Toàn tỉnh Tuyên Quang hiện có 1.684 HTX với trên 37.713 thành viên, trong đó có 849 HTX nông nghiệp với 9.285 thành viên. Khu vực kinh tế tập thể ngày càng tham gia sâu vào sản xuất hàng hóa, xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm OCOP... Toàn tỉnh hiện có hơn 400 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó gần 300 sản phẩm thuộc 147 chủ thể là HTX, tổ hợp tác.

Biến sản phẩm bản địa thành hàng hóa chất lượng cao

Trong hành trình đưa nông sản địa phương trở thành hàng hóa chất lượng cao, nhiều HTX đã nhận ra rằng chất lượng sản phẩm thôi chưa đủ, muốn chinh phục thị trường còn phải đầu tư vào mẫu mã, bao bì, nhãn hiệu và xây dựng uy tín thương hiệu. HTX Sơn Trà là một trong những mô hình tiêu biểu cho hướng đi này.

Nằm ở độ cao gần 1.200m so với mực nước biển, xã Hồng Thái có khí hậu mát mẻ quanh năm, là điều kiện thuận lợi để cây chè Shan tuyết sinh trưởng. Đây cũng là vùng đất sở hữu những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi, tạo nên sản phẩm đặc sản mang đậm dấu ấn địa phương.

Được thành lập năm 2017, trên cơ sở chuyển đổi từ mô hình tổ hợp tác với 8 thành viên, đến nay HTX Sơn Trà đã phát triển lên hơn 20 thành viên, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực chế biến chè Shan tuyết và sản xuất rau an toàn.

Ông Đặng Ngọc Phố, Giám đốc HTX Sơn Trà cho biết: Sinh ra và lớn lên tại xã Hồng Thái, ông luôn trăn trở làm thế nào để bảo tồn, phát triển cây chè Shan tuyết đặc sản của quê hương, đồng thời giúp người dân có đầu ra ổn định. HTX ra đời với mục tiêu thu mua chè cho các hộ dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, từng bước đưa đặc sản địa phương đến với thị trường rộng lớn hơn.

Toàn xã Hồng Thái hiện có hơn 64ha chè Shan tuyết, trong đó 29ha chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi và 35ha chè trồng trên 30 năm. HTX liên kết với các hộ dân chăm sóc, thu hái và bảo vệ vùng nguyên liệu. Cây chè được canh tác theo hướng tự nhiên, không sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật; búp chè có hương vị đậm đà, nước xanh, hậu vị ngọt đặc trưng.

Trước đây, người dân chủ yếu thu hái chè tươi về để phục vụ gia đình uống, hoặc bán cho thương lái khiến giá trị sản phẩm chưa cao và phụ thuộc nhiều vào thị trường tiêu thụ nguyên liệu. Từ khi HTX đứng ra thu mua, tổ chức chế biến và xây dựng thương hiệu, cây chè Shan tuyết đã có hướng phát triển hàng hóa rõ ràng hơn.

HTX Hải Phòng – Tuyên Quang kết nối, mở rộng thị trường

Từ cây quế đến nông sản vùng cao: Phụ nữ Lào Cai làm giàu nhờ HTX

Vào chính vụ, mỗi ngày HTX thu mua hàng trăm cân chè tươi của người dân. Từ nguồn nguyên liệu này, HTX phát triển nhiều dòng sản phẩm như chè Shan tuyết một búp hai lá, một búp một lá và chè Shan tuyết một búp... phục vụ các phân khúc khách hàng khác nhau. Sau chế biến, đóng gói, giá bán sản phẩm dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng/kg, tùy loại và chất lượng.

Theo anh Triệu Văn Vịnh, người dân xã Hồng Thái, nhờ có HTX thu mua và bao tiêu, người dân không còn quá lo lắng về đầu ra. Trung bình mỗi hecta chè mang lại thu nhập khoảng 100 triệu đồng/năm. Cây chè Shan tuyết vì thế trở thành nguồn sinh kế quan trọng, góp phần cải thiện đời sống của người dân vùng cao.

