Ở những triển lãm, hội chợ gần đây tại Đà Nẵng, Hồ Thị Mười không chỉ mang theo những hộp trà giảo cổ lam, chè dây hay các sản phẩm chế biến từ dược liệu Nam Trà My để bán. Chị còn dành nhiều thời gian quan sát cách các doanh nghiệp khác trưng bày sản phẩm, thiết kế bao bì, kể câu chuyện thương hiệu và tiếp cận khách hàng.

Học cách đưa hàng ra thị trường

“Tham gia các triển lãm, hội chợ xúc tiến thương mại là cơ hội quý để quảng bá sản phẩm và học hỏi kinh nghiệm từ các cơ sở khác. Qua đó, tôi nhận thấy bao bì, nhãn mác và sự chuyên nghiệp rất quan trọng để sản phẩm cạnh tranh tốt hơn”, chị Mười chia sẻ.

Những chuyến đi ấy cũng khiến nữ giám đốc HTX Cộng đồng Ngọc Linh (ở xã Nam Trà My, Đà Nẵng) nhận ra một thực tế: sản phẩm vùng cao muốn đi xa không thể chỉ dựa vào câu chuyện đặc sản hay nguyên liệu quý. Chất lượng phải đi cùng hình thức, thông tin sản phẩm, cách giới thiệu và khả năng kết nối với thị trường.

Đó cũng là lý do chị đang mở rộng cách bán hàng. Bên cạnh các hội chợ, triển lãm và điểm giới thiệu sản phẩm, HTX đưa hàng lên TikTok, Zalo, Facebook, Shopee và tổ chức livestream. Mỗi kênh lại đòi hỏi cách giới thiệu khác nhau, buộc người làm sản phẩm ở vùng cao phải học thêm cách chụp ảnh, quay video, tư vấn khách hàng và giữ liên hệ sau bán hàng.

Với Mười, hội chợ, triển lãm vì thế không chỉ là nơi bán được vài thùng hàng. Đây còn là “lớp học thị trường” để một cơ sở sản xuất miền núi nhìn thấy khoảng cách giữa sản phẩm của mình với những hàng hóa đang cạnh tranh trên cùng một quầy kệ.

Cách nghĩ ấy khác khá xa những ngày đầu chị bước vào kinh doanh. Nhiều năm gắn với cây sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu địa phương, Mười từng làm tại trạm khuyến nông huyện và học chuyên ngành tài chính - kế toán. Chứng kiến người miền xuôi lên vùng cao buôn bán rồi khá lên, chị tự hỏi vì sao người địa phương có đất, có dược liệu nhưng phần lớn giá trị lại nằm ở khâu khác.

Hơn 10 năm trước, chị bắt đầu tự tìm hiểu thị trường trên mạng, lập website, Facebook và thử đưa dược liệu địa phương ra bán. Nhưng khó nhất vẫn là nguồn nguyên liệu. Chị đi đến các làng, hướng dẫn bà con cách trồng, chăm sóc, thu hái, phơi và bảo quản để nguyên liệu đạt chất lượng ổn định.

Sau đó, chị đầu tư hàng trăm triệu đồng vào máy móc, bắt đầu chế biến trà túi lọc giảo cổ lam. Nguồn vốn hỗ trợ từ địa phương giúp cơ sở tiếp tục xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xúc tiến thương mại.

Các sản phẩm trà giảo cổ lam và chè dây túi lọc do chị Mười sản xuất lần lượt đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh, trong đó chè dây được công nhận năm 2022. Theo Mười, chứng nhận OCOP giúp sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, nhưng để đứng vững vẫn cần tiếp tục đầu tư.

Không chỉ bán cây thuốc, phải tạo giá trị cho người trồng

HTX Cộng đồng Ngọc Linh được Hồ Thị Mười xây dựng theo hướng liên kết nhiều hộ dân thay vì tự làm tất cả các khâu. Ban đầu HTX có 15 hộ thành viên và 19 nhóm hộ liên kết cung cấp sâm Ngọc Linh, dược liệu theo hợp đồng. Hiện mạng lưới liên kết đã mở rộng với khoảng 20 hộ trồng giảo cổ lam, 15 nhóm hộ trồng chè dây và 8 nhóm liên kết trồng các loại dược liệu phù hợp dưới tán rừng.

