Từ những mô hình sản xuất nhỏ lẻ, tự phát, đến nay, nhiều HTX đã chủ động chuyển đổi tư duy quản lý, mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển sản phẩm OCOP và kết nối tiêu thụ hiệu quả, góp phần quan trọng trong công cuộc thay đổi diện mạo nông thôn.

Bức tranh kinh tế hợp tác khởi sắc

Theo Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị, toàn tỉnh hiện có 886 HTX và 2.553 tổ hợp tác hoạt động trong các lĩnh vực nông, lâm nghiệp, thủy sản và phi nông nghiệp.

Trong đó, khu vực nông nghiệp chiếm tỷ lệ chủ đạo với 693 HTX, 158 HTX phi nông nghiệp và 35 quỹ tín dụng nhân dân. Ngoài ra, tỉnh còn có 3 liên hiệp HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, đóng vai trò điều phối, hỗ trợ sản xuất theo vùng nguyên liệu.

Các tổ hợp tác và HTX đang trở thành “bà đỡ” cho hàng chục nghìn hộ nông dân. Họ không chỉ cùng nhau trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ giống, kỹ thuật, mà còn ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ vào trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Nhiều HTX đã mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến sâu, xây dựng nhãn hiệu hàng hóa, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.

Một trong những điểm sáng trong xây dựng nông thôn mới ở Quảng Trị là sự bứt phá mạnh mẽ trong phong trào “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Đến nay, toàn tỉnh có 370 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có 3 sản phẩm đạt 5 sao, 62 sản phẩm đạt 4 sao và 303 sản phẩm đạt 3 sao.

Những sản phẩm như cà phê Khe Sanh, gạo chất lượng cao, khoai deo Cam Lộ, các sản phẩm từ dược liệu, hải sản, thủ công mỹ nghệ… không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn trở thành niềm tự hào của người Quảng Trị trên bản đồ nông sản Việt Nam.

Để đưa sản phẩm OCOP vươn xa, tỉnh đã phối hợp với hệ thống Liên minh HTX Việt Nam và các bộ, ngành trung ương triển khai nhiều chương trình hỗ trợ xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu và chuyển đổi số. Hàng trăm HTX, doanh nghiệp được tham gia hội chợ, triển lãm, kết nối giao thương trên toàn quốc.

Thay đổi diện mạo nông thôn

Đặc biệt, Hội nghị xúc tiến, kết nối tiêu thụ sản phẩm Quảng Trị tại TP.HCM tháng 5/2025 đã thu hút 30 nhà cung cấp và 15 hệ thống phân phối lớn. Hơn 100 sản phẩm OCOP được giới thiệu đến hàng nghìn khách hàng, nhà phân phối, tạo cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ ổn định.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Tiến khẳng định: “Đây không chỉ là hoạt động xúc tiến thương mại mà còn là bước đi chiến lược để kết nối doanh nghiệp địa phương với hệ thống phân phối lớn, đưa sản phẩm Quảng Trị ra thị trường cả nước”.

Ngoài phương thức quảng bá truyền thống, Quảng Trị còn tiên phong áp dụng chuyển đổi số trong phát triển OCOP. Thông qua các chương trình hợp tác, hơn 3.000 doanh nghiệp và HTX trong tỉnh được hỗ trợ công nghệ miễn phí đến hết năm 2025 nhằm giới thiệu, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trực tuyến. Đây là bước tiến quan trọng để các HTX tiếp cận thị trường số, giảm chi phí trung gian, mở rộng tệp khách hàng trong và ngoài nước.

Không chỉ ở miền xuôi, nhiều mô hình HTX, tổ hợp tác ở miền núi Quảng Trị đang tạo nên những thay đổi tích cực trong đời sống người dân.

Tại xã A Dơi, Tổ hợp tác măng Ba Tầng được thành lập năm 2023 với sự hỗ trợ của Tổ chức Plan International Việt Nam. 16 thành viên HTX phần lớn là phụ nữ dân tộc Vân Kiều đã cùng nhau khởi nghiệp với sản phẩm măng khô đặc sản. Nhờ áp dụng công nghệ sấy năng lượng mặt trời, sản phẩm đạt chất lượng cao, màu sắc đẹp, bảo đảm an toàn thực phẩm.

