Câu chuyện Vietnam Airlines (VNA) mới ký hợp tác chiến lược với Tập đoàn hàng không lớn nhất Nhật Bản All Nippon Airways (ANA) cho thấy việc lựa chọn được một đối tác chiếc lược phù hợp cho sự phát triển của VNA trong tương lai là cả một quá trình tìm kiếm không đơn giản. Phía ANA sẽ mua 8,8% cổ phần của Vietnam Airlines với giá trị 2.431 tỷ đồng (tương đương 108 triệu USD).

Nhiều kén chọn

VNA sẽ báo cáo Bộ Giao thông Vận tải và Thủ tướng phê chuẩn kết quả hợp tác này, trước khi hai bên tiếp tục tiến hành ký bộ Hợp đồng mua bán cổ phần, dự kiến trong quý I/2016. Phía ANA sẽ cử đại diện tham gia Hội đồng Quản trị của VNA, đồng thời hỗ trợ VNA nâng cao chất lượng dịch vụ, tối ưu hóa hoạt động khai thác.

Cần phải nhắc lại, trước đây, việc chọn đối tác tiềm năng đối với VNA khá nan giải do quá trình cổ phần hóa hãng hàng không ở Việt Nam là chưa có tiền lệ nên gặp không ít khó khăn và vướng mắc ban đầu.

Từ tháng 9/2014, VNA đã bắt đầu quá trình tìm kiếm đối tác chiến lược. Nhưng phải đến gần một năm sau đó thì bản chào chính thức mới được các đối tác chiến lược gửi đến VNA.

Bên cạnh VNA, nhiều doanh nghiệp nội địa tiếng tăm khác trên đường tái cấu trúc cũng muốn có đối tác chiến lược phù hợp nhưng không phải dễ tìm. Chẳng hạn như Tổng công ty cảng hàng không Việt Nam (ACV) hiện đã được một số đối tác lớn ngỏ ý muốn mua cổ phần chiến lược với tổng sở hữu 25% vốn điều lệ.

Tuy vậy, trong ưu tiên lựa chọn của mình, ACV vẫn muốn có sự tham gia của các tổ chức hàng không lớn và định chế tài chính lớn. Ngoài ra, các nhà đầu tư có cùng hoạt động cảng hàng không còn phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí về năng lực tài chính gồm: vốn chủ sở hữu không thấp hơn 2 tỷ USD hoặc tương đương; đang vận hành khai thác 10 cảng hàng không; doanh thu tối thiểu hàng năm 1,5 tỷ USD, không có lỗ luỹ kế và lợi nhuận năm 2014 tối thiểu 10% doanh thu (khoảng 150 triệu USD)…

Trên thực tế, việc tìm các nhà đầu tư chiến lược có tiềm lực lớn đang được nhiều doanh nghiệp lựa chọn với các điều kiện chặt chẽ. Đa phần các doanh nghiệp đều muốn đối tác sẽ mang lại những cải cách mạnh mẽ và cơ hội mở rộng thị trường.

Chẳng hạn như mới đây công ty CP Đầu tư Mỹ Châu (Hệ thống nhà thuốc Mỹ Châu) đã ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư với đối tác chiến lược là công ty Quản lý Quỹ Đầu tư Saigon Asset Management Corporation (SAM).

Theo đó, SAM sẽ mua lại khoảng 15% cổ phần để trở thành đối tác chiến lược tham gia vào Hội đồng Quản trị của công ty Mỹ Châu. Việc hợp tác này nằm trong định hướng mở rộng quy mô hệ thống nhà thuốc Mỹ Châu, cùng với việc hỗ trợ xây dựng chiến lược, tái cấu trúc doanh nghiệp.

Phải tốn khá nhiều thời gian, cuối cùng Vietnam Airlines đã chọn Tập đoàn hàng không lớn nhất Nhật Bản All Nippon Airways (ANA) làm đối tác chiến lược

Giảm thiểu nguy cơ thâu tóm

Hoặc đơn cử như trường hợp của công ty TNHH MTV Việt Nam Kỹ nghệ Súc sản (Vissan) vừa thông báo mời gọi nhà đầu tư chiến lược tham gia khi cổ phần hóa. Theo kế hoạch, Vissan sẽ bán ra 11,33 triệu cổ phần, tương đương 14% vốn điều lệ công ty cho nhà đầu tư chiến lược. Hiện, công ty mẹ của Vissan là Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (Satra).

Điều kiện để trở thành nhà đầu tư chiến lược được Vissan đưa ra là phải có thời gian hoạt động tối thiểu 5 năm, có chức năng, ngành nghề kinh doanh phù hợp với Vissan. Đối tác có uy tín, kinh nghiệm, năng lực nhằm mục đích tạo nên giá trị cộng hưởng với Vissan để cùng xây dựng chuỗi 3F (Feed- Farrm- Food) “từ trang trại đến bàn ăn”.

Ngoài ra, nhà đầu tư phải đáp ứng được các năng lực tài chính như vốn chủ sở hữu tại niên độ tài chính năm 2015 tối thiểu 1.000 tỷ đồng; không lỗ trong 3 năm 2012- 2014 và không có lỗ lũy kế tính tới 30/9/2015; tổng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu không vượt quá 1,5 lần.

Nhận định về xu thế lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược thời gian qua, trong nghiên cứu của mình, chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du (Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fullbright) nhận định, việc có nhà đầu tư chiến lược là điều cần thiết. Vấn đề là doanh nghiệp nên chọn đối tượng nào làm nhà đầu tư chiến lược?

Theo chuyên gia Huỳnh Thế Du, mỗi loại nhà đầu tư chiến lược đều có những lợi thế và vấn đề riêng. Nhiệm vụ đặt ra đối với các doanh nghiệp Việt Nam là phải tìm được nhà đầu tư chiến lược hợp lý, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, giảm thiểu nguy cơ bị thâu tóm.

Giới chuyên gia cho rằng, khi có các nhà đầu tư chiến lược tham gia, tương lai phát triển dài hạn của doanh nghiệp sẽ rõ ràng hơn rất nhiều. Uy tín của doanh nghiệp được khẳng định, khả năng niêm yết, kêu gọi vốn đầu tư của công chúng sẽ dễ dàng hơn. Lúc này, vô hình chung, các nhà đầu tư tổ chức sẽ trở thành những người dẫn dắt thị trường.

Cũng theo giới chuyên gia, nếu xem đối tác chiến lược mang lại cơ hội cho doanh nghiệp mình thì cần chủ động tốt hơn là bị động. Mặt khác, nếu cảm thấy nguy cơ thâu tóm trong tương lai thì việc phòng ngừa lúc nào cũng hiệu quả hơn là việc phải chống thâu tóm khi nguy cơ đến gần.

Vấn đề đặt ra là các doanh nghiệp Việt cần soạn sẵn các kịch bản dành cho các đối tác chiến lược như một công cụ quản lý rủi ro nghiêm túc nhất.

Thế Vinh