Tăng trưởng kinh tế đạt mức cao nhất trong 15 năm, song không phải doanh nghiệp nào cũng hưởng lợi từ đà phục hồi. Trong 9 tháng đầu năm 2026, GDP tăng 9,01%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể lên tới 48.700, tăng 118,8% so với cùng kỳ.

Sự trái chiều này đặt ra vấn đề về sức chống chịu của khu vực doanh nghiệp, nhất là khi chi phí đầu vào gia tăng, lãi suất cho vay còn cao và khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn vẫn hạn chế.

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng, tổ chức chiều 30/10, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp tập trung phân tích những áp lực này cùng phương án ứng phó cho năm 2027.

Chi phí đầu vào tăng, dòng tiền chịu sức ép

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách và Chiến lược Trung ương, cán cân thương mại 9 tháng đầu năm thâm hụt 19,33 tỷ USD, trong bối cảnh nhập khẩu máy móc, thiết bị tăng 36,7%.

Nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất gia tăng khiến doanh nghiệp nhạy cảm hơn với biến động tỷ giá. Cùng thời điểm, lạm phát bình quân ở mức 4,52%, còn lãi suất cho vay bình quân tháng 9 dao động từ 8,4–10,9%/năm.

Với những doanh nghiệp sử dụng nhiều vốn vay, lãi suất cao làm tăng chi phí tài chính, trong khi biến động giá năng lượng và nguyên liệu có thể thu hẹp biên lợi nhuận. Áp lực càng lớn nếu doanh nghiệp phải liên tục vay ngắn hạn để duy trì sản xuất hoặc tài trợ cho các khoản đầu tư dài hạn.

Rủi ro chưa dừng ở năm 2026. PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, cảnh báo những biến động địa chính trị, giá năng lượng và chính sách lãi suất quốc tế có thể tiếp tục ảnh hưởng đến tỷ giá, chi phí vốn của doanh nghiệp Việt Nam.

Ông đưa ra kịch bản bất lợi cho năm 2027 nếu căng thẳng tại eo biển Hormuz khiến giá dầu thô vượt 130 USD/thùng, đồng thời chu kỳ đầu tư công nghệ AI đảo chiều sau giai đoạn các tập đoàn công nghệ đẩy mạnh chi tiêu vốn.

Trong kịch bản này, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống 2,9%, còn lạm phát tăng lên 5,2%, gây thêm sức ép lên mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam.

Để chủ động ứng phó, ông Tuấn đề xuất xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, theo dõi các chỉ báo như giá dầu Brent, CPI Mỹ và dòng vốn trong chuỗi cung ứng công nghệ.

Doanh nghiệp phải “xin” ngân hàng giảm lãi suất

Từ thực tế sản xuất, ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, cho biết lãi suất và giá nhiên liệu là hai yếu tố tác động lớn đến hoạt động doanh nghiệp.

Ông kiến nghị khi có chính sách giảm lãi suất, ngân hàng cần triển khai nhanh, trong khoảng 10–15 ngày, đồng thời duy trì biên độ điều chỉnh lãi suất hợp lý để doanh nghiệp chủ động kế hoạch tài chính.

Về phương án ứng phó, doanh nghiệp đang cân đối nguồn thu và chi theo biến động tỷ giá, lãi suất, đồng thời mở rộng thị trường nội địa bên cạnh hoạt động xuất khẩu truyền thống.

Theo ông Thành, giá bán tại thị trường trong nước hiện tốt hơn so với xuất khẩu đối với sản phẩm của doanh nghiệp. Việc phát triển thêm khách hàng nội địa vì vậy có thể giúp cải thiện lợi nhuận và giảm bớt rủi ro từ biến động bên ngoài.

Ở góc độ điều hành, ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, cho biết chính sách tiền tệ phải đồng thời đáp ứng yêu cầu kiểm soát lạm phát, bảo đảm thanh khoản và an toàn hệ thống ngân hàng.

Theo thông tin được nêu tại diễn đàn, cơ quan điều hành đã nâng tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, đồng thời tháo gỡ hạn mức đối với các dự án khu công nghiệp và hạ tầng trọng điểm. Tuy nhiên, yêu cầu về tài sản bảo đảm vẫn là trở ngại đối với một số doanh nghiệp khi tiếp cận tín dụng.

“Ngân hàng không thể và không có thẩm quyền gánh thay toàn bộ nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế khi áp lực an toàn hệ thống luôn phải đặt lên hàng đầu”, ông Hà nhấn mạnh.

Sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng cũng phản ánh hạn chế của các kênh huy động vốn khác.

Ông Nguyễn Đức Sung, Giám đốc Kinh doanh Công ty Chứng khoán LPBank (LPS), cho biết dư nợ trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam hiện tương đương khoảng 7,7% GDP, thấp hơn đáng kể so với Malaysia (54,8%) và Hàn Quốc (72,5%).

Khoảng cách này cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam còn dư địa phát triển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cải thiện tính minh bạch và năng lực huy động vốn của doanh nghiệp.

Nhu cầu vốn 38,5 triệu tỷ đồng, áp lực lớn với ngân hàng

Khơi dòng vốn dài hạn nghìn tỷ USD cho nền kinh tế

Để chuẩn bị cho năm 2027, ông Sung đề xuất chương trình hành động trong 90 ngày. Trong tháng đầu tiên, doanh nghiệp cần rà soát lịch trả nợ, thời điểm điều chỉnh lãi suất và dòng tiền ngoại tệ. Tháng tiếp theo tập trung chuẩn hóa thông tin tài chính, làm việc với ngân hàng về khả năng giảm lãi suất từ 1,5–2% theo định hướng được nêu tại diễn đàn.

Tháng cuối cùng dành cho việc hoàn thiện hồ sơ tiếp cận các định chế tài chính và xem xét những kênh huy động khác như phát hành cổ phiếu, trái phiếu chuyển đổi, thay vì chỉ dựa vào các khoản vay có tài sản thế chấp.

Theo ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chính sách hỗ trợ chỉ có thể phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp chủ động điều chỉnh cấu trúc tài chính.

Trong bối cảnh chi phí vốn và đầu vào khó dự báo, việc rà soát nợ vay, cân đối dòng tiền và đa dạng hóa nguồn vốn không chỉ giúp doanh nghiệp ứng phó với áp lực trước mắt mà còn giảm rủi ro khi bước sang năm 2027.

Thanh Hoa