Khi mỗi đồng vốn đi vay giờ đây phải gánh mức chi phí đắt đỏ, bài toán đặt ra là doanh nghiệp cần phải làm gì để giảm phụ thuộc vào tín dụng.

Lãi suất cơ sở đang trên đà tăng?

Cánh cửa vốn giá rẻ đang hẹp dần lại sau những bảng biểu lãi suất vừa được cập nhật. Ngân hàng TMCP Kiên Long (KienlongBank) vừa chính thức tăng lãi suất cơ sở thêm 0,7 điểm phần trăm, chạm mốc 9,5%/năm kể từ giữa tháng 6/2026. Hiện, lãi suất cơ sở kỳ hạn 12 tháng là 11,3%/năm; kỳ hạn 5 năm là 11,8%/năm; kỳ hạn 10 năm là 12,3%/năm.

Trước đó, trong tháng 5/2026, Kienlongbank đã tăng lãi suất cơ sở cho các gói vay thông thường thêm khoảng 1%/năm.

Tương tự Kienlongbank, nhiều ngân hàng cũng có động thái tăng lãi suất cơ sở/ lãi suất tham chiếu trong thời gian qua lên quanh mức 10 - 11%/năm. Lãi suất cho vay thả nổi hiện được tính bằng lãi suất cơ sở cộng thêm biên độ khoảng 3-4%/năm, tùy từng ngân hàng.

Cần nhớ rằng, đây chỉ là mức lãi suất "nền". Với công thức tính lãi suất thả nổi phổ biến hiện nay (lãi suất cơ sở cộng thêm biên độ từ 3% đến 4%), chi phí thực tế mà người vay phải trả đã vọt lên ngưỡng 14% - 15%/năm.

Với mức lãi suất này, bất kỳ phương án kinh doanh hay kế hoạch mua nhà trả góp nào cũng bị đặt vào tình thế báo động đỏ về dòng tiền cho khách hàng.

Lãi suất cơ sở tăng trong bối cảnh từ cuối năm 2025 đến tháng 6/2026, mặt bằng lãi suất huy động tăng cao đã tạo áp lực đáng kể lên lãi suất cho vay thả nổi. Hiện, lãi suất tiền gửi ở nhiều ngân hàng đã lên trên 8%/năm đối với kỳ hạn 12 tháng, thậm chí chạm mức 9%/năm nếu khách hàng đáp ứng một số điều kiện về số tiền gửi, chương trình ưu đãi.

Bên cạnh đó, sự lệch pha của dòng tiền trong hệ thống ngân hàng cũng là nguyên nhân khiến lãi suất tăng. Theo số liệu từ Công ty chứng khoán Rồng Việt (VDSC), áp lực thanh khoản đang đè nặng lên hệ thống. Tính đến tháng 4/2026, trong khi tốc độ huy động tiền gửi chỉ tăng 2,2% thì nhu cầu vay vốn (tín dụng) đã vọt lên tới 4,4%.

Khi két tiền của ngân hàng không lớn kịp so với nhu cầu vay của thị trường, việc tăng lãi suất cơ sở là một "phanh hãm" tất yếu để cân đối nguồn vốn. Đối với người đi vay, mỗi 1% tăng thêm của lãi suất cơ sở không đơn thuần là con số, mà là những khoản tiền triệu, tiền tỷ bị rút trực tiếp từ túi tiền và lợi nhuận mỗi tháng.

Thực tế, mức lãi suất cho vay cao như hiện nay chủ yếu áp dụng cho các khoản vay thông thường. Trong khi đó, để điều hướng vốn vào sản xuất, các ngân hàng đang triển khai nhiều gói vay ưu đãi lãi suất 6-8%/năm như BIDV tung gói 700.000 tỷ đồng, hay cho vay nhà ở xã hội được giữ mức 4,6%/năm. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng dễ dàng tiếp cận. 

Phần lớn các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và người vay cá nhân lại đang bị "bỏ rơi" trong vùng lãi suất cao. Ông Trương Chí Thiện, Tổng Giám đốc Công ty Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt, chia sẻ thực tế doanh nghiệp đang phải vay với lãi suất tăng cao, ăn mòn lợi nhuận. Thậm chí, nhiều đơn vị dù chấp nhận lãi cao cũng không thể vay được tiền vì ngân hàng thông báo hết hạn mức tín dụng.

Lý giải điều này, ông Nguyễn Ngọc Hoà, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), cho rằng các doanh nghiệp nhỏ đang bị "vắt kiệt" không gian tín dụng. Khi những tập đoàn lớn và các dự án đầu tư công khổng lồ hút sạch nguồn vốn từ hệ thống ngân hàng, các doanh nghiệp SME rơi vào cảnh thiếu vốn cục bộ, khiến mọi kế hoạch sản xuất bị đình trệ.

Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy vay vốn

Theo các chuyên gia, trong một kỷ nguyên mà "tiền rẻ" đã hết, tư duy vay vốn dựa trên tài sản thế chấp đơn thuần đã lỗi thời. Giờ đây, "giấy thông hành" để chạm tay vào dòng vốn ngân hàng chính là sự minh bạch và hiệu quả kinh doanh thực tế.

TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính – ngân hàng cho rằng, đối với doanh nghiệp, đây là lúc phải cắt tỉa những mảng kinh doanh kém hiệu quả và chủ động tìm kiếm các nguồn vốn thay thế như tín dụng xanh hoặc các quỹ đầu tư thay vì chỉ nhìn vào cửa ngân hàng. Quản trị dòng tiền không còn là công việc của kế toán, mà là chiến lược sinh tồn của người lãnh đạo.

Đồng tình, lãnh đạo các ngân hàng nhấn mạnh doanh nghiệp và người vay cần thay đổi tư duy vay vốn.

Nghịch lý lãi suất chạm trần nhưng tiền trong ngân hàng vẫn vơi

Lãi suất tiết kiệm ngân hàng nào cao nhất?

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất neo cao và tín dụng được kiểm soát chặt hơn, doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn cần thay đổi cách vận hành tài chính. Yếu tố quan trọng nhất hiện nay không còn nằm ở tài sản bảo đảm, mà là tính minh bạch của dòng tiền và khả năng chứng minh hiệu quả kinh doanh. Ngân hàng ngày càng thận trọng hơn khi đánh giá năng lực hấp thụ vốn và phương án sử dụng vốn của doanh nghiệp.

Do đó, những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, hợp đồng đầu ra rõ ràng và phương án kinh doanh khả thi sẽ có lợi thế lớn hơn trong đàm phán lãi vay.

Bên cạnh đó, quản trị rủi ro lãi suất trở thành yêu cầu bắt buộc. Doanh nghiệp nên ưu tiên các khoản vay có lãi suất cố định trung hạn hoặc cơ chế kiểm soát biến động lãi suất, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lãi suất thả nổi.

Đối với người vay cá nhân, bài học về "bộ đệm tài chính" chưa bao giờ đắt giá như lúc này. Các chuyên gia cảnh báongười vay vốn phải tính toán kỹ trước khi dùngđòn bẩy tài chính trongbối cảnh lãi suất thả nổi đang biến động mạnh. 

Quy tắc vàng là chỉ nên vay khi đã có sẵn 50% giá trị tài sản và tổng nợ trả hàng tháng tuyệt đối không vượt quá một nửa thu nhập. Việc thiếu một quỹ dự phòng đủ chi trả nợ trong 6 tháng có thể khiến bất kỳ gia đình nào rơi vào cảnh mất trắng tài sản nếu thu nhập biến động.

Thanh Hoa