Trước khi trở thành một trong những đơn vị đi đầu trong chuyển đổi số, HTX Gia Phúc cũng từng đối mặt với những thách thức chung của ngành cam Hà Tĩnh là giống bị thoái hóa và năng suất bấp bênh.

Khi đất đai “biết nói”

Tuy nhiên, với sự góp mặt của các nhà khoa học, đặc biệt là khi HTX liên kết với Trung tâm ứng dụng KHCN và ĐMST Hà Tĩnh để tham gia dự án “Sản xuất thử nghiệm nguồn gen cam bù Hương Sơn và cam giòn Thượng Lộc, Hà Tĩnh” đã mang đến một nền tảng hoàn toàn mới cho các thành viên. Thành quả lớn nhất chính là việc 100% diện tích trồng mới của HTX hiện nay đều sử dụng nguồn cây giống sạch bệnh và ứng dụng quy trình VietGAP.

Sự chuyển đổi từ tư duy canh tác truyền thống sang thâm canh khoa học đã mang lại những giá trị kinh tế rõ ràng. Năng suất cam giòn của HTX đã đạt mức bình quân 16 tấn/ha, tăng 15% so với mức năng suất đại trà chỉ đạt khoảng 13,9 tấn/ha trước đây. Đây không chỉ là việc tăng sản lượng, mà chính là việc tăng lợi nhuận, giúp nâng cao thu nhập trực tiếp cho các thành viên.

Việc chuẩn hóa quy trình thâm canh còn giúp HTX kiểm soát được chất lượng quả đồng đều. Sự khác biệt này giúp cam của HTX Gia Phúc không còn bị đánh đồng với nông sản đại trà mà trở thành dòng sản phẩm cao cấp, có khả năng đàm phán giá tốt hơn trên thị trường nhờ các chỉ số về độ ngọt và hình thái quả vượt trội.

Bước tiến quan trọng nhất, đánh dấu vị thế tiên phong của HTX Gia Phúc chính là việc liên kết với doanh nghiệp công nghệ, lắp đặt hệ thống Enfarm – công nghệ cảm biến và thiết bị đo dinh dưỡng đất hiện đại. Đây là lời giải cho bài toán lãng phí vật tư nông nghiệp vốn là khó khăn của không ít HTX. Trước đây, việc bón phân theo cảm tính khiến chi phí đầu vào luôn ở mức cao, đồng thời gây hại cho hệ sinh thái đất.

Mọi thông số về độ ẩm, pH và hàm lượng NPK trong đất được cập nhật thời gian thực về thiết bị di động, giúp HTX cắt giảm được tới 20% lượng phân bón dư thừa. Việc giảm được 1/5 chi phí vật tư trong khi năng suất vẫn tăng 15% là một bài toán kinh tế tối ưu mà bất kỳ đơn vị nông nghiệp nào cũng mong muốn đạt được.

Bên cạnh đó, HTX còn chi hàng tỷ đồng đầu tư hệ thống tưới nước và cung cấp dinh dưỡng cho cây theo công nghệ Israel. HTX cũng “bạo tay” mời các chuyên gia Israel sang tận nơi chuyển giao quy trình kỹ thuật...

Nhờ đầu tư công nghệ, việc sản xuất của HTX đã được đơn giản hóa. Các ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến đã giải phóng được sức lao động, tiền bạc mà còn là nền tảng phát triển bền vững. Điều này giúp cây cam luôn được đặt trong trạng thái sinh trưởng lý tưởng nhất, hạn chế tối đa sự phát triển của nấm bệnh do dư thừa độ ẩm hoặc mất cân bằng dinh dưỡng, từ đó giảm thiểu sự lệ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Tiên phong dẫn dắt chuỗi giá trị 

Thành công của HTX Gia Phúc không chỉ nằm ở việc mua sắm thiết bị, mà là ở khả năng liên kết để tạo ra chuỗi giá trị khép kín.

Ngoài trồng cam đặc sản, HTX còn trồng bưởi, táo, ổi theo quy trình khoa học để gia tăng giá trị kinh tế và hạn chế rủi ro bởi tình trạng được mùa, mất giá. Hiện, tổng diện tích cây ăn quả của HTX đã lên đến 30 ha và được áp dụng công nghệ tưới tự động và đo độ dinh dưỡng đất hiện đại, đồng bộ.

Bên cạnh đầu tư công nghệ, HTX cũng áp dụng cơ giới hóa đồng bộ. Các loại máy như máy cày, máy bừa, máy xúc, máy làm cỏ, máy xới đất… với tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng đã được đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trên quy mô lớn.Theo tính toán, nếu 30 ha cây ăn quả không sử dụng công nghệ, HTX phải thuê thêm 30 nhân công để chăm sóc.

Ngoài trồng cây ăn quả, HTX còn nuôi hơn 1.000 lợn nái. Mỗi năm, HTX xuất ra thị trường hàng chục nghìn con lợn giống chất lượng, doanh thu trên 10 tỷ đồng/năm. Chăn nuôi chính là cơ sở để HTX có nguồn phân bón để phát triển vườn cây ăn quả.

Để nâng cao giá trị, HTX đã tận dụng nguồn chất thải chăn nuôi để nuôi giun quế nhằm sản xuất phân hữu cơ. Đây cũng là kết quả của quy trình sản xuất khép kín. Theo đó, phân từ trại lợn về sẽ cho giun quế ăn để sản xuất phân hữu cơ. Ngoài ra, HTX còn sử dụng cá, đậu nành, cám gạo, trái cây, men rượu… ủ với men vi sinh để bón bổ sung cho cây hoặc tạo thành chế phẩm sinh học, diệt trừ sâu bệnh, nấm mốc.

Minh bạch quy trình

Ngành chức năng địa phương đánh giá HTX Gia Phúc là đơn vị tiên phong tại Hà Tĩnh trong việc thực hiện mục tiêu nông nghiệp 4.0. Sự hợp tác cùng doanh nghiệp công nghệ, chuyên gia, nhà quản lý đã mang lại lợi ích kép đó là vừa hiện đại hóa sản xuất cho HTX, vừa giúp những nghiên cứu khoa học đi vào thực tiễn.

Mô hình liên kết này đã tạo ra một điều kiện thuận lợi cho nông dân, thành viên HTX trong việc làm quen và thành thạo với khoa học công nghệ. Đặc biệt, bằng việc thực hiện truy xuất nguồn gốc, các thành viên HTX đã biết cách kể câu chuyện về sản phẩm sạch thông qua mã QR.

Khi dữ liệu từ cảm biến Enfarm kết hợp với quy trình sản xuất khoa học, mỗi sản phẩm của HTX đảm bảo được sự minh bạch. Chính sự minh bạch này đã giúp HTX tự tin thâm nhập các kênh phân phối hiện đại, nơi mà niềm tin của khách hàng được định giá cao hơn so với hàng hóa trôi nổi.

Những con số cụ thể về năng suất tăng 15%, chi phí giảm 20% và 100% quy trình được kiểm soát là thành tựu của HTX giúp các thành viên nâng cao giá trị kinh tế. Đây cũng là một mô hình mẫu để các HTX khác trên địa bàn Hà Tĩnh học hỏi, nhân rộng, góp phần đưa nông sản đặc sản vươn xa bền vững trong kỷ nguyên số.

Thu Hiền