Thưa ông, trong bối cảnh xuất khẩu gỗ chịu nhiều sức ép từ thuế quan và các hàng rào kỹ thuật, ông đánh giá như thế nào về triển vọng của ngành trong năm nay?

Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt khoảng 9,22 tỷ USD. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh ngành chịu tác động từ chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ cũng như nhiều rào cản kỹ thuật tại các thị trường xuất khẩu.

Theo đánh giá của chúng tôi, nếu không có biến động lớn trong những tháng cuối năm, ngành gỗ vẫn có khả năng hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026. Mặc dù thị trường Hoa Kỳ được dự báo sẽ tiếp tục gặp khó khăn, song một số thị trường khác đang có tín hiệu phục hồi tích cực và có thể bù đắp phần nào sự sụt giảm.

Bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, sự đồng hành của Chính phủ và các bộ, ngành trong tháo gỡ khó khăn cũng là yếu tố quan trọng giúp ngành gỗ duy trì đà tăng trưởng.

Ngoài những khó khăn về thị trường, đâu là điểm nghẽn lớn nhất ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của ngành gỗ hiện nay?

Vấn đề cốt lõi vẫn là nguồn nguyên liệu và chuỗi liên kết. Các tiêu chuẩn mới như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) thực chất không phải là rào cản nếu chúng ta xây dựng được nguồn nguyên liệu hợp pháp, minh bạch và được quản lý bền vững. Đây cũng chính là mục tiêu mà ngành lâm nghiệp Việt Nam đang hướng tới.

Vì vậy, điều quan trọng nhất hiện nay là tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu gỗ lớn, nâng tỷ lệ rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững và tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc.

Thời gian qua, chúng tôi đã tham mưu nhiều cơ chế hỗ trợ người dân trồng rừng gỗ lớn, cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững cũng như tháo gỡ các khó khăn cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu.

Một kết quả tích cực là những vướng mắc liên quan đến hoàn thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp chế biến gỗ đã được phối hợp xử lý với Bộ Tài chính, góp phần giảm áp lực về vốn cho doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và hiệp hội để tháo gỡ những khó khăn phát sinh, nhất là trong bối cảnh thị trường xuất khẩu còn nhiều biến động.

Ông có thể cho biết HTX đóng vai trò như thế nào trong việc hình thành vùng nguyên liệu và liên kết với doanh nghiệp chế biến gỗ?

HTX có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế, góp phần minh bạch chuỗi cung ứng trong ngành chế biến gỗ. Tuy nhiên, không phải cứ ở đâu có nhiều người nông dân thì có thể hình thành được HTX, bởi thực tế còn phụ thuộc vào năng lực của nhóm người dân tại từng địa phương đó.

Ngành gỗ đối mặt nhiều thách thức khi Mỹ áp thuế 50% hàng nội thất

Ngành gỗ và trồng rừng cần trợ lực để 'hồi sinh'

Bên cạnh đó, một trong những nguyên nhân nữa khiến các vùng liên kết vẫn còn khá lỏng lẻo là phần lớn doanh nghiệp chế biến gỗ hiện nay đều có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực hạn chế nên chưa đủ khả năng đầu tư, hỗ trợ người dân xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn.

Trong khi đó, năng lực quản trị của nhiều HTX còn yếu, quy mô sản xuất manh mún, khiến các chuỗi liên kết chưa thực sự bền vững.

Vậy, theo ông, cần thay đổi những gì để thúc đẩy chuỗi liên kết trong ngành lâm nghiệp?

Trong thời gian tới, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tiếp hỗ trợ các địa phương phát triển mạnh vùng nguyên liệu gỗ lớn, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng. Cùng với đó là mở rộng nhanh diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, coi đây là "tấm vé thông hành" của nguyên liệu gỗ Việt Nam. Đẩy mạnh xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa đến từng lô rừng, đáp ứng yêu cầu của EUDR và các thị trường phát triển.

Đặc biệt, cần thúc đẩy liên kết chuỗi giữa chủ rừng, HTX và doanh nghiệp chế biến để hình thành các vùng nguyên liệu ổn định. Hoàn thiện cơ chế, chính sách về tín dụng, đầu tư, bảo hiểm rừng, dịch vụ môi trường rừng và phát triển thị trường tín chỉ carbon. Kiểm soát chặt nguồn gỗ nhập khẩu, ưu tiên sử dụng nguồn nguyên liệu hợp pháp trong nước, từng bước nâng cao tính tự chủ của ngành.

Những định hướng này cũng chính là các nhóm giải pháp trọng tâm đã được xác định trong Quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn 2050.

Nếu biết tận dụng xu hướng tiêu dùng xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm chế biến gỗ xanh, trung tâm cung ứng nguyên liệu hợp pháp và trung tâm sản xuất nội thất chất lượng cao của khu vực và thế giới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Hương (thực hiện)