Trong rất nhiều các sản phẩm xì dầu trên thị trường, xì dầu 2S của HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn (Hà Nội) tạo được ấn tượng với không ít người tiêu dùng, nhất là những người ăn chay. Đây là xì dầu đầu tiên lên men tự nhiên từ hạt đỗ đen xanh lòng không biến đổi gen và củ ngưu bàng thuần chủng được trồng hữu cơ.

Sản phẩm mới đi đôi với chất lượng

Để khẳng định chất lượng, HTX chủ động xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ và quy trình chế biến đạt HACCP. Xì dầu 2S có vị ngon ngọt dịu, không mặn gắt như nhiều loại xì dầu khác. Ngoài ra, sản phẩm được nhiều người tiêu dùng lựa chọn bởi hương thơm dịu.

Thay vì quy trình lên men công nghiệp, các thành viên HTX kiên trì áp dụng quy trình lên men tự nhiên trong chum sành. Ngoài những nguyên liệu trên, sản phẩm bổ sung có muối, nước và đường thốt nốt để hỗ trợ lên men, kết hợp trà hoa vàng làm tăng hương vị và khả năng bảo quản tự nhiên cho xì dầu. Sản phẩm này của HTX không dùng chất tạo màu, chất tạo mùi, chất điều vị và bảo quản nhân tạo.

Chất bảo quản, chất điều vị cho sản phẩm lại nằm chính ở quá trình hóa sinh lên men mà có. Màu đen từ đỗ đen và hương thơm tự nhiên tổng hòa từ nguyên liệu đạt tiêu chuẩn chất lượng giúp quá trình lên men tốt, đạm chuyển hóa tốt. Đây cũng là cơ sở tạo hương thơm rất đặc trưng cho xì dầu 2S.

Nguyên liệu tốt, kỹ thuật lên men tốt đi liền với việc ứng dụng nghiên cứu sáng tạo khoa học kỹ thuật kết hợp với kỹ thuật thủ công truyền thống tạo nên một dòng sản phẩm khác biệt, có chỗ đứng riêng trên thị trường.

Cũng giống như những sản phẩm đã phát triển trước đó (trà hoa vàng), xì dầu 2S của HTX Bảo tồn Dược liệu Sóc Sơn khi đến tay người tiêu dùng đều có thể biết rõ về nguồn gốc, xuất xứ thông qua hệ thống tem truy xuất, minh bạch hóa toàn bộ chuỗi sản xuất và cung ứng.

Mô hình của HTX đang đi theo hướng sản xuất-chế biến-tiêu thụ khép kín giúp tạo ra sản phẩm mới có sức cạnh tranh. Cách làm này còn cho thấy hướng sản xuất nông nghiệp bền vững khi thể hiện rõ trách nhiệm với môi trường, cộng đồng bằng việc không sử dụng hóa chất từ khi trồng trọt đến sản xuất, chế biến. Ngay cả phần bã lọc xì dầu cũng được các thành viên tận dụng làm phân bón hữu cơ, đưa mô hình thành sản xuất tuần hoàn, giảm phát thải.

Còn tại HTX vì một Điện Biên Phát Triển (Điện Biên) đang liên kết sản xuất và bao tiêu cây chanh leo xuất sang châu Âu- cây trồng chủ lực của tỉnh Điện Biên, táo kim đài mật trồng trong nhà lưới, cà chua bi, dưa chuột, ớt sừng…

Đặc biệt, HTX đã chủ động nuôi trùn quế để xử lý và tận dụng rác thải hữu cơ. Trùn quế cũng được sản xuất thành phân để phục vụ chính diện tích cây trồng và mở rộng sang kinh doanh. Trong điều kiện hiện nay, phân trùn quế của HTX luôn trong tình trạng cháy hàng, cho thấy hướng đi của HTX là hoàn toàn đúng đắn và nhu cầu về phân hữu cơ là rất lớn.

Không dừng lại ở đó, HTX vì một Điện Biên Phát Triển còn nhận thấy tiềm năng từ cây hoa Ban khi không chỉ giúp phát triển du lịch mà còn gia tăng giá trị bằng cách chế biến. Đến nay, HTX đã đầu tư máy móc để làm trà. Lợi thế là hoa Ban ở Điện Biên được trồng tự nhiên, không sử dụng phân thuốc hóa học nên đảm bảo chất lượng cho sản phẩm. Trà hoa ban cũng được đầu tư bao bì phù hợp, mang lại diện mạo mới và giá trị cao cho đặc sản địa phương.

Để thuận lợi trong tiêu thụ và quảng bá sản phẩm, HTX vì một Điện Biên Phát Triển ngoài tích cực tham gia các hội nghị, lễ hội còn đẩy mạnh sử dụng mạng xã hội, liên kết với các KOL. Dù là một mô hình kinh tế tập thể mới thành lập nhưng cách làm của HTX đã cho thấy đây là một mô hình sản xuất kinh doanh theo chiều sâu, đề cao lợi ích của cộng đồng. Mô hình của HTX không chỉ giải quyết được bài toán đầu ra cho người dân mà còn đưa những nông sản chủ lực của tỉnh có chỗ đứng trên thị trường một cách vững chắc.

Không truyền thông ồn ào

Nếu như HTX vì một Điện Biên Phát Triển xác định truyền thông là một trong những mục tiêu quan trọng cần đầu tư xứng đáng thì có những HTX lại không chọn quảng cáo ồn ào mà chú trọng vào tạo ra những sản phẩm chất lượng, kiên nhẫn tiếp cận người tiêu dùng, đưa sản phẩm đến tay người dùng theo hướng “hữu xạ tự nhiên hương”.

