Bắc Bình là xã miền núi nằm ở phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng. Toàn xã có hơn 19.000 người Chăm, chiếm 37,49% dân số. Trong những năm qua, cùng với các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, kinh tế tập thể được địa phương xác định là một kênh quan trọng để tổ chức lại sản xuất.

HTX kéo nông dân vào liên kết

Hiện Bắc Bình có 5 HTX đang hoạt động, gồm HTX Việc làm Linh Gia - Bình Thắng, HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Đức, HTX Nông nghiệp, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, thương mại Bình Thủy, HTX Dịch vụ Chợ Lầu 1 và HTX Thanh long Bắc Bình. Tổng số thành viên tham gia 5 HTX đạt 311 người, với tổng vốn điều lệ hơn 1,84 tỷ đồng.

Các HTX tập trung vào sản xuất lúa, thanh long, cung ứng vật tư, thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y. Đồng thời, HTX chuyển giao kỹ thuật sản xuất, chăn nuôi, giúp nông dân nâng hiệu quả canh tác.

Theo ông Nguyễn Quốc Thắng, Bí thư Đảng ủy xã Bắc Bình, các chính sách hỗ trợ được triển khai kịp thời, tạo điều kiện để người dân phát triển sản xuất. Cùng với nguồn lực Nhà nước, HTX ngày càng phát huy vai trò cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp và thị trường, góp phần cải thiện thu nhập.

Điểm đáng chú ý là HTX không chỉ cung cấp đầu vào mà còn hướng dẫn kỹ thuật, giúp người dân tiếp cận giống mới, quy trình canh tác và mô hình chăn nuôi phù hợp. Qua đó, nông dân từng bước khắc phục sản xuất nhỏ lẻ, tăng liên kết và khả năng tiếp cận thị trường.

Việc hình thành và củng cố các tổ chức kinh tế tập thể cũng tạo thêm một kênh để chính sách đi vào đời sống. Việc hình thành và củng cố các tổ chức kinh tế tập thể tạo thêm một kênh để chính sách đi vào đời sống, đồng thời thuận lợi hơn cho chuyển giao kỹ thuật và tổ chức sản xuất.

Gắn kinh tế hợp tác với chuyển đổi tư duy

Nếu Bắc Bình cho thấy vai trò của HTX trong sản xuất nông nghiệp thì Đông Giang và La Dạ cho thấy một hướng đi khác. Đó là đưa kinh tế hợp tác vào chuyển đổi sản xuất, chăn nuôi, dịch vụ và phát triển du lịch sinh thái.

Đông Giang là xã thuần đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực phía Đông tỉnh Lâm Đồng. Xã hiện có 3 HTX nông nghiệp gồm HTX Nông Trang Trại Xanh, HTX Dịch vụ Nông nghiệp Đông Giang và HTX Dịch vụ Nông nghiệp Đông Tiến.

Lãnh đạo xã Đông Giang cho biết địa phương xác định kinh tế tập thể là một trong những động lực để phát triển nông nghiệp. Qua đó, người dân có điều kiện liên kết, cùng sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa tại những địa bàn mà quy mô sản xuất của từng hộ còn nhỏ. Khi tham gia HTX, nông dân có thể chia sẻ kinh nghiệm, tiếp cận kỹ thuật và từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung.

Tại La Dạ, câu chuyện có thêm hướng phát triển mới khi nông nghiệp được kết nối với thương mại, dịch vụ và du lịch sinh thái vườn. Xã hiện có 4 HTX cùng Công ty cổ phần du lịch Đa Mi, tạo nền tảng để mở rộng các mô hình sản xuất gắn với dịch vụ.

Nhờ HTX, nhiều hộ chuyển sang trồng sầu riêng, măng cụt, cà phê, bơ phù hợp với điều kiện địa phương. Chăn nuôi bò, heo, dê cũng được tổ chức bài bản hơn, gắn với phòng dịch và áp dụng kỹ thuật.

Theo lãnh đạo xã La Dạ, địa phương tập trung phát triển nông nghiệp bền vững, tạo giá trị cao và gắn với du lịch sinh thái vườn. HTX vừa hỗ trợ người dân sản xuất hiệu quả, vừa góp phần giới thiệu văn hóa, cảnh quan địa phương tới du khách.