Chỉ sau một năm hoạt động, Tổ hợp tác đã chế biến gần 100 kg măng khô, đem lại thu nhập ổn định cho các thành viên. Dự kiến năm 2025, sản lượng đạt 300 kg. Dù quy mô chưa lớn, nhưng mô hình này đã trao quyền kinh tế cho phụ nữ miền núi, giúp họ tự tin hơn trong sản xuất và tham gia hoạt động cộng đồng.

Bà Hồ Thị Lệ, thành viên Tổ hợp tác măng Ba Tầng, chia sẻ: “Trước đây, chúng tôi chỉ biết vào rừng hái măng tươi bán rẻ. Từ khi có Tổ hợp tác, măng được chế biến, sấy khô, bán giá cao gấp đôi. Chúng tôi vừa có thu nhập, vừa học được kỹ năng kinh doanh, quảng bá sản phẩm trên mạng”.

Câu chuyện ở A Dơi là minh chứng rõ rệt cho sức lan tỏa của mô hình kinh tế hợp tác trong giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới vùng cao.

Hướng tới nông thôn mới bền vững

Nhắc đến những đóng góp của các HTX trong xây dựng nông thôn mới, không thể không kể đến HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh (xã Gio Linh). Trong vụ Hè - Thu 2025, HTX phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai mô hình sản xuất lúa hữu cơ trên diện tích 13 ha.

Theo Giám đốc HTX Nguyễn Giang, mô hình này tuân thủ nghiêm ngặt quy trình hữu cơ: dùng phân vi sinh, đạm cá tự nhiên thay phân hóa học, sử dụng dung dịch thảo mộc từ tỏi, gừng, ớt để phòng sâu bệnh thay thuốc trừ sâu.

Nhờ đó, ruộng lúa của thành viên HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh luôn khỏe mạnh, năng suất đạt 70 tạ/ha – cao hơn ruộng đại trà 8 tạ/ha. Lợi nhuận bình quân khoảng 20,6 triệu đồng/ha, gấp đôi phương thức canh tác truyền thống.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ sản lượng lúa được HTX bao tiêu với giá cao hơn thị trường 20–30%. Nông dân yên tâm sản xuất, HTX có nguồn nguyên liệu ổn định để phát triển thương hiệu gạo hữu cơ Gio Linh.

Thành công của HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh đã mở ra hướng đi mới cho nông dân khi theo đuổi mô hình nông nghiệp hữu cơ, sạch và có trách nhiệm, góp phần giảm ô nhiễm môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị hạt gạo quê hương, đồng thời đóng góp xây dựng nông thôn mới.

Đằng sau sự phát triển mạnh mẽ của các HTX Quảng Trị là sự đồng hành, hỗ trợ tích cực của Liên minh HTX Việt Nam cùng Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị. Các chương trình tập huấn, tư vấn xây dựng mô hình kinh tế hợp tác kiểu mới, hỗ trợ vốn vay ưu đãi, xúc tiến thương mại, chuyển giao khoa học kỹ thuật… đã tạo “cú hích” quan trọng để khu vực HTX phát huy vai trò trung tâm trong phát triển nông thôn.

Liên minh HTX Việt Nam cũng phối hợp với Liên minh HTX tỉnh triển khai chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho HTX, hướng dẫn đăng ký sản phẩm OCOP, đào tạo kỹ năng quản lý, tài chính, marketing cho hàng trăm cán bộ HTX. Nhờ đó, nhiều đơn vị đã tự tin tiếp cận thị trường, phát triển bền vững, góp phần hoàn thành các tiêu chí trong chương trình nông thôn mới.

Từ những mô hình sản xuất nhỏ lẻ, đến nay, hàng trăm HTX và tổ hợp tác ở Quảng Trị đã khẳng định vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế nông thôn, nông thôn mới.

Hạt gạo hữu cơ Gio Linh, măng khô Ba Tầng, cà phê Khe Sanh hay khoai deo Cam Lộ… không chỉ là sản phẩm OCOP, mà còn là biểu tượng cho sự đổi thay của nông thôn mới Quảng Trị trong thời kỳ hội nhập, nơi mà người nông dân, doanh nghiệp, HTX cùng chung tay xây dựng một nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và bền vững.

Đông Phong