Thanh tra Chính phủ vừa chính thức ban hành Thông báo số 3415/TB-TTCP thông báo Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP về việc giải quyết khiếu nại của Hợp tác xã (HTX) Suối Ngọc - Vua Bà, xã Yên Xuân, thành phố Hà Nội. 

Kết luận khẳng định quyết định giải thể bắt buộc đối với HTX là không phù hợp với quy định của Luật Hợp tác xã, đồng thời kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo bãi bỏ quyết định giải thể trái luật, tháo gỡ khó khăn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của HTX.

 Từ nguồn gốc mâu thuẫn nội bộ

Theo Thông báo số 3415/TB-TTCP, HTX Suối Ngọc - Vua Bà được thành lập năm 1999 tại xã Tiến Xuân, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình (nay thuộc xã Yên Xuân, TP Hà Nội) trên cơ sở Tổ hợp tác thành lập năm 1995 gồm ông Trần Văn Cầu, ông Nguyễn Ngọc Nguyên, ông Trần Duy Tiến (con ông Cầu), ông Nguyễn Đức Ngọc (con ông Nguyên) và các xã viên khác.

Ngày 23/6/1999, ông Cầu, ông Nguyên cùng 6 người khác đăng ký thành lập HTX và bầu Ban Quản trị, Ban Kiểm soát. Đến ngày 28/8/1999, UBND huyện Lương Sơn cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và ngày 12/6/2000 xác nhận bổ sung ngành nghề kinh doanh du lịch thắng cảnh vườn rừng, suối thác, nhà nghỉ, bãi tắm vui chơi nước thể thao, bổ sung vốn điều lệ.

Ngày 08/11/1999, UBND huyện Lương Sơn giao 280,87 ha đất lâm nghiệp và ngày 14/11/1999 cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho HTX với thời hạn đến ngày 08/11/2049.

Mâu thuẫn phát sinh khi HTX tổ chức Đại hội nhiệm kỳ 2002–2005 vào ngày 03 và 04/01/2002. Tại Đại hội, ông Nguyễn Ngọc Nguyên và vợ là bà Nguyễn Thị Lộc không được bầu vào Ban Quản trị.

Sau đó, với lý do ông Nguyên và bà Lộc không tham gia đầy đủ hoạt động, không đảm bảo ngày công lao động, vi phạm Luật HTX và Điều lệ, Hội nghị xã viên ngày 23/3/2002 và Hội nghị Ban Quản trị ngày 07/4/2002 đã biểu quyết khai trừ hai vợ chồng ông Nguyên ra khỏi HTX.

Sau khi ông Nguyên gửi đơn khiếu nại, tố cáo, UBND huyện Lương Sơn tiến hành thanh tra và ban hành Quyết định số 1324/QĐ-UB ngày 18/11/2002 đình chỉ hoạt động sản xuất kinh doanh, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, tạm thời thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và con dấu của HTX. Đại diện HTX là ông Trần Văn Cầu đã gửi đơn khiếu nại đối với quyết định đình chỉ này.

 Đến chuỗi quyết định hành chính bất cập

Giải quyết đơn khiếu nại của HTX, Đoàn thanh tra Liên ngành tỉnh Hòa Bình đã xác minh và ban hành Báo cáo số 27/BC-TTr ngày 28/01/2003, chỉ ra rằng các vi phạm của HTX chưa đến mức phải đình chỉ hoạt động hoặc giải thể bắt buộc, từ đó kiến nghị UBND tỉnh hủy bỏ quyết định đình chỉ và cho phép HTX tiếp tục hoạt động.

Tuy nhiên, ngày 28/4/2003, UBND tỉnh Hòa Bình ban hành Quyết định số 565/QĐ-UBND hủy bỏ quyết định đình chỉ của huyện Lương Sơn, nhưng chỉ cho phép HTX hoạt động trong 03 tháng để chuyển đổi thành doanh nghiệp. HTX sau đó đã có văn bản đề nghị giữ nguyên mô hình HTX vì phù hợp với trình độ và khả năng của xã viên ở thời điểm hiện tại.

Đến tháng 02/2005, Thanh tra tỉnh Hòa Bình tiếp tục có Báo cáo số 13/BC-TTr đề nghị UBND tỉnh cho phép HTX giữ nguyên mô hình HTX, thực hiện quyền tự lựa chọn mô hình và hoạt động trở lại trong thời hạn 12 tháng. Mặc dù vậy, UBND tỉnh Hòa Bình lại ban hành Văn bản số 422/UB-TCTN ngày 18/4/2005 giao UBND huyện Lương Sơn thực hiện giải thể bắt buộc đối với HTX.

Đáng chú ý, ngày 03/11/2005, UBND huyện Lương Sơn đã có Văn bản số 45/CV-UBND báo cáo UBND tỉnh Hòa Bình nêu rõ địa phương không đủ căn cứ pháp lý để ra quyết định giải thể bắt buộc đối với HTX Suối Ngọc - Vua Bà. Thế nhưng, dưới sự ép buộc bằng Văn bản số 450/UBND-NC ngày 30/3/2007 của UBND tỉnh Hòa Bình, ngày 04/4/2007, UBND huyện Lương Sơn đành phải ban hành Quyết định số 290/QĐ-UBND giải thể bắt buộc HTX. Sau đó, Chủ tịch UBND huyện Lương Sơn tại Quyết định 1287/QĐ-UBND ngày 11/9/2007 và Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình tại Quyết định 275/QĐ-UBND ngày 04/02/2008 lần lượt ban hành các quyết định giải quyết khiếu nại không thừa nhận đơn của HTX, tiếp tục giữ nguyên quyết định giải thể bắt buộc.