Để hướng đi này phát huy hiệu quả, trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương chú trọng tập huấn khoa học, kỹ thuật cho nông dân. Nhờ đó, các mô hình có thêm nền tảng duy trì lâu dài; vườn cây gắn với du lịch cũng mở thêm đầu ra cho nông sản, tạo thêm sinh kế và giảm phụ thuộc vào một vụ sản xuất.

Dự án 3 tạo thêm nguồn lực cho sinh kế

Nhìn rộng hơn, những kết quả tại các HTX ở Bắc Bình, Đông Giang và La Dạ nằm trong tiến trình thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 của tỉnh Lâm Đồng.

Trong 5 năm qua, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số được Lâm Đồng xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, Tiểu dự án 1 thuộc Dự án 3 về phát triển kinh tế nông, lâm nghiệp bền vững đã tạo nguồn lực trực tiếp cho sinh kế gắn với rừng.

Hoạt động hỗ trợ khoán bảo vệ rừng được triển khai tại 9 đơn vị chủ rừng, với 9 cộng đồng và 1.383 hộ dân tộc thiểu số. Tổng diện tích thực hiện hơn 40.976 ha. Tại khu vực Đắk Nông cũ, hoạt động hỗ trợ bảo vệ rừng được thực hiện cho 8 cộng đồng và 12 hộ gia đình, với diện tích 2.867 ha.

Nguồn hỗ trợ này tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân sống gần rừng, đồng thời góp phần bảo vệ diện tích rừng được giao khoán. Với các địa bàn miền núi, đây là cách kết hợp giữa mục tiêu phát triển sinh kế và bảo vệ tài nguyên.

Nếu hỗ trợ bảo vệ rừng tạo sinh kế từ tài nguyên rừng thì các HTX tạo thêm sinh kế từ tổ chức sản xuất. Hai hướng này có điểm chung là đưa người dân trở thành chủ thể của hoạt động kinh tế, thay vì chỉ thụ hưởng chính sách.

Từ thực tế triển khai giai đoạn 2021-2025, Lâm Đồng dự kiến tiếp tục điều chỉnh chính sách theo hướng mở rộng đối tượng. Trong đó, địa phương xem xét hỗ trợ hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và nghiên cứu bổ sung nhóm người cư trú hợp pháp tại địa phương.

Một vấn đề khác được đặt ra là giảm tỷ lệ vốn đối ứng để thu hút người dân tham gia các mô hình. Đây là yêu cầu thực tế bởi khả năng tích lũy của nhiều hộ dân tộc thiểu số còn hạn chế.

Cùng với nguồn lực, tỉnh Lâm Đồng cũng xác định cần đổi mới cách tuyên truyền để người dân hiểu rõ hơn ý nghĩa của chương trình. Tập huấn kỹ thuật, xây dựng mô hình sản xuất phù hợp và thiết kế cơ chế hỗ trợ sát điều kiện từng địa bàn sẽ quyết định khả năng duy trì hiệu quả sau đầu tư.

Ở góc độ HTX, yêu cầu tiếp theo không chỉ là tăng số lượng tổ chức. Quan trọng hơn là nâng năng lực để HTX thực sự đứng giữa nông dân và thị trường, từ tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Tại Đông Giang và La Dạ, hướng kết hợp giữa HTX, nông nghiệp, chế biến sản phẩm OCOP và du lịch sinh thái đang được đặt ra. Nếu các liên kết này hình thành ổn định, giá trị kinh tế sẽ được mở rộng từ sản xuất nông nghiệp sang chế biến, dịch vụ và du lịch.

Sau giai đoạn 2021-2025, yêu cầu đặt ra với Lâm Đồng là phát huy nguồn lực Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng lâu dài, trong đó HTX có thể là mắt xích quan trọng. Khi người dân, đồng bào dân tộc thiểu số có tổ chức để liên kết sản xuất, có kỹ thuật để nâng chất lượng và có đầu ra ổn định, chính sách hỗ trợ sẽ có thêm điều kiện chuyển thành sinh kế bền vững.

                                                                                 Thanh Loan