Tại HTX GAP Cù Lao Giêng, xã Cù Lao Giêng, chuyển đổi số đang được triển khai gắn với yêu cầu của sản xuất và thị trường. HTX ứng dụng phần mềm kế toán, nhật ký sản xuất điện tử, thiết bị cảm biến và mã QR truy xuất nguồn gốc. Những công cụ này góp phần minh bạch quy trình, bảo vệ sở hữu trí tuệ và nâng giá trị tài sản trí tuệ của HTX.

Công nghệ giúp minh bạch hóa sản xuất

Ông Nguyễn Minh Hiền, Giám đốc HTX GAP Cù Lao Giêng, cho biết 35 thành viên đang áp dụng nhật ký điện tử trong sản xuất trên diện tích 200ha. Người sản xuất cập nhật quá trình chăm sóc, bón phân, sử dụng thuốc và thu hoạch trên điện thoại thay cho ghi chép thủ công.

Dữ liệu được lưu trữ có hệ thống giúp HTX kiểm soát quy trình sản xuất, theo dõi lượng vật tư sử dụng và thuận lợi khi cần đối chiếu thông tin. Đây cũng là cơ sở để chứng minh quá trình sản xuất khi kết nối với doanh nghiệp và thị trường.

Cùng với nhật ký điện tử, HTX tích hợp thông tin sản xuất vào mã QR. Người tiêu dùng có thể tra cứu vùng trồng, quá trình chăm sóc, thời điểm thu hoạch và thông tin chất lượng của từng lô sản phẩm.

Ngoài ra, theo ông Hiền, HTX còn ứng dụng IoT để quản lý kho lạnh. Nhiệt độ được theo dõi và điều chỉnh từ xa, góp phần duy trì chất lượng nông sản sau thu hoạch. Trên diện tích 5ha, hệ thống tưới nhỏ giọt cũng được áp dụng để tiết kiệm nước và kiểm soát dinh dưỡng cho cây trồng.

Những công cụ này đang thay đổi cách HTX GAP Cù Lao Giêng quản lý sản xuất, khi dữ liệu không chỉ phục vụ nội bộ mà còn giúp minh bạch thông tin sản phẩm. Với nông sản, nguồn gốc rõ ràng và dữ liệu đầy đủ góp phần củng cố niềm tin, nâng uy tín và giá trị thương hiệu. 

Sự kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và sở hữu trí tuệ cũng đang được thể hiện ở HTX nông nghiệp Hiệp Lợi, xã Mỹ Thuận, nơi công nghệ được đưa vào những khâu thiết thực của sản xuất. Với 72 thành viên, quản lý 135ha, HTX đã ứng dụng drone phun thuốc từ năm 2025, đồng thời đầu tư máy cắt và dịch vụ vận chuyển.

Việc đưa máy móc vào sản xuất giúp giảm sức lao động và tăng tính chủ động trong cung ứng dịch vụ cho thành viên. Quan trọng hơn, những mô hình như HTX Hiệp Lợi cho thấy chuyển đổi công nghệ có thể bắt đầu từ chính những điểm nghẽn của HTX thay vì đầu tư dàn trải.

Thương mại số mở thêm đầu ra

Khi sản xuất được số hóa, yêu cầu tiếp theo là đưa sản phẩm lên thị trường bằng phương thức mới. Đây là khoảng trống mà nhiều HTX tại An Giang vẫn đang phải từng bước lấp đầy.

Hiện, toàn tỉnh có hơn 70 HTX nông nghiệp đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử, thế nhưng con số này chưa đến 10% tổng số HTX. Phần lớn HTX quy mô nhỏ mới dừng ở những hoạt động số hóa cơ bản như sử dụng Zalo để điều hành, thanh toán không dùng tiền mặt hoặc lưu trữ dữ liệu đơn giản.

Hạ tầng số, kỹ năng công nghệ và nguồn lực đầu tư vẫn là những điểm nghẽn khiến quá trình chuyển đổi chưa đồng đều. Không ít HTX có sản phẩm tốt nhưng còn lúng túng trong xây dựng nội dung, hình ảnh và thương hiệu trên môi trường số. 

