Từ những đồi chè Shan tuyết mờ sương ở Hồng Thái, vùng cây ăn quả, dược
liệu trên cao nguyên đá, đến các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, một diện
mạo mới đang hiện hữu trên vùng đất Tuyên Quang.
Đằng sau sự thay đổi cả về chất và lượng trong nông nghiệp ở Tuyên Quang là đóng góp ngày càng rõ nét
của các HTX kiểu mới trong vai trò "hạt nhân" liên kết sản xuất, dẫn dắt người dân chuyển từ tư duy làm
nông sang tư duy kinh tế nông nghiệp.
CHƯƠNG I
Từ sản xuất nhỏ lẻ đến kinh tế chuỗi giá trị
Ở xứ Tuyên, HTX không chỉ tổ chức sản xuất mà còn chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, xây dựng vùng
nguyên
liệu, liên kết tiêu thụ, quảng bá thương hiệu và ứng dụng khoa học công nghệ. Nhờ đó, giá trị
sản
phẩm không còn nằm ở khối lượng thu hoạch mà được tạo ra từ chất lượng, uy tín và khả năng tiếp
cận
thị trường.
Đến đầu năm 2026, toàn tỉnh có 1.367 tổ hợp tác với gần 16.000 thành viên và 1.646 HTX với hơn
37.300 thành viên, trong đó trên 1.000 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy
sản.
Liên kết sản xuất ngày càng trở thành lựa chọn tất yếu của người dân trước yêu cầu cạnh tranh
ngày
càng cao của thị trường.
Hiệu quả của mô hình kinh tế tập thể được thể hiện sinh động tại HTX Sơn Trà, xã Hồng Thái. Nếu
trước đây chè Shan tuyết chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu thì hiện nay HTX đã xây dựng vùng
nguyên
liệu tập trung rộng 64 ha, trong đó có 29 ha chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi.
Song song với đầu tư máy vò, máy sao, máy sàng, dây chuyền đóng gói hiện đại, HTX hướng dẫn
người
dân sản xuất theo tiêu chuẩn "3 không": không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, không pha hương
liệu và
không bón phân vô cơ.
Hành trình tạo giá trị của HTX Sơn Trà
Quy trình sản xuất "3 không" khép kín tạo nên danh tiếng chè Shan tuyết OCOP 5 sao
Người dân
Hợp tác liên kết chặt chẽ
64 ha
Vùng nguyên liệu tập trung
29 ha
Chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi
Sản xuất "3 không"
Không thuốc bảo vệ thực vật, không hương liệu, không phân vô cơ
Máy vò
Quy trình cơ khí hóa búp chè
Máy sao
Ủ nhiệt và làm khô giữ hương
Máy sàng
Phân loại búp chè đồng đều
Đóng gói
Bao bì cao cấp bảo quản tốt
OCOP 5 Sao
Công nhận OCOP Quốc gia
Thị trường
Tiêu thụ rộng rãi cả nước
Nhờ kiên trì theo đuổi chất lượng, ngày 21/4/2026, sản phẩm chè Shan tuyết Hồng Thái (1 tôm, 1
lá)
được công nhận đạt OCOP quốc gia 5 sao. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng mà còn là
minh
chứng cho giá trị của việc xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa quy trình và tổ chức sản xuất theo
chuỗi.
Điều đáng mừng hơn là người hưởng lợi trực tiếp chính là nông dân. Gia đình anh Triệu Văn Lâm,
thôn
Khâu Tràng, với hơn 2 ha chè cổ thụ, mỗi năm thu gần 3 tấn chè búp tươi, đạt doanh thu khoảng
150
triệu đồng. Nhiều hộ liên kết cùng HTX hiện có thu nhập trên 200 triệu đồng mỗi năm từ cây chè
Shan
tuyết.
Giá trị mang lại cho người dân
Điển hình liên kết chuỗi giá trị và thu nhập cải thiện bền vững của hộ nông dân
Gia đình anh Triệu Văn Lâm
Thôn Khâu Tràng, xã Hồng Thái
Vùng nguyên
liệu
2 ha chè cổ thụ
Sản lượng
thu
hoạch
3 tấn chè búp tươi/năm
Doanh thu
hàng
năm
150.000.000 VNĐ/năm
Nhân rộng liên kết chuỗi giá trị nông sản bản địa
Nhiều hộ dân liên kết
HTX nông nghiệp ở Tuyên Quang
Khi tham gia vào mô hình HTX kiểu mới, được tập huấn kĩ thuật sạch, chuẩn hóa đầu ra và bảo hộ thương hiệu.