Ngoài ra, HTX còn hợp tác với hơn 100 nhóm hộ khác trên địa bàn. Gần 20 hộ đồng bào dân tộc thiểu số thuộc diện khó khăn đang tham gia thành viên hoặc liên kết sản xuất. Cơ sở của gia đình Mười cùng HTX tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 10 lao động người Ca Dong, thu nhập bình quân khoảng 6 triệu đồng/người/tháng.

Mỗi năm, HTX và cơ sở thu mua khoảng 2-3 tấn đối với từng loại dược liệu, phân loại rồi đưa vào chế biến. Khoảng 2.000 hộp sản phẩm được tiêu thụ mỗi năm, doanh thu đạt khoảng 1,2 tỷ đồng.

Những con số này chưa phải quy mô lớn nếu đặt cạnh các doanh nghiệp dược liệu ở đồng bằng. Nhưng ở vùng núi, giá trị lớn hơn nằm ở việc nhiều hộ dân có thêm đầu ra ổn định, thay vì tự trồng rồi chờ thương lái tìm đến.

Lãnh đạo xã Nam Trà My, cho biết gia đình chị Mười có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí từ sản xuất, kinh doanh sâm Ngọc Linh và dược liệu. Mô hình cũng tạo thêm việc làm và mở hướng liên kết sản xuất cho người dân địa phương.

Hồ Thị Mười hiểu rõ khó khăn của một HTX miền núi, nhất là với chế biến sâu. “Làm một lô hàng chế biến sâu cần vốn lớn, kiểm nghiệm phức tạp, tem nhãn chuẩn mà đầu ra chưa chắc ổn định. Bán không kịp là lỗ nặng, nhỏ lẻ như mình không kham nổi”, chị nói.

Vì vậy, HTX chọn cách làm từng bước, tập trung chuẩn hóa những sản phẩm có nguyên liệu và thị trường phù hợp, đồng thời bổ sung máy móc, mở rộng vùng nguyên liệu, hoàn thiện bao bì. Mục tiêu là để OCOP không chỉ dừng ở chứng nhận mà tạo được đầu ra ổn định cho người trồng và duy trì sản xuất cho HTX.

Đưa khách lên núi, đưa hàng xuống phố

Một hướng đi khác đang được Hồ Thị Mười chú ý là kết nối dược liệu với du lịch trải nghiệm. Nhất là khi những năm gần đây, nhiều du khách trong và ngoài nước tìm đến địa phương để tham quan vườn sâm Ngọc Linh, tìm hiểu bảo tồn giống quý, giữ rừng và văn hóa địa phương.

Phiên chợ sâm Ngọc Linh được tổ chức hằng tháng cũng tạo thêm điểm gặp giữa người sản xuất, khách hàng và du khách. Với HTX Cộng đồng Ngọc Linh, đây là cơ hội để sản phẩm không chỉ xuất hiện trên quầy hàng mà còn được giới thiệu ngay tại nơi tạo ra nguyên liệu.

Khi khách muốn trải nghiệm, HTX bố trí người dẫn đường, đi hàng chục  km qua rừng để đến khu vực trồng sâm. Du khách được giới thiệu cách chăm sóc cây dưới tán rừng, quá trình hình thành vùng nguyên liệu và những quy định cần tuân thủ để không tác động đến tự nhiên.

Mười cho rằng cách làm này giúp người mua hiểu rõ hơn giá trị của sản phẩm. Một hộp trà hay sản phẩm dược liệu có thể được nhìn thấy trên quầy hàng ở thành phố, thế nhưng câu chuyện về vùng đất, người trồng và cách tạo ra nguyên liệu chỉ thực sự rõ khi khách đặt chân lên núi.

HTX vì thế đang thử kết hợp hai hướng: đưa sản phẩm xuống thị trường và đưa khách hàng lên vùng nguyên liệu. Một bên mở rộng đầu ra, một bên tạo thêm giá trị từ trải nghiệm và câu chuyện sản phẩm.

Với Mười, lợi ích cuối cùng vẫn phải quay về cộng đồng. Người dân có đầu ra thì mới có động lực chăm sóc cây, giữ vùng nguyên liệu và gắn bó lâu dài với rừng. HTX có thêm sản phẩm, còn địa phương có thêm một cách để biến lợi thế dược liệu thành sinh kế.

Cô gái Ca Dong Hồ Thị Mười đang đưa sản vật quê mình đi xa bằng cách làm hàng chỉn chu hơn, liên kết người trồng và mở rộng kênh bán. Sau mỗi chuyến hội chợ, những điều học được lại trở về với núi, góp thêm sinh kế cho người dân Nam Trà My.

                                                                                          Thanh Loan