Để hỗ trợ các chủ thể từng bước khắc phục hạn chế này, gần đây Sở Công Thương tỉnh An Giang phối hợp doanh nghiệp tổ chức lớp tập huấn ứng dụng AI và thương mại điện tử cho các chủ thể OCOP, trong đó có HTX, thuộc các phường Long Xuyên, Bình Đức và Mỹ Thới.

Các chủ thể được hướng dẫn chụp, chỉnh ảnh, xây dựng nội dung số và đưa sản phẩm lên Cổng Hệ sinh thái địa phương, kết nối sàn thương mại điện tử. AI cũng được đưa vào chương trình theo hướng dễ tiếp cận. Các công cụ như ChatGPT và một số nền tảng miễn phí được hướng dẫn để hỗ trợ viết nội dung quảng cáo, xây dựng slogan và mô tả sản phẩm.

Công nghệ vì vậy không chỉ hỗ trợ sản xuất mà còn giúp HTX xây dựng hình ảnh và câu chuyện sản phẩm trên môi trường số. Cho nên, việc quảng bá cần đi cùng ý thức bảo vệ sở hữu trí tuệ, sử dụng hợp pháp hình ảnh, nội dung và nhãn hiệu để tránh vi phạm quyền của chủ thể khác.

HTX cũng cần chủ động bảo vệ những giá trị do mình tạo ra bằng cách đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, quản lý tên sản phẩm, bao bì, hình ảnh và các tài sản trí tuệ phù hợp. Sở hữu trí tuệ vì thế cần trở thành một phần trong quản trị, sản xuất, kinh doanh và chiến lược phát triển, thay vì chỉ được quan tâm khi xảy ra tranh chấp.

Xây văn hóa sở hữu trí tuệ trong kinh tế tập thể

An Giang xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là khâu đột phá trong giai đoạn 2026-2030. Tỉnh đặt mục tiêu hỗ trợ triển khai khoảng 50 dự án ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, tập trung vào công nghệ số, AI, IoT, tự động hóa và những lĩnh vực có lợi thế như nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, thủy sản.

Trong kinh tế tập thể, mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ HTX ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và quản lý lên hơn 30-40% tổng số HTX toàn tỉnh. Tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm như Thoại Sơn, Châu Phú, Hòn Đất, drone được định hướng phục vụ phun thuốc, bón phân. Cảm biến IoT có thể hỗ trợ giám sát độ mặn, mực nước và các yếu tố sản xuất.

Thương mại số cũng được kỳ vọng tạo kết nối trực tiếp từ cánh đồng đến các nền tảng trực tuyến, sàn thương mại điện tử và hệ thống phân phối hiện đại. Khi đó, công nghệ không chỉ giúp HTX sản xuất hiệu quả hơn mà còn mở rộng khả năng tiếp cận người mua.

Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự tạo ra giá trị khi gắn với năng lực quản trị. Một HTX có thể sử dụng mã QR, AI hay drone nhưng vẫn chưa tạo được lợi thế nếu thiếu thương hiệu, thiếu dữ liệu và thiếu chiến lược thị trường.

Theo giới chuyên gia, sở hữu trí tuệ cần được đặt vào chính khoảng trống đó. Một nhãn hiệu được bảo hộ giúp HTX xác lập quyền đối với thương hiệu. Dữ liệu truy xuất giúp chứng minh nguồn gốc. Nhật ký điện tử giúp minh bạch quy trình. Công nghệ số giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng rộng hơn.

Do đó, công nghệ và sở hữu trí tuệ bổ trợ nhau để tạo giá trị bền vững. HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và sử dụng sản phẩm, hình ảnh, nội dung có nguồn gốc hợp pháp.

Quan trọng hơn, văn hóa sở hữu trí tuệ cần được hình thành từ bên trong các HTX ở An Giang. Người quản lý phải coi tài sản trí tuệ là một phần của tài sản doanh nghiệp. Thành viên phải hiểu giá trị của thương hiệu chung. Người tiêu dùng cần được khuyến khích lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

Khi đó, chuyển đổi số sẽ không dừng ở việc đưa một sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Công nghệ sẽ trở thành công cụ giúp HTX quản trị tốt hơn, minh bạch hơn và bảo vệ tốt hơn những giá trị do chính mình tạo ra. Đó cũng là nền tảng để nông sản An Giang nâng giá trị bằng chất lượng, thương hiệu và tài sản trí tuệ, thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán.

Thanh Bá