Những năm gần đây, HTX Vườn Nhà Đà Lạt thuộc phường Xuân Trường - Đà Lạt đầu tư chế biến sâu, phát triển các sản phẩm nông sản sấy khô đạt tiêu chuẩn HACCP và xây dựng thương hiệu. Với HTX, gia tăng giá trị sản phẩm phải đi cùng bảo vệ thương hiệu, tạo nền tảng cho việc đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ.

Khi sản phẩm tốt thôi là chưa đủ

Theo bà Lương Thị Yến Vân, Giám đốc HTX Vườn Nhà Đà Lạt, người tiêu dùng không chỉ quan tâm chất lượng mà còn chú trọng nguồn gốc và tính minh bạch của sản phẩm. Vì vậy, HTX đã tái cơ cấu theo hướng lấy thị trường làm trung tâm, ứng dụng công nghệ số trong quản trị, sản xuất, đồng thời đầu tư hoàn thiện bao bì, nhãn mác và phát triển thương hiệu. Đến nay, đơn vị có 12 sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Bà Vân cho rằng chất lượng và chứng nhận OCOP mới chỉ là điều kiện cần. Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, nguy cơ bị sao chép tên gọi, mẫu mã hoặc làm giả cũng gia tăng. Nếu không chủ động đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ, thành quả đầu tư nhiều năm có thể bị ảnh hưởng, uy tín của HTX cũng khó được bảo vệ.

Đó cũng là bài toán chung của nhiều HTX ở Lâm Đồng. Sau giai đoạn tập trung nâng năng suất, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, nhiều đơn vị đang chuyển sang mục tiêu xây dựng, bảo hộ tài sản trí tuệ. Đây không còn là việc riêng của doanh nghiệp lớn mà đã trở thành yêu cầu thiết thực đối với khu vực kinh tế tập thể.

Thực tế cho thấy, giá trị của nông sản không chỉ đến từ chất lượng mà còn từ thương hiệu. Sản phẩm có nhãn hiệu được bảo hộ, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và được người tiêu dùng nhận diện luôn có lợi thế hơn khi vào siêu thị, sàn thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu.

Trên địa bàn tỉnh, nhiều HTX đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất như hệ thống tưới nhỏ giọt, nhà màng, nhà lưới, trồng trên giá thể và sử dụng giống cây trồng chất lượng cao. Nhiều đơn vị cũng ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc, bán hàng trực tuyến và quản trị hoạt động, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, khi công nghệ và quy trình sản xuất ngày càng được phổ biến, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở năng suất. Điều tạo nên sự khác biệt chính là thương hiệu và quyền sở hữu đối với thương hiệu đó. Trước tình trạng hàng giả, hàng nhái và tình trạng mạo danh xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp, việc xây dựng, đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ càng trở nên cấp thiết.

Vì vậy, Lâm Đồng đang tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ các HTX chủ động xây dựng và bảo hộ tài sản trí tuệ. Việc đăng ký nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và truy xuất nguồn gốc không chỉ bảo vệ thương hiệu, ngăn hàng giả, hàng nhái mà còn nâng cao giá trị, mở rộng thị trường cho nông sản.

Lấp khoảng trống về bảo hộ tài sản trí tuệ

Dù nhận thức về thương hiệu và tài sản trí tuệ đã được nâng lên, nhiều HTX vẫn chưa quan tâm đúng mức đến việc đăng ký bảo hộ. Nguồn lực chủ yếu vẫn dành cho sản xuất và mở rộng vùng nguyên liệu. Chỉ khi sản phẩm bị làm giả, làm nhái hoặc đã có chỗ đứng trên thị trường, nhiều đơn vị mới tính đến việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Theo ông Lê Quang Dần, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, sản phẩm OCOP tăng nhanh nhưng chưa phát triển đồng đều. Nhiều sản phẩm thiếu dấu ấn riêng, quảng bá còn yếu. Trong khi đó, nhận thức về sở hữu trí tuệ của nhiều HTX còn hạn chế nên việc đăng ký bảo hộ vẫn chủ yếu do doanh nghiệp lớn chủ động thực hiện.

