Từ nông nghiệp, vận tải đến thép, áp lực nợ lan rộng và siết chặt nhiều doanh nghiệp (DN) từng giữ vị thế đầu ngành. Tái cơ cấu, bán tài sản, thương lượng ngân hàng hay xoay xở dòng tiền không còn là lựa chọn, mà trở thành cuộc chạy đua sinh tồn. Trong bối cảnh kinh tế phục hồi chậm, sức mua yếu và chi phí vốn neo cao, sức chịu đựng của DN tiếp tục bị thử thách.

“Vòng xoáy” áp lực nợ

Trong trung tuần tháng 5/2026, tại đại hội cổ đông bất thường năm 2026, ông Trần Khánh Dư, Tổng giám đốc CTCP Tập đoàn Lộc Trời (LTG), cho biết công ty đang tiếp tục triển khai tái cấu trúc các khoản nợ với ngân hàng.

Theo ông Dư, phía LTG đã hoàn tất tái cấu trúc với TPBank và MB, đồng thời được cấp thêm vốn lưu động phục vụ hoạt động kinh doanh, với tổng hạn mức tài trợ, bao gồm tín dụng và vốn cho các phương án kinh doanh mới, khoảng 1.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, những khó khăn tài chính của DN này khó có thể giải quyết trong “một sớm một chiều”. Như chia sẻ của ông Trần Khánh Dư, hồi năm 2024, Lộc Trời từng gặp sự cố liên quan công nợ và mất khả năng thanh toán với ngân hàng. Qua tái cấu trúc diễn ra với nhiều khó khăn, đồng thời phát sinh nhiều nội dung tài chính cần được đơn vị kiểm toán rà soát một cách thận trọng và đầy đủ.     

Báo cáo tài chính quý I/2024, cũng là báo cáo gần nhất được công bố, cho thấy Lộc Trời đang có khoảng 6.150 tỷ đồng dư nợ tín chấp tại gần 20 ngân hàng trong và ngoài nước. Đáng chú ý, phần lớn các khoản vay này đã quá hạn thanh toán, tạo ra nguy cơ vỡ nợ chéo nếu không được xử lý triệt để.

Áp lực nợ không dừng lại ở lĩnh vực nông nghiệp mà lan rộng sang nhiều ngành khác. Trong lĩnh vực vận tải, Công ty TNHH Mai Linh Lào Cai (thuộc hệ sinh thái của CTCP Tập đoàn Mai Linh) mới đây bị Ngân hàng Nam Á thông báo thu giữ tài sản thế chấp để xử lý nợ, bao gồm 5 ô tô điện. 

Trước đó, cơ quan thuế Tp.HCM cũng từng phát thông báo khả năng áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với ông Hồ Huy, Chủ tịch Taxi Mai Linh, nếu DN không hoàn tất nghĩa vụ thuế. Thời điểm đó, DN nợ hơn 6,3 tỷ đồng tiền thuế, trong đó tiền phạt và chậm nộp chiếm hơn 3,8 tỷ đồng.

Ở lĩnh vực thép, bức tranh còn nặng nề hơn. Báo cáo tài chính quý I/2026 của CTCP Thép Pomina (POM) mới đưa ra cho thấy tổng nợ phải trả đã tăng lên hơn 11.000 tỷ đồng. Tổng dư nợ vay khoảng 6.095 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu hết quý I/2026 tiếp tục âm hơn 800 tỷ đồng.

Pomina từng là một trong những DN dẫn đầu thị phần thép xây dựng, nhưng những quyết định đầu tư lớn đúng vào thời điểm thị trường thép bước vào chu kỳ suy giảm đã khiến DN liên tục thua lỗ, gánh nặng tài chính ngày càng chồng chất.

Thực tế cho thấy phần lớn các DN rơi vào khủng hoảng tài chính đều có một điểm chung: sử dụng đòn bẩy quá mạnh trong giai đoạn thị trường tăng trưởng nóng. 

Trong chu kỳ thuận lợi, tín dụng rẻ giúp DN mở rộng quy mô nhanh chóng và chiếm lĩnh thị phần. Nhưng khi thị trường đảo chiều, doanh thu sụt giảm trong khi chi phí lãi vay vẫn tăng đều, áp lực thanh khoản lập tức bộc lộ.