Thu nhập bình quân
đạt
200.000.000
VNĐ/năm
Đó chính là giá trị cốt lõi mà kinh tế tập thể mang lại: không chỉ bán được sản phẩm mà còn nâng
được giá trị của tài nguyên bản địa, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Giá trị sản phẩm không còn nằm ở sản lượng mà được tạo ra từ chất lượng, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.
CHƯƠNG II
Sở hữu trí tuệ - tài sản vô hình
tạo nên giá trị hữu hình
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nông sản muốn đứng vững trên thị trường không thể chỉ dựa vào
chất
lượng. Một sản phẩm tốt nhưng không có thương hiệu, không được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sẽ
rất dễ
bị làm giả, làm nhái hoặc mất lợi thế cạnh tranh.
Thực tế ở Tuyên Quang cho thấy nhận thức này đang từng bước được chuyển hóa thành hành động cụ
thể.
Hiện toàn tỉnh có 217 HTX sở hữu 294 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 2 sản phẩm
đạt
OCOP quốc gia 5 sao; 57 HTX áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và đặc biệt đã có 135 HTX đăng ký
bảo
hộ nhãn hiệu cho 146 sản phẩm.
Đây là những con số đáng khích lệ, song cũng cho thấy dư địa còn rất lớn khi vẫn còn nhiều HTX
chưa
quan tâm đúng mức đến tài sản trí tuệ.
Bức tranh sở hữu trí tuệ của HTX Tuyên Quang
..........
217
Hợp tác xã sở hữu OCOP
294
Sản phẩm OCOP 3★+
2
Sản phẩm OCOP Quốc gia 5★
57
HTX đạt chuẩn VietGAP/Hữu cơ
135
HTX đăng ký bảo hộ thương hiệu
146
Sản phẩm bảo hộ nhãn hiệu
Trong nền kinh tế tri thức, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì, truy xuất nguồn gốc hay
câu
chuyện thương hiệu đều là tài sản có giá trị không kém nhà xưởng hay máy móc. Khi được bảo hộ
hợp
pháp, các tài sản này giúp HTX khẳng định nguồn gốc xuất xứ, tạo niềm tin với người tiêu dùng,
nâng
cao giá bán và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
Ngược lại, nếu thiếu sự bảo hộ, thành quả đầu tư nhiều năm có thể bị đánh cắp chỉ trong thời
gian
ngắn bởi các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Vì vậy, nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ cần được coi là một nội dung quan trọng trong phát
triển kinh tế tập thể. Mỗi HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì, chỉ dẫn
địa
lý khi đủ điều kiện; đồng thời tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của các tổ chức, cá nhân khác
trong
quá trình sản xuất, kinh doanh.
Quan trọng hơn, sở hữu trí tuệ không nên được nhìn nhận như một thủ tục hành chính mà phải trở
thành
một nội dung xuyên suốt trong chiến lược quản trị, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường
của
HTX.
Sở hữu trí tuệ không phải là thủ tục hành chính mà phải trở thành chiến lược phát triển của mỗi HTX.
CHƯƠNG III
Chuyển đổi số tạo động lực phát triển bền vững
Một điểm sáng khác của kinh tế tập thể, HTX ở Tuyên Quang là quá trình chuyển đổi số đang diễn
ra
ngày càng mạnh mẽ.
HTX Nông lâm nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Po Mỷ (xã Đồng Văn) là ví dụ tiêu biểu. Những
năm
qua, HTX đã đưa nông sản địa phương lên các nền tảng số, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao
giá
trị sản phẩm.
HTX Po Mỷ hiện có 8 thành viên, liên kết với 50 hộ dân sản xuất. Mỗi năm, HTX bao tiêu khoảng
4.000
lít mật ong bạc hà, 80 tấn lê và 90 tấn khoai sâm, đạt doanh thu khoảng 2 tỷ đồng.
Mô hình HTX Po Mỷ
Quy mô liên kết sản xuất và hiệu quả doanh thu từ nông sản bản địa
8
Thành viên HTX sáng lập
Liên kết
50
Hộ dân liên kết sản xuất
Sản lượng bao tiêu hàng năm
4.000 lít
Mật ong bạc hà
80 tấn
Quả lê cao nguyên
90 tấn
Khoai sâm đất
Tổng doanh thu/năm
2.000.000.000 VNĐ
Để nâng cao giá trị nông sản, HTX đầu tư chế biến sâu với các sản phẩm như phở khoai sâm, bánh
khoai
sâm. Đồng thời, ký hợp đồng bao tiêu dài hạn sản phẩm lê và khoai sâm cho 15 hộ nghèo, cận nghèo
trên địa bàn.