Chinh phục OCOP 5 sao

Để nâng cao giá trị sản phẩm, HTX Sơn Trà kết hợp phương pháp chế biến truyền thống của đồng bào Dao với ứng dụng máy móc, công nghệ hiện đại trong quá trình sao/sấy chè để vừa bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, vừa giữ hương vị tự nhiên của chè Shan tuyết.

Cùng với đó, HTX chú trọng thiết kế mẫu mã, bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu gắn với nguồn gốc, đặc trưng vùng chè cổ thụ Hồng Thái. Hiện, HTX có nhiều dòng sản phẩm khác nhau giá bán dao động từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng/kg, đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng.

Năm 2020, chè Shan tuyết Hồng Thái được vinh danh Thương hiệu Vàng Nông nghiệp Việt Nam. Năm 2021, sản phẩm được cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu độc quyền “Chè Shan tuyết Hồng Thái”. Năm 2022, thương hiệu lọt Top 50 Thương hiệu, Nhãn hiệu nổi tiếng châu Á - Thái Bình Dương. Năm 2024, sản phẩm được công nhận là Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực… Đến năm 2025, HTX đã có 3 sản phẩm chè Shan tuyết được công nhận OCOP cấp tỉnh.  

Đến ngày 21/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định phê duyệt kết quả đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp quốc gia năm 2025 (đợt 2). Theo đó, Chè Shan tuyết xã Hồng Thái 1 tôm 1 lá (1 lá 1 búp) của HTX Sơn Trà là một trong 40 sản phẩm được công nhận đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm mà còn khẳng định hướng đi đúng đắn của HTX trong việc kết hợp giá trị truyền thống với phương thức sản xuất, chế biến và kinh doanh hiện đại. Từ một sản phẩm đặc sản chủ yếu phục vụ nhu cầu sử dụng tại địa phương, chè Shan tuyết Hồng Thái đã trở thành hàng hóa có thương hiệu, được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước và có cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu. 

Mở rộng thị trường, hướng đến xuất khẩu

Những cây chè Shan tuyết có tuổi đời hàng trăm năm, sau khi được bà con thu hái vào buổi sáng sớm sẽ bán lại cho HTX. Qua nhiều công đoạn như làm héo búp chè, diệt men, vò chè, rũ tơi, sao khô (thường tiến hành từ 2 lần với mức nhiệt khác nhau), quay hương và đánh mốc, đóng gói thành phẩm… sẽ cho ra loại chè khi pha có nước màu vàng như màu nắng, uống vào hậu vị ngọt nhẹ và đặc biệt không đắng ngắt, khiến bụng cồn cào.

Theo Giám đốc Đặng Ngọc Phố, thời gian tới, HTX tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn hữu cơ, đầu tư khoa học công nghệ, đa dạng hóa các dòng trà cao cấp và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, HTX chú trọng hoàn thiện bảo hộ thương hiệu, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với đó, HTX định hướng gắn phát triển thương hiệu chè Shan tuyết với du lịch trải nghiệm vùng chè đặc sản, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, mở rộng hệ thống phân phối và tìm kiếm thêm thị trường xuất khẩu.

Từ câu chuyện của HTX Sơn Trà có thể thấy, nâng cao giá trị nông sản không chỉ nằm ở việc tăng năng suất, chất lượng hay cải tiến kỹ thuật sản xuất. Mà việc đầu tư cho mẫu mã, bao bì, xây dựng thương hiệu cũng là những khâu quan trọng để sản phẩm địa phương gia tăng sức cạnh tranh. Khi HTX làm tốt vai trò tổ chức sản xuất, chế biến và phát triển thị trường, những sản vật vốn có của địa phương sẽ có thêm cơ hội trở thành hàng hóa giá trị cao. Từ đó, góp phần nâng thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững.

Thanh Vân