Những con số thống kê cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn. Toàn tỉnh hiện có 941 sản phẩm OCOP của 527 chủ thể, nhưng chỉ khoảng 110 chủ thể đăng ký chứng nhận nhãn hiệu, tương đương hơn 20%. Trong khi đó, Lâm Đồng đã xây dựng được 96 nhãn hiệu cộng đồng, gồm 42 nhãn hiệu chứng nhận, 49 nhãn hiệu tập thể và 5 chỉ dẫn địa lý. Điều này cho thấy vẫn còn nhiều sản phẩm có tiềm năng nhưng chưa được bảo vệ bằng các công cụ sở hữu trí tuệ.

Để thu hẹp khoảng trống này, Lâm Đồng tăng cường hỗ trợ HTX xây dựng và bảo hộ tài sản trí tuệ. Tỉnh đẩy mạnh tập huấn, hỗ trợ đăng ký bảo hộ cho sản phẩm chủ lực, OCOP và nông sản đặc trưng. Đồng thời, các HTX được hướng dẫn ứng dụng khoa học - công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc.

Theo các cơ quan chuyên môn, quyền sở hữu trí tuệ chỉ phát huy giá trị khi gắn với chất lượng sản phẩm ổn định, quy trình sản xuất minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, xây dựng thương hiệu phải đi cùng nâng cao chất lượng, hoàn thiện chuỗi giá trị và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.

Lâm Đồng đang hoàn thiện cơ chế quản lý các tài sản trí tuệ gắn với xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường cho nông sản HTX. Khi thương hiệu được bảo hộ, HTX có thêm “lá chắn” trước hàng giả, hàng nhái, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm và sức cạnh tranh.

Chính sách sở hữu trí tuệ tiếp sức HTX

Cùng với tuyên truyền nâng cao nhận thức, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng tiếp tục hỗ trợ các HTX đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ. Trọng tâm là nhãn hiệu cho các sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP và nông sản có tiềm năng xuất khẩu.

Phạm vi hỗ trợ không chỉ dừng ở nhãn hiệu mà còn mở rộng đến chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế và giống cây trồng mới. Đây là những công cụ pháp lý giúp HTX bảo vệ thương hiệu, hạn chế nguy cơ bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo nền tảng để phát triển giá trị sản phẩm một cách bền vững.

Địa phương cũng bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ phù hợp cho từng loại hình bảo hộ nhằm giảm chi phí ban đầu, nhất là với các HTX và hộ sản xuất quy mô nhỏ. Chính sách này được kỳ vọng sẽ khuyến khích nhiều chủ thể mạnh dạn đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, từng bước đưa các sản phẩm đặc trưng của Lâm Đồng mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, hỗ trợ kinh phí chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn, mỗi HTX cần xem xây dựng và bảo hộ tài sản trí tuệ là một phần trong chiến lược phát triển, thay vì chờ đến khi sản phẩm có tên tuổi hoặc phát sinh tranh chấp. Thương hiệu chỉ bền vững khi gắn với chất lượng ổn định, quy trình sản xuất minh bạch và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Trong hội nhập, nông sản cạnh tranh không chỉ bằng chất lượng hay giá bán mà còn bằng thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ. Với các HTX, đây vừa là “lá chắn” trước hàng giả, hàng nhái, vừa là điều kiện để tham gia các chuỗi phân phối hiện đại và mở rộng thị trường.

Khi chủ động xây dựng, đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ ngay từ đầu, các HTX không chỉ bảo vệ được thành quả lao động mà còn nâng cao giá trị nông sản, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và mở rộng cơ hội phát triển. Đó cũng là nền tảng để kinh tế tập thể ở Lâm Đồng phát triển bền vững, đưa nông sản địa phương khẳng định vị thế bằng chính thương hiệu của mình.

Thanh Loan