HTX Toàn Thịnh Phát Farm là một ví dụ. HTX này đang khai thác thuỷ sản sinh thái tự nhiên trên vùng đầm Năm Căn (Cà Mau). Tôm và cua được các hộ thành viên nuôi trong môi trường sinh thái tự nhiên, nguồn thức ăn cũng hoàn toàn từ thiên nhiên như động vật thân mềm, nhuyễn thể, rau bèo, cá vụn…

Tùy vào từng giai đoạn phát triển của tôm và cua, HTX xác định loại thức ăn và kích cỡ phù hợp thay vì bổ sung các thức ăn công nghiệp chứa tạp chất hoá học. Ngoài ra, nhằm đảm bảo hệ sinh thái tự nhiên không bị hủy diệt, HTX quy định 1 tuần chỉ tiến hành đánh bắt thủy sản 2 lần.

Cua, tôm ngoài bán tươi còn được sử dụng làm nguyên liệu chế biến thành bột tôm, bánh phồng tôm. Những sản phẩm này được chế biến theo công thức riêng, không sử dụng chất phụ gia, chỉ phơi thủ công trong lồng kính sấy bằng năng lượng mặt trời.

Lồng kính được thiết kế hình mái vòm nhằm tăng khả năng hấp thụ ánh nắng mặt trời. Hệ thống nhà sấy này cũng sử dụng quạt hút để đưa không khí ẩm ra ngoài.

Trong suốt quá trình sấy, HTX không cần đảo và kiểm tra độ khô của sản phẩm vì khí nóng cung cấp được thiết kế và hiệu chỉnh phân bổ đều trong nhà sấy, thời gian được lập trình phù hợp cho từng mẻ sấy đảm bảo được nguồn sản phẩm ổn định.

Sự đầu tư này của HTX không chỉ giúp sản phẩm không bị công nghiệp hóa mà môi trường sản xuất cũng không bị ô nhiễm. Bánh phồng tôm, bột tôm… không dính bụi và không nhiễm khuẩn từ côn trùng hay lây lan từ con người.

Còn tại HTX rau hữu cơ và du lịch Thanh Đông (Đà Nẵng), sau 3 năm hoạt động, các thành viên đã kiên định đi theo con đường sản xuất rau không hóa chất và không mở rộng diện tích một cách nhanh chóng.

Với diện tích khoảng 1ha, các thành viên kiên trì bắt sâu bằng tay và sử dụng các chế phẩm sinh học để diệt sâu, rầy. HTX cũng ghi nhật ký chặt chẽ, lấy mẫu kiểm tra đột xuất từng vườn và bán rau theo mùa. Rất nhiều đơn vị thu mua như siêu thị, nhà trường đến đặt mua nhưng HTX kiên định không chạy theo số lượng mà đi theo hướng chậm mà chắc. Chính vì vậy, mô hình của HTX đã trở thành điểm tham quan du lịch ở làng rau Thanh Đông và truyền cảm hứng về quy trình sản xuất nông nghiệp bền vững, đa giá trị đến nhiều người.

Khẳng định giá trị của kinh tế tập thể

Có thể thấy, dù có những hướng đi khác biệt và tạo ra những sản phẩm khác nhau nhưng các HTX đang đưa mô hình kinh tế tập thể phát triển theo chuỗi giá trị bền vững. Thông qua các mối liên kết và sự đầu tư phù hợp, HTX đã nâng cao được hiệu quả của sản xuất nông nghiệp.

Như tại HTX rau Thanh Đông, tuy trồng rau hữu cơ và làm du lịch khá vất vả nhưng mô hình này đã giúp thành viên có thu nhập từ 5-7 triệu đồng/tháng, cao hơn nhiều so với trồng lúa.

Còn tại HTX Dược liệu Sóc Sơn, giá bán sản phẩm xì dầu 2S là 168-180 nghìn đồng/ nửa lít cùng với việc kết hợp trồng và chế biến trà hoa vàng đang giúp các thành viên có nguồn thu nhập ổn định.

Việc HTX tạo ra những sản phẩm “chất” không chỉ nằm ở nguyên liệu đặc trưng mà còn nằm ở quy trình sản xuất, chế biến được đầu tư bài bản, nghiên cứu kỹ lưỡng để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm. Như HTX dược liệu Sóc Sơn chủ động áp dụng tiêu chuẩn hữu cơ trong sản xuất cây ngưu bàng rộng 1.5ha và quy trình chế biến đạt HACCP đã chứng minh điều này.

Đặc biệt, qua các mô hình có thể thấy, xu hướng phát triển khép kín, tuần hoàn đang được nhiều HTX quan tâm lựa chọn giúp tối ưu chi phí, gia tăng giá trị. Đây là những cơ sở quan trọng giúp nông sản của các HTX đáp ứng được tiêu chuẩn ngày càng cao tại thị trường trong nước và xuất khẩu.

Thành công của các mô hình đã cho thấy, khi HTX biết nhìn nhận đánh giá thị trường, biết đầu tư và liên kết, chuỗi giá trị sẽ được hình thành và phát triển bền vững. Điều này giúp tạo niềm tin của người tiêu dùng và khẳng định vị thế của mô hình kinh tế tập thể trong nền kinh tế Việt Nam.

Huyền Trang