Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả của các quỹ bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV)” tổ chức ngày 21/9, các chuyên gia nghiên cứu cho rằng việc các quỹ bảo lãnh tín dụng phải trả 100% phần cam kết bảo lãnh chính là nguyên nhân hàng đầu khiến bảo lãnh tín dụng thời gian qua không hiệu quả. Nếu cơ chế rủi ro tiếp tục “rơi” vào Nhà nước, bảo lãnh tín dụng cho DNNVV tiếp tục không có hiệu quả.

77 chứng thư đang “chết”

Theo đánh giá của ông Đặng Đức Anh, Trưởng ban Phân tích và Dự báo (NCIF), hiệu quả hoạt động của các quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV cũng như hoạt động bảo lãnh của VDB thời gian qua chưa được đánh giá cao.

Đây là một thực trạng tréo ngoe vì Việt Nam hiện có khoảng 70% DNNVV chưa tiếp cận được vốn tín dụng. Đa số đều rất khó tiếp cận vốn ngân hàng do không có tài sản đảm bảo và hầu như cũng không thể tiếp cận vốn từ sự bảo lãnh của các quỹ.

Cả nước hiện có 27 quỹ bảo lãnh tín dụng nhưng nhiều quỹ có năng lực hạn chế, vốn thấp (không đạt mức tối thiểu 30 tỷ đồng), chủ yếu do ngân sách địa phương góp, tổ chức tín dụng có tham gia góp vốn song chỉ ở mức khiêm tốn bởi quỹ hoạt động phi lợi nhuận, trong khi ngân hàng hoạt động vì lợi nhuận.

Báo cáo cho biết, tổng vốn điều lệ của 27 quỹ bảo lãnh tín dụng trong cả nước ước khoảng 1.462 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách nhà nước cấp là 1.318 tỷ đồng, vốn góp của các tổ chức cá nhân theo quy định là 143 tỷ đồng.

Lũy kế doanh số bảo lãnh của các quỹ bảo lãnh tín dụng từ năm 2002 đến ngày 30/6/2016 ước khoảng trên 4.161 tỷ đồng. Tổng số tiền các quỹ bảo lãnh tín dụng đã phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho DNNVV ước khoảng 361 tỷ đồng.

Bà Hoàng Thị Nhị, Trưởng Ban bảo lãnh VDB, cho biết, nhiệm vụ đặt ra cho VDB bảo lãnh tín dụng cho DNNVV nhưng lại không cấp nguồn cho đơn vị này thực hiện, trong khi hoạt động của VDB còn đang gặp nhiều khó khăn.

Bà Nhị cho biết, trong các năm 2008 – 2010, VDB đã cấp gần 2.000 thông báo bảo lãnh cho DN. Trên cơ sở đó, các ngân hàng thương mại (NHTM) đã phát hành gần 1.536 chứng thư bảo lãnh, tương đương gần 10.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, kể từ khi Quyết định 03 có hiệu lực, hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV không thực hiện được.

“Những vấn đề phát sinh từ hoạt động bảo lãnh tín dụng giai đoạn trước đến thời điểm này mới phát sinh vấn đề. Trong khi đó, Quyết định 03 không lường trước được vấn đề khiến bảo lãnh tín dụng trở nên rất khó khăn. Đến thời điểm này là không thể thực hiện được nữa”, bà Nhị nhận định.

VDB phải trả nợ thay cho DNNVV là 81 chứng thư với số tiền tương đương 1.000 tỷ đồng

Theo bà Nhị, chứng thư phát sinh mà VDB phải trả nợ thay cho DNNVV là 81 chứng thư với số tiền tương đương 1.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 10% tổng số tiền VDB đứng ra bảo lãnh trong thời kỳ trước.

Trong đó, chỉ có 4 chứng thư bảo lãnh được thanh lý, 77 chứng thư còn lại gần như “chết”, tương ứng với 600 tỷ đồng tiền bảo lãnh gốc cộng thêm 300 tỷ đồng tiền lãi tại các NHTM.

“Điều này dẫn tới sự tranh chấp giữa VDB và các NHTM, mà khi khởi kiện, tòa án các cấp đã buộc VDB phải trả nợ NHTM thay cho DNNVV”, bà Nhị cho hay.

Tăng trách nhiệm cho NHTM

Bà Nhị khẳng định, việc các quỹ bảo lãnh tín dụng phải trả 100% phần cam kết bảo lãnh chính là nguyên nhân hàng đầu khiến bảo lãnh tín dụng thời gian qua không hiệu quả.

Trên cơ sở đó, bà Nhị đề xuất cần có cơ chế chia sẻ rủi ro trong hoạt động bảo lãnh tín dụng. “Theo đó, các quỹ bảo lãnh tín dụng chỉ phải chịu trách nhiệm khoảng 50 – 70% nhu cầu vốn cho DN, phần còn lại sẽ do phía NHTM đảm trách”, bà Nhị bày tỏ.

Đồng quan điểm, ông Đức Anh đề xuất cần tạo trách nhiệm chia sẻ rủi ro cho cả các quỹ bảo lãnh tín dụng và các NHTM với tỷ lệ tương ứng 80% và 20%. “Với cơ chế này, khi chịu trách nhiệm về khoản vay được bảo lãnh, các NHTM sẽ tăng trách nhiệm kiểm tra, giám sát cho vay và xử lý thu hồi nợ”, ông Đức Anh nói.

Cùng với đó, theo ông Đức Anh, cần bổ sung nguồn vốn cho các quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV từ ngân sách Trung ương cũng như phải tạo cơ chế bảo lãnh tương trợ, có thể hoạt động dưới hình thức hiệp hội.

“Ngoài ra, một điều bất hợp lý khác nữa là trong quy định hoạt động bảo lãnh của quỹ yêu cầu doanh nghiệp phải có tài sản thế chấp. Nếu có tài sản thế chấp, doanh nghiệp đã không cần quỹ bảo lãnh để tốn thêm chi phí, thời gian mà tự họ đi vay ngân hàng rồi”, ông Đức Anh ngậm ngùi nói. Vì vậy, nên chấp thuận tài sản thế chấp là hợp đồng sản xuất hay hợp đồng bán hàng hóa của doanh nghiệp.

“Nhà nước xây dựng mô hình bảo lãnh tương trợ thí điểm, thiết lập các điều kiện khung và hỗ trợ trong thời gian đầu, thúc đẩy sự tham gia của tư nhân vào hệ thống bảo lãnh này rồi dần chuyển giao cho hệ thống doanh nghiệp tư nhân”, ông Đức Anh khuyến nghị.

Huyền Anh