Việt Nam cần ưu tiên những chính sách nào để phát triển thị trường hydrogen, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông, thưa ông ?

Trên thế giới, hydrogen được xác định là một trong những giải pháp trọng điểm để giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông vận tải. Tuy nhiên, muốn phát triển hiệu quả thì không thể chỉ tập trung vào phương tiện mà phải phát triển đồng bộ toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, vận chuyển, lưu trữ, phân phối cho đến tiêu dùng.

Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, Việt Nam cũng cần lựa chọn những phân khúc giao thông phù hợp để ưu tiên đầu tư thay vì triển khai dàn trải.

Bên cạnh đó, hydrogen không chỉ phục vụ giao thông mà còn liên quan đến nhiều ngành khác như năng lượng, công nghiệp và hóa chất. Vì vậy, chính sách phát triển cần được xây dựng theo hướng liên ngành để tạo nên hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Theo ông, Việt Nam cần làm gì để hiện thực hóa mục tiêu sản xuất 100.000–500.000 tấn hydrogen mỗi năm vào năm 2030?

Tôi cho rằng Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng đạt mục tiêu trên. Tuy nhiên, để hiện thực hóa cần tập trung vào ba vấn đề cốt lõi.

Thứ nhất, chi phí sản xuất hydrogen hiện vẫn cao hơn nhiên liệu truyền thống nên cần có cơ chế hỗ trợ đầu tư trong giai đoạn đầu đối với toàn bộ chuỗi giá trị.

Thứ hai là đầu tư hạ tầng. Cũng giống như xe chạy xăng cần hệ thống cây xăng, phương tiện sử dụng hydrogen phải có mạng lưới trạm nạp nhiên liệu. Nếu thiếu hạ tầng thì thị trường khó có thể hình thành.

Về lâu dài, Việt Nam cũng cần từng bước làm chủ công nghệ sản xuất và ứng dụng hydrogen nhằm giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và hạn chế phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Trong giai đoạn đầu, Việt Nam nên ưu tiên ứng dụng hydrogen ở những lĩnh vực nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Theo tôi, Việt Nam nên ưu tiên ứng dụng hydrogen đối với xe buýt liên tỉnh và xe tải tải trọng lớn chạy đường dài. Đây là những phương tiện cần quãng đường di chuyển lớn, thời gian tiếp nhiên liệu nhanh và tải trọng cao - những ưu điểm nổi bật của công nghệ hydrogen.

Ngoài giao thông đường bộ, Việt Nam cũng nên nghiên cứu ứng dụng hydrogen trong hàng hải và hàng không thông qua các loại nhiên liệu tổng hợp được sản xuất từ hydrogen.

Hydrogen xanh mở ra cơ hội và đặt ra những thách thức gì đối với doanh nghiệp Việt Nam?

Hydrogen vẫn là thị trường mới tại Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, hiệu quả kinh tế chưa thực sự rõ ràng nên rất cần cơ chế hỗ trợ của Nhà nước, cả về đầu tư ban đầu lẫn tạo thị trường tiêu thụ.

Không chỉ các doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có nhiều cơ hội tham gia vào từng mắt xích của chuỗi cung ứng như vận chuyển, lưu trữ, phân phối hay cung cấp các dịch vụ kỹ thuật. Đây đều là những lĩnh vực có dư địa phát triển khi thị trường hydrogen được hình thành.

Theo ông, cần có cơ chế gì để thu hút đầu tư và giúp các dự án hydrogen tiếp cận nguồn vốn xanh?

Có thể nói,  trong giai đoạn đầu, việc sản xuất và sử dụng hydrogen chưa thật sự mang lại hiệu quả nhưng về lâu về dài sẽ hiệu quả. Trong bối cảnh đó, tôi cho rằng Chính phủ cần có những chính sách phù hợp, ví dụ đó là hỗ trợ trong giai đoạn đầu phát triển dự án, hoặc là về vấn đề tiêu thụ hydrogen, vì hiện nay tại Việt Nam chúng ta chưa có thị trường hydrogen.

Từ kinh nghiệm quốc tế, để có thể tiếp cận nguồn vốn xanh, trước hết chúng ta phải có hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng để xác định thế nào là hydrogen xanh, hydrogen sạch hay hydrogen phát thải carbon thấp. Nhiều quốc gia hiện quy định rất cụ thể ngưỡng phát thải CO₂ trong quá trình sản xuất hydrogen.

Vingroup đầu tư dự án đại đô thị và năng lượng xanh tại Điện Biên, kiến tạo cực tăng trưởng mới vùng Tây Bắc

Giám đốc Quốc gia ADB Shantanu Chakraborty: Năng lượng xanh và nhân lực số là “xa lộ” để Việt Nam bứt phá

Khi có bộ tiêu chuẩn thống nhất, các dự án mới đủ điều kiện tiếp cận nguồn tài chính xanh.

Theo tôi, bên cạnh việc xây dựng các quỹ hỗ trợ trong nước, Việt Nam cần tận dụng mạnh hơn các quỹ tín dụng xanh quốc tế. Vai trò của Chính phủ là hoàn thiện khung pháp lý và hỗ trợ để các dự án đáp ứng các tiêu chí quốc tế.

Ông đánh giá như thế nào về triển vọng của hydrogen trong lộ trình chuyển đổi năng lượng và xanh hóa giao thông tại Việt Nam?

Mục tiêu cuối cùng là giảm phát thải trong giao thông vận tải - một trong ba lĩnh vực phát thải khí nhà kính lớn nhất hiện nay.

Theo tôi, hydrogen sẽ không thay thế hoàn toàn xe điện mà sẽ bổ sung cho nhau. Trên thế giới, xe chạy bằng hydrogen phát triển sau xe điện khoảng 5-10 năm; với Việt Nam, khoảng cách này có thể dài hơn.

Do đó, lộ trình xanh hóa giao thông cần theo hướng đa dạng hóa các loại hình năng lượng sạch. Xe điện sẽ phù hợp với một số phân khúc, trong khi hydrogen sẽ phát huy hiệu quả ở vận tải đường dài, tải trọng lớn cũng như trong hàng hải và hàng không.

Muốn làm được điều đó, điều quan trọng nhất hiện nay là sớm xây dựng thị trường hydrogen, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và đầu tư hạ tầng đồng bộ để tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Hương thực hiện