Đặc biệt, nhiều DN Việt vẫn duy trì thói quen phụ thuộc lớn vào vốn vay ngắn hạn để tài trợ cho các dự án dài hạn. Sự lệch pha về kỳ hạn này khiến rủi ro mất cân đối dòng tiền trở nên nghiêm trọng khi ngân hàng siết tín dụng hoặc thị trường tiêu thụ suy yếu. DN rơi vào vòng xoáy phải liên tục đảo nợ, và chỉ cần một mắt xích bị đứt gãy, toàn bộ cấu trúc tài chính có thể sụp đổ theo hiệu ứng dây chuyền.

“Liều thuốc” tạm thời hay giải pháp tận gốc?

Ngành thép là minh chứng điển hình. Giai đoạn thị trường bất động sản tăng nóng, nhiều DN mở rộng công suất bằng vốn vay lớn với kỳ vọng nhu cầu tiếp tục tăng cao. Nhưng có những thời điểm, khi bất động sản trầm lắng, thép dư cung, áp lực tài chính lập tức đè nặng lên bảng cân đối kế toán. Những DN không có đủ vùng đệm tài chính hoặc thiếu khả năng xoay vốn linh hoạt đã phải trả giá đắt.

Một xu hướng đáng chú ý hiện nay là nhiều DN lựa chọn bán tài sản để cải thiện thanh khoản trong ngắn hạn. Một DN trong ngành thép như CTCP Đầu tư Thương mại SMC là trường hợp điển hình khi đang có kế hoạch huy động 368 tỷ đồng nhằm trả nợ. 

Trong quý I/2026, lợi nhuận của SMC chủ yếu đến từ hoạt động bán tài sản thay vì từ kinh doanh cốt lõi. Tổng nợ phải trả của SMC hiện ở mức hơn 3.223 tỷ đồng, trong đó vay và nợ thuê tài chính chiếm gần 55%.

Không ít DN khác cũng đang chọn cách chuyển nhượng bất động sản, thoái vốn hoặc thanh lý tài sản không cốt lõi để tạo dòng tiền tức thời. Đây được xem là giải pháp tình thế, là “liều thuốc” tạm thời nhằm giảm áp lực thanh khoản và duy trì khả năng hoạt động trước mắt.

Tuy nhiên, nếu hoạt động kinh doanh cốt lõi không sớm phục hồi, việc bán tài sản chỉ giúp DN kéo dài thời gian tồn tại thay vì giải quyết tận gốc vấn đề. Khi tài sản cạn kiệt mà nền tảng kinh doanh vẫn yếu, DN sẽ không còn dư địa để xoay xở.

Song song với bán tài sản, tái cấu trúc nợ đang được xem là giải pháp sống còn với nhiều DN. Việc ngân hàng đồng ý giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc cấp thêm vốn lưu động có thể giúp DN duy trì hoạt động, tránh đổ vỡ dây chuyền gây hệ lụy toàn hệ thống. 

Trường hợp của Lộc Trời cho thấy DN vẫn còn cơ hội nếu duy trì được đối thoại thực chất với các tổ chức tín dụng và xây dựng được kế hoạch tái cấu trúc khả thi, có lộ trình rõ ràng.

Thế nhưng, giới chuyên gia cảnh báo rằng tái cơ cấu nợ chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với tái cấu trúc mô hình kinh doanh. Nếu DN tiếp tục đầu tư dàn trải, quản trị dòng tiền yếu và phụ thuộc quá lớn vào vốn vay, áp lực tài chính sẽ nhanh chóng quay trở lại dù khoản nợ cũ đã được xử lý.

Điểm then chốt hiện nay không chỉ là “có vay được hay không”, mà là DN sử dụng đồng vốn hiệu quả đến đâu và tạo ra giá trị thực như thế nào.

Giai đoạn hiện nay buộc các DN phải thay đổi tư duy phát triển. Thay vì ưu tiên tăng trưởng bằng mọi giá, DN cần chú trọng chất lượng dòng tiền, hiệu quả đầu tư và khả năng chống chịu trước biến động thị trường.

Nhìn rộng hơn, “bão nợ” không chỉ là phép thử về tài chính, mà còn là phép thử về năng lực quản trị và khả năng thích ứng của DN Việt trong một giai đoạn kinh tế nhiều biến động. Trong cuộc sàng lọc khắc nghiệt này, ranh giới giữa những DN sống sót và những DN bị thị trường đào thải sẽ ngày càng trở nên rõ ràng hơn.

Thế Vinh