Sự gián đoạn này không chỉ đẩy giá năng lượng leo thang mà còn làm gia tăng áp lực lạm phát, đe dọa tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đưa ra một tuyên bố hiếm hoi, nhấn mạnh rằng các giải pháp từ phía cung là chưa đủ để bù đắp quy mô thiếu hụt. Thay vào đó, cơ quan này kêu gọi các quốc gia khẩn trương triển khai các biện pháp giảm cầu năng lượng thông qua thay đổi hành vi tiêu dùng. Theo IEA, đây là công cụ vừa nhanh chóng vừa hiệu quả để giảm áp lực lên thị trường và người tiêu dùng.

Trọng tâm của chiến lược này là ba lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn: vận tải đường bộ, hàng không và sinh hoạt dân cư. Trong đó, vận tải đường bộ – chiếm khoảng 45% tổng nhu cầu dầu toàn cầu – được xem là khu vực có tiềm năng tiết kiệm lớn nhất. IEA khuyến nghị các biện pháp như tăng cường làm việc từ xa, khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, đi chung xe và giảm tốc độ lái xe nhằm tiết kiệm nhiên liệu.

Đối với lĩnh vực hàng không, nơi tiêu thụ lượng lớn nhiên liệu phản lực, IEA đề xuất hạn chế các chuyến bay không thiết yếu, đồng thời tối ưu hóa lộ trình bay và nâng cao hiệu quả vận hành. Đây được xem là những giải pháp khả thi trong ngắn hạn, có thể góp phần giảm đáng kể nhu cầu nhiên liệu.

Ở cấp độ sinh hoạt, người dân cũng được khuyến khích thay đổi thói quen tiêu dùng năng lượng, như hạn chế sử dụng bếp gas, chuyển sang các thiết bị điện hoặc các giải pháp năng lượng sạch hơn. Những thay đổi nhỏ nhưng mang tính diện rộng này có thể tạo ra tác động đáng kể nếu được triển khai đồng bộ.

Trên thực tế, nhiều quốc gia đã và đang triển khai song song ba nhóm giải pháp chính: tăng nguồn cung, kiểm soát nhu cầu và điều chỉnh chính sách tài khóa. Một số nước đã mở rộng khai thác, xả kho dự trữ chiến lược hoặc tìm kiếm nguồn cung thay thế. Đồng thời, các chính sách thuế, trợ giá và hỗ trợ người tiêu dùng cũng được áp dụng nhằm giảm thiểu tác động của giá năng lượng, trong bối cảnh giá dầu vẫn duy trì ở mức cao, tăng khoảng 30–40% so với trước khi xảy ra chiến sự.

Có thể thấy, các chính sách ứng phó đang ngày càng trở nên toàn diện và quyết liệt hơn. Tuy nhiên, về dài hạn, cuộc khủng hoảng lần này cũng là lời cảnh báo rõ ràng về sự phụ thuộc của thế giới vào nhiên liệu hóa thạch. Điều này có thể thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và xây dựng các hệ thống năng lượng bền vững hơn trong tương lai.

Tại Việt Nam, tác động từ biến động năng lượng toàn cầu cũng được cảm nhận rõ rệt do nền kinh tế vẫn có độ phụ thuộc nhất định vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Trước áp lực giá dầu thế giới tăng cao, cơ quan điều hành đã linh hoạt sử dụng các công cụ như Quỹ bình ổn giá xăng dầu, điều chỉnh thuế – phí và kiểm soát chu kỳ điều hành giá nhằm hạn chế mức độ “sốc” đối với thị trường trong nước. Đồng thời, nguồn cung cũng được đảm bảo thông qua việc phối hợp giữa nhập khẩu và sản xuất từ các nhà máy lọc dầu trong nước.

Về phía nhu cầu, Việt Nam đang đẩy mạnh các giải pháp tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng trong cả khu vực công nghiệp lẫn dân cư. Các chương trình khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng, phát triển xe điện, cũng như thúc đẩy làm việc linh hoạt đang từng bước được triển khai, đặc biệt tại các đô thị lớn. Trong lĩnh vực sản xuất, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tối ưu hóa quy trình, giảm tiêu hao nhiên liệu nhằm giảm chi phí đầu vào.

Về dài hạn, biến động lần này cũng thúc đẩy Việt Nam tăng tốc chuyển dịch năng lượng, với trọng tâm là phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, đồng thời hoàn thiện quy hoạch điện và hạ tầng truyền tải. Điều này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu mà còn nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài.

Những nội dung vừa đề cập cũng là trọng tâm được phân tích trong chương trình Kinh tế kết nối phát sóng trên kênh VTV8 vào thứ Hai, ngày 23/3/2026. Trong số phát sóng này chương trình đã cung cấp một cái nhìn đa chiều, từ tác động đến kinh tế vĩ mô cho đến các giải pháp ứng phó của từng quốc gia, qua đó giúp khán giả nhận diện rõ hơn những thách thức cũng như cơ hội đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Chương trình có sự đồng hành của Tổng Công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS).

N.B