Chị Lưu Thị Hòa, Giám đốc HTX cho biết điểm nổi bật của Po Mỷ là ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số
trong
kinh doanh. Sản phẩm của HTX được đưa lên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok
Shop, đồng thời quảng bá qua website, fanpage và các video ngắn trên mạng xã hội.
Trong thời điểm dịch Covid-19, khi kênh tiêu thụ truyền thống gặp khó khăn, HTX chuyển mạnh sang
bán
hàng trực tuyến. Chỉ trong một phiên livestream kéo dài khoảng 45 phút của chương trình “Chợ đêm
trên mây”, Po Mỷ đã bán được hơn 1.000 chiếc bánh chưng đặc sản của cao nguyên đá Đồng Văn. Từ
hiệu
quả đó, HTX duy trì các buổi livestream định kỳ, giúp lượng hàng tiêu thụ tăng khoảng 50%.
Chuyển đổi số trong HTX
Hệ sinh thái số khép kín từ kênh truyền thông đến quản lý vận hành
HTX SỐ
Website
Fanpage
Shopee
Lazada
TikTok Shop
Livestream
Quản lý đơn
QR truy xuất
Phiên livestream thành công
Mô hình thực tế từ chương trình "Chợ đêm trên mây" của HTX Po Mỷ
TRỰC TIẾP
1.25k
Mua ngay
HTX Po Mỷ
Cao nguyên đá Đồng Văn
Bánh chưng Cao nguyên
Đặt hàng trực tiếp
45 phút
Thời gian livestream chốt đơn
1.000 bánh chưng
Được tiêu thụ thành công tại chỗ
Duy trì livestream
Định kỳ để giữ kết nối khách hàng
+50%
Lượng hàng tiêu thụ tăng trưởng
Không chỉ trong tiêu thụ, chuyển đổi số cũng được nhiều HTX áp dụng trong quản lý vùng nguyên
liệu,
truy xuất nguồn gốc, kết nối với nông dân và quản trị đơn hàng. Đây là bước chuyển quan trọng từ
tư
duy sản xuất sang tư duy kinh doanh hiện đại.
Tuy nhiên, muốn cạnh tranh bền vững, chuyển đổi số cần đi cùng với chuyển đổi về quản trị. Một
sản
phẩm đưa lên sàn thương mại điện tử không chỉ cần hình ảnh đẹp mà còn phải có thương hiệu rõ
ràng,
thông tin minh bạch, nguồn gốc hợp pháp và quyền sở hữu trí tuệ được bảo đảm.
Đó cũng là lý do việc xây dựng văn hóa sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp cần được
đẩy
mạnh trong toàn xã hội. Khi người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn sản phẩm chính hãng, có truy xuất
nguồn
gốc và được bảo hộ, các HTX làm ăn bài bản sẽ có thêm động lực đầu tư cho chất lượng và đổi mới
sáng
tạo.
Bên cạnh những kết quả tích cực, kinh tế tập thể của tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Chất lượng
hoạt
động giữa các HTX chưa đồng đều; nhiều đơn vị quy mô nhỏ, thiếu vốn, năng lực quản trị còn hạn
chế;
liên kết chuỗi chưa thật sự bền vững.
Đặc biệt, tư duy sản xuất nhỏ lẻ vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân, ảnh hưởng đến việc hình
thành
vùng nguyên liệu tập trung, kiểm soát chất lượng và phát triển thương hiệu.
Trong bối cảnh các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và
phát
triển bền vững ngày càng khắt khe, HTX không thể chỉ dừng ở việc sản xuất tốt mà phải biết bảo
vệ
tài sản trí tuệ, quản trị thương hiệu và khai thác hiệu quả các giá trị vô hình.
Đây cũng là thời điểm cần tăng cường truyền thông để sở hữu trí tuệ trở thành một nội dung quen
thuộc trong hoạt động của HTX. Không chỉ ban lãnh đạo HTX mà từng thành viên cần hiểu rằng việc
đăng
ký nhãn hiệu, quản lý thương hiệu, sử dụng tem truy xuất nguồn gốc, tôn trọng quyền sở hữu trí
tuệ
và sử dụng sản phẩm hợp pháp chính là nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh.
Muốn HTX phát triển bền vững cần gì?
Mô hình 6 trụ cột cốt lõi nâng cánh cho sự phát triển của HTX kiểu mới
HTX
Liên kết sản xuất
Thương hiệu
Sở hữu trí tuệ
Truy xuất nguồn gốc
Chuyển đổi số
Thị trường