 năm, đến năm 2031. Đồng thời, tiêu chí về độ dày túi nilon thuộc diện hạn chế được điều chỉnh từ dưới 50 µm xuống dưới 30 µm và bỏ quy định giới hạn kích thước.

Trước đó, theo lộ trình tại Nghị định 08/2022, sau năm 2025, các trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn và khu du lịch phải bảo đảm không lưu hành, sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học. Quy định cũng đặt ra yêu cầu dừng sản xuất, nhập khẩu túi nilon khó phân hủy có kích thước nhỏ hơn 50 cm x 50 cm, độ dày dưới 50 µm.

Bên cạnh điều chỉnh lộ trình giảm nhựa dùng một lần, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất quy định tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu trong bao bì nhựa và bao bì giấy. Cụ thể, bao bì nhựa dùng để đựng đồ uống, thực phẩm, túi nilon và bao bì phục vụ vận chuyển hàng hóa được đề xuất phải có tối thiểu 10% vật liệu tái chế. Đối với bao bì giấy, tỷ lệ này là 20%.

Cùng với đó, cơ quan soạn thảo đề xuất cơ chế ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển và sử dụng vật liệu thay thế nhựa dùng một lần, trong đó có các loại vật liệu sinh học có khả năng phân hủy hoàn toàn.

Thời gian qua, xu hướng sử dụng sản phẩm xanh trong sinh hoạt, mua sắm ngày một gia tăng. Khảo sát tiêu dùng xanh năm 2025 của Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM và Cần Thơ cho thấy, khoảng 2/3 số người được hỏi dự kiến tăng sử dụng sản phẩm xanh; 86% sẵn sàng chi thêm 5-10% cho các sản phẩm đáp ứng tiêu chí này. Đáng chú ý, nhu cầu tiêu dùng xanh đang mở rộng ra ngoài nhóm khách hàng thu nhập cao, lan sang tầng lớp trung lưu và cả những người có xu hướng chi tiêu thận trọng, với điều kiện sản phẩm có chất lượng tương xứng và thông tin minh bạch.

Tương tự, khảo sát của NielsenIQ và Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) cho thấy, khoảng 72% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng trả giá cao hơn cho sản phẩm xanh. Tuy nhiên, tỷ lệ người thực sự lựa chọn và sử dụng thường xuyên mới đạt khoảng 12-18%.

Hồng Hương