Năng lượng đang trở thành phép thử đối với tham vọng thu hút các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Việt Nam. Những vướng mắc về cơ chế giá điện đã bắt đầu bộc lộ. Điều này đặt ra rủi ro đối với hiệu quả đầu tư và tiến độ triển khai dự án.

Giá điện và nỗi lo của nhà đầu tư

Thực tế này được Công ty Chứng khoán Yuanta đề cập trong báo cáo cập nhật về CTCP Tập đoàn Công nghệ CMC (CMG) đầu tháng 11/2026. Theo Yuanta, việc đàm phán giá điện tại các trung tâm dữ liệu hiện hữu vẫn tiềm ẩn rủi ro chính sách. Nguyên nhân là EVN và doanh nghiệp (DN) vận hành chưa đạt đồng thuận về biểu giá điện chuẩn hóa.

Vấn đề không chỉ nằm ở khoản tiền điện phải trả. Tháng 9/2026, CMC và Viettel từng kiến nghị cơ quan chức năng xem xét việc áp dụng giá điện kinh doanh thay cho giá điện sản xuất đối với trung tâm dữ liệu. Hai DN khẳng định đã thanh toán tiền điện theo giá sản xuất. Tuy nhiên, đơn vị điện lực cho rằng phải áp dụng giá kinh doanh và yêu cầu truy thu phần chênh lệch.

Theo số liệu được các đơn vị liên quan xác định đến ngày 25/8/2026, khoản chênh lệch giá điện còn phải thanh toán của Viettel khoảng 7,917 tỷ đồng. Con số tương ứng của CMC là khoảng 1,704 tỷ đồng. Trọng tâm tranh luận nằm ở cách phân loại mục đích sử dụng điện và căn cứ áp dụng biểu giá.

Rủi ro này đáng chú ý khi biên lợi nhuận của mảng trung tâm dữ liệu chưa thực sự dày. Yuanta ước tính biên lợi nhuận ròng của mảng này tại CMC khoảng 9,7%. Mức này thấp hơn bình quân 12% của các DN cùng ngành trong khu vực. Chi phí phát sinh hoặc áp lực giảm giá cho thuê có thể tiếp tục thu hẹp hiệu quả kinh doanh.

Không chỉ các trung tâm dữ liệu đang vận hành, dự án quy mô lớn cũng đối mặt với vướng mắc về giá điện. Một trường hợp đáng chú ý là Trung tâm dữ liệu AI Factory tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung, xã Củ Chi, TP.HCM. Dự án được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư vào tháng 7/2026.

AI Factory có vốn đăng ký 2,1 tỷ USD, diện tích hơn 12 ha. Dự án có công suất tải công nghệ thông tin 200 MW và khả năng vận hành 100.000 GPU. Với quy mô này, chi phí điện có thể ảnh hưởng đáng kể đến phương án tài chính và hiệu quả đầu tư.

Tháng 10/2026, Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) đã đề nghị UBND thành phố giao Sở Công Thương phối hợp với đơn vị điện lực rà soát, hướng dẫn phương án giá phù hợp. Theo HEPZA, nếu phải áp dụng giá điện kinh doanh thay vì giá sản xuất, chi phí vận hành sẽ tăng đáng kể. Điều này có thể ảnh hưởng đến phương án tài chính, phân bổ vốn và tiến độ khởi công.

Những trường hợp trên cho thấy cơ chế giá điện cần được xác định rõ ràng, thống nhất và có khả năng dự báo. Với các dự án trung tâm dữ liệu có vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, sự thiếu nhất quán trong áp dụng biểu giá có thể làm đảo lộn tính toán của nhà đầu tư.

Năng lượng quyết định sức cạnh tranh

Giá điện mới chỉ là một phần của thách thức. Trung tâm dữ liệu phải duy trì hoạt động liên tục, trong khi hệ thống AI ngày càng tiêu thụ nhiều năng lượng. Theo Savills, trung tâm dữ liệu phục vụ AI có thể tiêu thụ lượng điện gấp 2–5 lần mô hình lưu trữ đám mây truyền thống. IDC cũng ước tính điện chiếm khoảng 46% tổng chi phí của trung tâm dữ liệu doanh nghiệp. Tỷ lệ này lên tới 60% tại các trung tâm dữ liệu của nhà cung cấp dịch vụ.