Bộ Tư pháp, Liên minh HTX Việt Nam nhiều lần kiến nghị

Trong suốt quá trình HTX Suối Ngọc - Vua Bà gửi đơn đến các cơ quan Trung ương, các cơ quan chuyên môn và tổ chức đại diện đã liên tục lên tiếng bảo vệ mô hình kinh tế tập thể đúng quy định pháp luật.

Tại Văn bản số 61/BTP-PLDSKT ngày 19/01/2004, Bộ Tư pháp khẳng định theo Luật HTX 1996, HTX chỉ bị giải thể bắt buộc khi vi phạm các trường hợp luật định. Việc huyện thu giấy phép, buộc ngưng hoạt động đã được Thanh tra liên ngành kết luận HTX không sai phạm đến mức đó, đồng thời Luật HTX không có quy định nào bắt buộc chuyển đổi hình thức pháp lý của HTX sang loại hình doanh nghiệp.

Cùng với đó, Liên minh HTX Việt Nam đã có Văn bản số 269/CV-LMHTXVN ngày 10/4/2007 gửi Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hòa Bình và Văn bản số 378/CV-LMHTXVN ngày 16/5/2007 gửi Thanh tra Chính phủ. Các văn bản của Liên minh HTX Việt Nam khẳng định các căn cứ nêu trong Quyết định giải thể số 290/QĐ-UBND của UBND huyện Lương Sơn là trái pháp luật, không thuộc các trường hợp giải thể bắt buộc theo khoản 2 Điều 42 Luật HTX. Việc ép HTX chuyển sang doanh nghiệp là trái với chính sách khuyến khích phát triển kinh tế tập thể của Nhà nước, do đó Liên minh HTX Việt Nam kiên quyết kiến nghị hủy bỏ quyết định giải thể bắt buộc và tạo điều kiện cho HTX tiếp tục hoạt động.

Quyết định giải thể bắt buộc là trái Luật

Sau khi rà soát toàn bộ hồ sơ, Thanh tra Chính phủ khẳng định việc UBND huyện Lương Sơn ban hành Quyết định số 290/QĐ-UBND ngày 04/4/2007 giải thể bắt buộc HTX là không phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 42 Luật HTX năm 2003. Trách nhiệm thuộc về UBND tỉnh Hòa Bình, UBND huyện Lương Sơn và các cá nhân liên quan qua các thời kỳ.

Thanh tra Chính phủ đánh giá việc giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND huyện Lương Sơn và Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình đều chưa khách quan, áp đặt các căn cứ không đúng pháp luật. Ngoại trừ việc chậm tổ chức Đại hội xã viên 1 tháng 13 ngày, các vi phạm khác về hành chính, kế toán, thuế, đất đai không thuộc trường hợp giải thể bắt buộc và đã được cơ quan chức năng xử lý, HTX đã khắc phục triệt để. Đối với việc chậm tổ chức Đại hội, HTX đã tổ chức Đại hội xã viên trước thời điểm bị thanh tra, đình chỉ tới 10 tháng. Thời điểm HTX tổ chức có đại diện chính quyền và các sở ngành tham dự nhưng không ai uốn nắn, chấn chỉnh.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ Luật HTX qua các thời kỳ không quy định việc không chuyển đổi thành doanh nghiệp là căn cứ giải thể bắt buộc, việc ép buộc này đi ngược lại chính sách khuyến khích HTX tại Điều 5 Luật HTX 1996 và Điều 3 Luật HTX 2003. Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không đúng thẩm quyền xuất phát từ chính sự hướng dẫn thủ tục của UBND huyện Lương Sơn.

Mặt khác, dù vụ việc kéo dài, HTX vẫn duy trì quản lý, bảo vệ tốt 280,87 ha rừng được giao, không để xảy ra cháy rừng hay chặt phá rừng và đã dừng toàn bộ hoạt động kinh doanh du lịch trái phép. Đối với trách nhiệm của TP Hà Nội sau khi sáp nhập địa giới hành chính năm 2008, quá trình xử lý còn chậm do lúng túng trước một quyết định giải thể trái luật kéo dài từ lịch sử.

Từ các kết luận trên, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Phú Thọ và UBND TP Hà Nội tổ chức rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ để xem xét, xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị giao Chủ tịch UBND TP Hà Nội ban hành quyết định bãi bỏ Quyết định số 290/QĐ-UBND ngày 04/4/2007 của UBND huyện Lương Sơn về việc giải thể bắt buộc đối với HTX Suối Ngọc - Vua Bà theo quy định tại khoản 19 Điều 17 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025. Đồng thời, chỉ đạo cơ quan chức năng hướng dẫn HTX củng cố tổ chức theo Luật HTX hiện hành để tiếp tục hoạt động nếu có nhu cầu, xử lý vấn đề đất đai, nghĩa vụ tài chính, điều chỉnh diện tích đất lâm nghiệp do cắm mốc mở rộng Vườn quốc gia Ba Vì và xử lý dứt điểm các công trình vi phạm tồn đọng.

Chính quyền địa phương xã Yên Xuân có trách nhiệm hướng dẫn HTX và ông Nguyễn Ngọc Nguyên phối hợp giải quyết dứt điểm tranh chấp quyền lợi cá nhân, trường hợp không thống nhất thì hướng dẫn khởi kiện ra Tòa án.

Thực hiện Văn bản số 9237/VPCP-V.I ngày 10/9/2026 của Văn phòng Chính phủ truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, Thanh tra Chính phủ đề nghị các cơ quan, đơn vị liên quan nghiêm túc thực hiện Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP và báo cáo kết quả về Thanh tra Chính phủ để tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

HT