Theo thống kê từ báo cáo tài chính hợp nhất quý IV và cả năm 2025 của 27 ngân hàng niêm yết, tổng tài sản toàn hệ thống đã chạm mốc hơn 21,14 triệu tỷ đồng, tăng tới 23% so với cuối năm 2024. Đây là mức mở rộng mạnh mẽ nhất trong nhiều năm trở lại đây, phản ánh sự phục hồi của nhu cầu tín dụng và năng lực cung ứng vốn của hệ thống.

Sự trỗi dậy của những “người khổng lồ” mới

Điểm nhấn lớn nhất trong bức tranh năm 2025 là sự thay đổi cục diện trong danh sách các ngân hàng có quy mô tài sản vượt mốc 1 triệu tỷ đồng. Nếu như giai đoạn 2016 - 2024, mốc 1 triệu tỷ đồng gần như là “lãnh địa riêng” phân tách nhóm quốc doanh và tư nhân, thì năm 2025 đã chứng kiến sự phá vỡ hoàn toàn giới hạn này.

Ngoài “anh cả” MB đã gia nhập câu lạc bộ này từ năm 2024, năm 2025 ghi nhận thêm sự góp mặt chính thức của VPBank, Techcombank và ACB. Như vậy, hệ thống hiện có tới 7 ngân hàng thương mại sở hữu tổng tài sản trên 1 triệu tỷ đồng.

Xét về quy mô tuyệt đối, BIDV vẫn vững vàng ở ngôi vương với 3,33 triệu tỷ đồng (tăng 21%), theo sau là VietinBank (2,77 triệu tỷ đồng) và Vietcombank (2,44 triệu tỷ đồng). Tuy nhiên, xét về tốc độ bứt phá, khối tư nhân đang chiếm ưu thế áp đảo.

MB nổi lên như một hiện tượng với mức tăng trưởng tổng tài sản lên tới 43%, đạt 1,62 triệu tỷ đồng, vươn lên vị trí thứ tư toàn hệ thống và bỏ xa các đối thủ phía sau. VPBank cũng không kém cạnh với mức tăng 36%, đưa quy mô lên 1,26 triệu tỷ đồng. Ngay cả những ngân hàng quy mô vừa như Nam A Bank cũng ghi nhận mức tăng kỷ lục 71%. Tốc độ mở rộng này giúp khối tư nhân thu hẹp đáng kể khoảng cách với khối quốc doanh.

Quy mô lớn là nền tảng quan trọng, nhưng hiệu quả sinh lời trên quy mô đó mới là thước đo năng lực quản trị thực sự. Thực tế năm 2025 cho thấy, không phải ngân hàng nào có tài sản lớn cũng đạt hiệu quả cao. Sự phân hóa về tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) đang diễn ra gay gắt.

Trong cuộc đua này, khối ngân hàng tư nhân tiếp tục thể hiện sự linh hoạt và tối ưu hóa vượt trội. Techcombank, dù đã lùi so với đỉnh cao trước đây, vẫn giữ vị trí quán quân toàn hệ thống với ROA đạt 2,39%. Đáng chú ý là sự vươn lên mạnh mẽ của VPBank ở vị trí thứ hai với ROA 2,23%, theo sát là HDBank (2,09%) và MB (2,0%).

Đây đều là những con số ấn tượng khi đặt trong bối cảnh quy mô tài sản của các ngân hàng này đã rất lớn. Việc duy trì ROA trên 2% cho thấy khả năng chuyển hóa tài sản thành lợi nhuận thực chất, thay vì chỉ tăng trưởng "nóng" về con số.

Minh chứng rõ nét nhất nằm ở kết quả lợi nhuận trước thuế. Năm 2025, MB báo lãi 34.268 tỷ đồng (tăng 19%), VPBank đạt 30.624 tỷ đồng (tăng 53%) và HDBank đạt 21.322 tỷ đồng (tăng 27%). Đặc biệt, HDBank là trường hợp hiếm hoi duy trì chuỗi tăng trưởng lợi nhuận liên tục suốt 13 năm, với ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu ) dẫn đầu ngành ở mức 25,3%.

Ngược lại, nhóm ngân hàng quốc doanh như Vietcombank (ROA 1,55%), VietinBank (1,35%) hay BIDV (khoảng 1,0%) có tỷ suất sinh lời thấp hơn. Điều này phản ánh đặc thù của khối quốc doanh đóng vai trò bệ đỡ, đảm bảo thanh khoản và ổn định vĩ mô, nên biên lợi nhuận thường mỏng hơn so với sự năng động và khẩu vị rủi ro linh hoạt của khối tư nhân.

Động lực từ tín dụng và hệ sinh thái đa dạng

Lý giải cho sự bùng nổ về quy mô và lợi nhuận của nhóm tư nhân trong năm 2025, giới chuyên môn chỉ ra 2 động lực chính. Đó là tăng trưởng tín dụng thần tốc vẫn là “xương sống” của tăng trưởng tài sản và sự cộng hưởng từ hệ sinh thái tài chính.

Minh chứng là năm 2025, MB tăng trưởng dư nợ khách hàng trên 35%, VPBank tăng 35% (riêng lẻ) và Techcombank tăng trên 18%. Việc MB và VPBank sở hữu dư nợ cho vay khách hàng xấp xỉ hoặc vượt 1 triệu tỷ đồng là bệ phóng trực tiếp đẩy tổng tài sản tăng vọt. 

Bên cạnh đó, với hệ sinh thái (ngân hàng - chứng khoán - bảo hiểm - tài chính tiêu dùng) ngày càng rõ rệt đã giúp VPBank hay Techcombank gia tăng về quy mô tài sản. Như VPBank có VPBankS (tài sản hơn 73.000 tỷ đồng); Techcombank cũng hưởng lợi lớn từ sự phát triển của công ty chứng khoán TCBS trong cơ cấu tài sản hợp nhất.

Vốn điều lệ của Big 4 quá “mỏng”, thị phần tín dụng giảm mạnh xuống 46%

Dù vậy, đang có sự phân hoá về tổng tài sản giữa các ngân hàng rất lớn khi Top 10 ngân hàng lớn nhất đang nắm giữ tới 78% tổng tài sản của 27 ngân hàng niêm yết.

Ở nhóm dưới, các ngân hàng nhỏ như Kienlongbank, PGBank hay Saigonbank chịu áp lực cạnh tranh gay gắt. Saigonbank chỉ tăng trưởng tài sản 6% - mức thấp nhất hệ thống, phản ánh khó khăn trong việc mở rộng thị phần khi thiếu lợi thế về quy mô vốn và công nghệ.

Bước sang năm 2026, khi tăng trưởng tín dụng dự kiến duy trì quanh mức 15%, bài toán đặt ra cho các nhà băng không còn đơn thuần là mở rộng quy mô. Thách thức lớn nhất sẽ là quản trị chất lượng tài sản trên nền tảng quy mô khổng lồ đó.

Việc tăng trưởng tài sản "thần tốc" 30-40% trong một năm luôn đi kèm rủi ro tiềm ẩn về nợ xấu nếu quy trình kiểm soát không theo kịp. Do đó, xu hướng của năm 2026 và các năm tiếp theo sẽ là cuộc đua về chất lượng; giữ vững ROA, kiểm soát nợ xấu và gia tăng tỷ trọng thu nhập từ phí dịch vụ để đảm bảo lợi nhuận bền vững.

Huyền Anh