Khoảng cách chênh lệch lớn khi chỉ chưa đầy 9% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng, so với hơn 47% ở nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, đã làm nóng nghị trường Quốc hội trong phiên thảo luận về kinh tế – xã hội ngày 31/10. 

Điểm nghẽn thế chấp chặn đường tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ

Từ thực tế tỷ lệ tiếp cận vốn của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa so với khu vực doanh nghiệp lớn, đại biểu Bùi Thanh Nam (đoàn Phú Thọ) cho rằng việc chỉ tập trung giảm lãi suất đơn thuần sẽ mang lại hiệu quả rất khiêm tốn nếu các rào cản kỹ thuật để giải ngân chưa được gỡ bỏ. Nguyên nhân then chốt khiến nhiều doanh nghiệp không thể chạm tay vào nguồn vốn dù lãi suất đã hạ nhiệt xuất phát từ sự thiếu hụt tài sản thế chấp cùng hệ thống dữ liệu tài chính chưa đủ độ tin cậy.

Trước bất cập đó, đại biểu kiến nghị cơ quan điều hành cần chuyển hướng trọng tâm hỗ trợ, từ việc ép giảm lãi suất sang việc nâng cao khả năng hấp thụ vốn thực tế. Giải pháp khả thi là phát huy cơ chế bảo lãnh tín dụng, mở rộng hình thức cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng và các khoản phải thu.

Riêng với lĩnh vực bất động sản, ông Nam đề xuất cho phép đưa nghĩa vụ tài chính về đất đai vào phương án vay vốn đối với các dự án đã đủ pháp lý nhưng chủ đầu tư kẹt dòng tiền nộp tiền sử dụng đất, theo đó ngân hàng sẽ giải ngân trực tiếp vào ngân sách nhà nước nhằm vừa đẩy nhanh tiến độ dự án, vừa chống thất thu mà vẫn kiểm soát được dòng tiền đúng mục đích.

Đồng quan điểm về việc tháo gỡ năng lực chứng minh tài chính, đại biểu Lê Minh Nam (đoàn Cần Thơ) cho rằng cơ quan chức năng cần tích cực hỗ trợ doanh nghiệp xác nhận và chuẩn hóa các dữ liệu về dòng tiền, việc chấp hành thuế và lịch sử tín dụng để các ngân hàng có thêm căn cứ thẩm định.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Cao Sơn (đoàn Phú Thọ) phản ánh sức ép thị trường và sức mua suy yếu đang bào mòn dòng tiền của các cơ sở kinh doanh. Vị đại biểu này đề nghị Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chỉ đạo các ngân hàng thương mại mở rộng và kéo dài chính sách cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ đến hết năm 2027 cho các doanh nghiệp sử dụng vốn đúng mục đích và có phương án phục hồi rõ ràng.

Đóng góp tiếng nói từ góc độ chất lượng tăng trưởng, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) nhận định vốn là nguồn năng lượng của sản xuất. Tuy nhiên, việc hạ lãi suất cho vay thực tế phải đi liền với bài toán an toàn hệ thống, kiểm soát lạm phát và giữ vững tỷ giá.

Đại biểu đề nghị Chính phủ minh bạch các mức lãi suất sau ưu đãi cũng như biểu phí đi kèm, đồng thời tính toán phương án vốn cho năm 2027 và các năm kế tiếp một cách bài bản về quy mô, nguồn huy động, kỳ hạn và đối tượng phân bổ. Đằng sau những chỉ số vĩ mô, thước đo tăng trưởng phải được phản ánh qua thu nhập thực tế, sự tích lũy của người dân và khả năng tái đầu tư của cộng đồng doanh nghiệp nội địa.

Chưa chứng minh khả năng trả nợ, không thể hạ chuẩn vay

Giải trình trước các câu hỏi của đại biểu Quốc hội, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn đã phân tích sâu các đặc thù của thị trường tiền tệ trong nước khi đối diện với những cảnh báo từ WB hay IMF về tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP và hiện tượng lấy vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn.

Thống đốc cho biết nguồn tiền gửi ngắn hạn hiện chiếm khoảng 80% tổng tiền gửi toàn hệ thống. Dẫu vậy, dòng vốn này tại Việt Nam có tính chất ổn định đặc biệt do thói quen của người gửi tiền là liên tục quay vòng kỳ hạn gửi khi đến hạn. Nguồn tiền này không chỉ giúp các tổ chức tín dụng có chi phí đầu vào thấp để hỗ trợ lãi suất cho vay, mà còn chứng minh niềm tin lớn của người dân vào hệ thống ngân hàng.

Về bức tranh tăng trưởng tín dụng, Thống đốc thông tin mức tăng trưởng hiện đạt khoảng 12,27%. Mặc dù lãi suất huy động đã tăng 1,42 điểm phần trăm nhưng lãi suất cho vay bình quân chỉ tăng 0,99 điểm phần trăm, cho thấy sự nỗ lực tiết giảm chi phí của hệ thống ngân hàng để hỗ trợ nền kinh tế.

Dư nợ tín dụng bất động sản được kiểm soát an toàn ở mức tăng 9,84%, thấp hơn mức tăng trưởng chung. Trong tổng quy mô dư nợ hơn 20,879 triệu tỷ đồng của toàn nền kinh tế, có tới 77,4% dòng vốn chảy vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh, riêng khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đang nắm giữ hơn 4 triệu tỷ đồng. NHNN cũng đang tích cực sử dụng các nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn và chuẩn bị phương án tái cấp vốn riêng cho phân khúc nhà ở xã hội theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Doanh nghiệp có đơn hàng vẫn khó vay vốn, Ngân hàng Nhà nước nói gì?

Lãi suất cao buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy vay vốn

Dù ủng hộ chủ trương mở rộng cho vay dựa trên dòng tiền và năng lực hoàn trả thực tế thay vì phụ thuộc cứng nhắc vào tài sản bảo đảm, Thống đốc thẳng thắn chỉ ra những hạn chế nội tại của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với quy mô chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp, nhiều đơn vị còn quá non yếu về vốn, khả năng chống chịu thấp và phương án kinh doanh thiếu ổn định.

Đáng chú ý, người đứng đầu ngành ngân hàng nhấn mạnh sự cần thiết của việc chấm dứt tình trạng một doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán khác nhau nhằm đối phó với cơ quan thuế một đằng và vay vốn ngân hàng một nẻo.

Ngân hàng là đơn vị trung gian huy động tiền của dân để cho vay và phải có trách nhiệm cao nhất trong việc bảo toàn vốn để hoàn trả người gửi tiền. Do đó, doanh nghiệp chỉ có thể tiếp cận được nguồn vốn lành mạnh khi chủ động nâng cao năng lực tài chính và minh bạch số liệu kế toán.

Về các đề xuất gia hạn thời gian trả nợ hay cơ cấu lại nhóm nợ, Thống đốc khẳng định khung pháp lý hiện hành đã phân cấp toàn quyền cho các tổ chức tín dụng chủ động xem xét và quyết định theo thẩm quyền, trên tinh thần đồng hành tối đa cùng khách hàng vượt qua biến động.

Thanh Hoa