Ông Nguyễn Lâm Viên, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc CTCP Vinamit, cho biết con đường nhiều năm qua đa số thương nhân Việt hay làm khi xuất khẩu (XK) sang Trung Quốc là thông qua chợ biên mậu. Hàng hóa được đưa đến chợ vùng biên ở Móng Cái (Quảng Ninh), Hà Khẩu (Lào Cai) và Lạng Sơn rồi sau đó đi vào thị trường Trung Quốc.

Chặng đường truân chuyên

Ông Viên thú thật rất "đau khổ" khi trước đây phải XK biên mậu. Sản phẩm mít sấy phải chấp nhận đường vận chuyển truân chuyên từ Tp.HCM ra tới Móng Cái rồi xuống hàng, sau đó chuyển lên thuyền chở qua bên kia sông để tới Đông Hưng thuộc Quảng Tây (Trung Quốc), rồi lại xuống hàng.

Tiếp đến, hàng được đưa vào kho ở Đông Hưng, hàng từ kho này lại chuyển lên xe để chở bằng đường bộ theo kiểu "tăng bo" (chuyển từ xe này sang xe khác) đến Quảng Châu (thủ phủ của tỉnh Quảng Đông) và tiếp tục chuyển vào kho. Rồi từ kho hàng đó, sản phẩm mít sấy mới chuyển đi thị trường các tỉnh ở Trung Quốc, xuống hàng để được đưa đến các siêu thị.

"Tính tới tính lui, lên xuống một thùng hàng từ Việt Nam sang Trung Quốc cũng phải 20 lần. Khi thùng hàng mít sấy vốn có độ giòn cao đến được thị trường xẹp xuống chỉ còn phân nửa do lỗi trong quá trình vận chuyển", ông Viên kể.

Chính vì vậy, khi chia sẻ với các doanh nghiệp (DN) XK tại Tp.HCM vào cuối tuần qua về vấn đề XK sang Trung Quốc, ông Viên nhấn mạnh, từ những gì trải qua cho hàng hóa của công ty mình, ông cương quyết không tiếp tục XK theo đường biên mậu nữa!

Chưa kể, nếu sản phẩm của DN xuất theo đường biên mậu, bất cứ ai cũng có thể mang đi bán được. Chẳng hạn với sản phẩm Vinamit, đại lý nào cũng có thể mua bán được. Giá một món hàng từ lúc xuất xưởng cho đến khi XK biên mậu với nhiều người bán để đến tay người tiêu dùng (NTD) ở Trung Quốc có thể tăng đến 3 lần, hoàn toàn có thể gây bất lợi cho nhà sản xuất khi bị NTD phản ứng tiêu cực.

Từ việc nhận thức XK biên mậu không có lợi lâu dài cho DN, ông Viên cho biết sản phẩm của công ty khi xuất sang Trung Quốc đã dứt khoát theo đường chính ngạch, chấp nhận đổi tên thành thương hiệu Đức Thành và đăng ký độc quyền nhằm tránh các bất lợi.

Vẫn còn "đau đầu"

Cũng từng nhiều năm XK biên mậu, ông Phạm Ngọc Thức, Giám đốc CTCP Fusa JSC (chuyên sản xuất phân bón và bao tiêu nông sản XK), kể lại việc trước khi mang nông sản sang cửa khẩu Trung Quốc, vào buổi sáng thì các thương nhân đồng thuận bán 10.000 đồng/kg, nhưng đến buổi chiều lại có người bán 8.000 đồng/kg.

Chưa kể, theo ông Thức, rủi ro mà DN dễ gặp chính là việc mất tiền vì bị khách hàng "bùng" khi làm ăn theo hình thức biên mậu. Chẳng hạn khi mang chuối, mang vải từ tỉnh Hải Dương sang cửa đường biên để bán thì có người trả, người không, không ít lần bị ép giá…

"Biên mậu là như vậy đó, nên chúng tôi buộc phải thay đổi. Hiện nay, công ty đang buôn bán chính ngạch và mở văn phòng tại Trung Quốc, làm ăn với mục tiêu chính là hai bên cùng có lợi", ông Thức cho hay.

Trên thực tế, thời điểm trước đây, việc các DN muốn chuyển từ XK biên mậu sang xuất chính ngạch vào Trung Quốc cũng không dễ dàng, không được khuyến khích như hiện nay.

Một số DN XK sản phẩm trái cây cho biết trước đây khi XK chính ngạch vào Trung Quốc phải chịu mức thuế suất thuế giá trị gia tăng 17%, nên hàng Việt khó có thể cạnh tranh…

Để thích ứng, một số DN Việt chọn theo con đường XK chính ngạch đã quyết định đổi tên thương hiệu và đăng ký độc quyền nhằm có thể đứng chân tại thị trường Trung Quốc.

Nêu ra một số vấn đề này, giới chuyên gia cho rằng khi DN muốn XK, làm ăn ở thị trường Trung Quốc cần tạo ra một không gian mà gần như là có một sự kiểm soát thị trường ngoài mình ra không ai có.

Các DN cần phải làm thế nào để sản phẩm hàng hoá đó phải từ chính DN mình xuất đi, nhằm đánh giá tính toán đúng về thị trường. Chẳng hạn, khi DN bán nông sản ở trong nước với giá 10.000 đồng/kg thì sang Trung Quốc phải là 15.000 – 20.000 đồng/kg khi cộng thêm các chi phí. Chỉ có như vậy, DN mới đảm bảo được tất cả các khoản chi phí của mình.

Tuy nhiên, nếu các DN không khéo thì sẽ bị những người xuất theo đường biên mậu lấy hàng của mình ngay từ trong nước rồi bán sang Trung Quốc với mức giá thiếu ổn định và gây tổn hại cho thương hiệu Việt. Đây cũng là vấn đề mà các DN xuất chính ngạch còn đang "đau đầu".

Thế Vinh