Áp lực càng lớn khi quy mô hạ tầng dữ liệu trong nước đang mở rộng. Theo chuyên gia AI Trần Quý Hưng, Việt Nam hiện có 41 trung tâm dữ liệu đang hoạt động, tổng công suất khoảng 221 MW. Một số dự án quy mô lớn đang được triển khai hoặc lên kế hoạch. Trong đó có trung tâm dữ liệu siêu lớn công suất 140 MW của Viettel tại TP.HCM.

Ông Hưng lưu ý thách thức không chỉ nằm ở khả năng tăng công suất phát điện. Quan trọng hơn là bảo đảm nguồn cung ổn định cho các trung tâm dữ liệu, nơi hoạt động không được phép gián đoạn. Đây là yêu cầu đặc thù mà quy hoạch năng lượng cần tính đến khi thu hút dự án quy mô lớn.

Ở góc độ hạ tầng, bà Lương Thị Kim Chi, chuyên gia phân tích tại ACBS, cho rằng khả năng mở rộng trung tâm dữ liệu phụ thuộc đồng thời vào quỹ đất, điện, nước và kết nối cáp quang. Chi phí các nguồn lực này cùng tác động môi trường có thể trở thành rào cản. Ngược lại, nếu được chuẩn bị tốt, đây cũng có thể là lợi thế cạnh tranh.

Một vấn đề khác cần tính ngay khi lựa chọn địa điểm là năng lượng dành cho hệ thống làm mát. Ts. James Kang, chuyên gia khoa học máy tính, cho biết hoạt động này có thể tiêu thụ khoảng 30–40% tổng năng lượng của trung tâm dữ liệu. Tỷ lệ cụ thể tùy thuộc thiết kế và công nghệ. Với khí hậu nhiệt đới, đây là yếu tố đặc biệt đáng lưu ý khi phát triển hạ tầng AI tại Việt Nam.

Ông Kang đề xuất đưa nguồn điện ổn định với chi phí hợp lý vào chiến lược AI quốc gia. Theo ông, đây không chỉ là vấn đề riêng của ngành điện. Địa điểm xây dựng trung tâm dữ liệu cần được lựa chọn trên cơ sở kết nối đồng bộ giữa nguồn năng lượng, hạ tầng viễn thông và hệ thống làm mát.

Các khu vực ven biển cũng có thể được nghiên cứu về khả năng sử dụng nước biển hỗ trợ làm mát. Một hướng khác là kết hợp với nguồn điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, những phương án này cần được đánh giá đầy đủ về kỹ thuật, môi trường và hiệu quả kinh tế trước khi triển khai.

Những giải pháp trên càng có ý nghĩa khi thị trường trung tâm dữ liệu Việt Nam được dự báo tăng trưởng mạnh. Quy mô thị trường có thể tăng từ khoảng 1,04 tỷ USD năm 2025 lên 3,18 tỷ USD vào năm 2031. Dòng vốn đầu tư lớn mở ra cơ hội phát triển hạ tầng số. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa còn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của hạ tầng và tính ổn định của chính sách.

Để đón được dư địa tăng trưởng này, Việt Nam cần sớm hoàn thiện cơ chế và chuẩn bị đồng bộ các điều kiện hạ tầng. Trọng tâm là thống nhất cách áp dụng giá điện, làm rõ căn cứ pháp lý. Quy hoạch trung tâm dữ liệu cũng phải gắn với nguồn năng lượng, lưới truyền tải, nước làm mát và cáp quang.

Các địa phương cần quy hoạch những khu vực đủ điều kiện phát triển cụm hạ tầng số. Đồng thời, nên khuyến khích DN tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng tái tạo và ứng dụng công nghệ làm mát hiệu quả. Việc phát triển nguồn năng lượng sạch cũng cần đi đôi với yêu cầu bảo đảm tính ổn định của hệ thống.

Khả năng cung cấp năng lượng ổn định với chi phí hợp lý sẽ quyết định sức hấp dẫn của Việt Nam trong cuộc đua thu hút vốn AI. Nếu những điểm nghẽn về cơ chế và hạ tầng không được xử lý ngay từ đầu, dòng vốn tỷ USD khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh bền vững.

Thế Vinh