Các lớp tập huấn là bước chuẩn bị quan trọng để toàn tỉnh hoàn thành rà soát 100% diện tích cà phê trước ngày 30/12/2026, phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Điểm đáng chú ý trong quá trình này là vai trò ngày càng rõ của HTX trong tổ chức lại sản xuất, đưa tiến bộ khoa học đến hộ dân, nhất là tại những vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số.

Với đặc thù sản xuất phân tán, quy mô hộ nhỏ và trình độ ứng dụng công nghệ không đồng đều, HTX được xem là mắt xích giúp kết nối người dân với cơ quan khoa học, doanh nghiệp và thị trường.

Tại các lớp tập huấn, học viên được hướng dẫn sử dụng phần mềm Open Foris Ground, cập nhật thông tin chủ sử dụng, vị trí, diện tích, hiện trạng sản xuất, khoanh vẽ ranh giới vùng trồng, ghi nhận tọa độ, chụp ảnh thực địa và đồng bộ dữ liệu lên hệ thống quản lý.

Sau tập huấn, các địa phương sẽ triển khai rà soát, cập nhật dữ liệu vùng trồng, đồng thời bóc tách diện tích cà phê trên đất lâm nghiệp để quản lý và hướng dẫn chuyển đổi cây trồng phù hợp.

Ứng dụng khoa học kỷ thuật, chuẩn hóa vùng nguyên liệu không chỉ là yêu cầu để đưa cà phê vào thị trường EU mà còn là bước chuyển quan trọng từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Khi từng vùng trồng được xác định rõ vị trí, diện tích, hiện trạng và lịch sử sản xuất, việc kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tổ chức liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn.

Sơn La hiện có trên 33.600 ha cà phê, gần 20.000 ha đang cho thu hoạch, sản lượng hơn 37.700 tấn cà phê nhân/năm. Nhằm nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của cà phê Sơn La, Sở Khoa học và Công nghệ đã triển khai nhiều nhiệm vụ, từ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ từ khâu chọn giống, canh tác, bảo tồn nguồn gen, số hóa vùng trồng đến sơ chế, bảo quản và chế biến.

Đáng chú ý, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông lâm nghiệp Tây Bắc đã triển khai đề tài tuyển chọn một số giống cà phê chè có năng suất, chất lượng cao, phù hợp điều kiện tự nhiên Sơn La. Kết quả nghiên cứu hướng tới phục vụ tái canh diện tích cà phê già cỗi, tạo nguồn giống ổn định và xây dựng quy trình sản xuất bền vững.

Người đẹp cao nguyên đá và hành trình dựng HTX từ 'điểm tựa' người có uy tín

Từ phiên chợ vùng cao của HTX đến mô hình sinh kế bền vững

Cùng với chọn giống, các quy trình VietGAP, hướng hữu cơ, sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý, chăm sóc, tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh theo kỹ thuật đang được mở rộng.

Như tại xã Mường Chanh, nơi có hơn 2.837 ha cà phê, hơn 50% số hộ trồng cà phê tham gia các chương trình phát triển bền vững, liên kết với HTX và doanh nghiệp. Nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật, năng suất bình quân đạt khoảng 12 tấn quả tươi/ha; những diện tích được chăm sóc tốt đạt 15-18 tấn/ha.

Đáng chú ý, khu vực sản xuất cà phê Sơn La có sự tham gia rất đông của đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, bài toán khoa học công nghệ không chỉ nằm ở việc có công nghệ tốt mà còn ở khả năng chuyển giao, tổ chức áp dụng phù hợp với điều kiện sản xuất của từng hộ.

HTX có thể đảm nhận vai trò quan trọng thông qua tập huấn, hướng dẫn quy trình, kiểm soát chất lượng và tổ chức dịch vụ đầu vào, giúp hộ dân tiếp cận kỹ thuật mà không phải tự đầu tư toàn bộ thiết bị và hạ tầng.

Theo hướng này, những khâu đòi hỏi đầu tư lớn như sơ chế, sấy, bảo quản, kiểm nghiệm hay đóng gói có thể được HTX tổ chức theo mô hình dùng chung. Thay vì mỗi hộ tự làm một quy trình, HTX tập hợp sản lượng, thống nhất tiêu chuẩn thu hái và sơ chế, kiểm soát chất lượng từng lô hàng, qua đó tạo ra nguồn nguyên liệu đồng đều hơn cho doanh nghiệp chế biến.

Với cách tiếp cận này, khoa học công nghệ không dừng ở phòng thí nghiệm hay các đề tài nghiên cứu mà đi thẳng vào từng vườn cà phê, từng hộ dân và từng HTX. Quan trọng hơn, đồng bào dân tộc thiểu số không đứng ngoài quá trình hiện đại hóa ngành hàng mà trở thành chủ thể của vùng nguyên liệu được chuẩn hóa.

Tây Bắc