Bên lề chương trình Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử, ngày 19/10, VnBusiness đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Phú Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN) xung quanh nội dung này.

Thương mại điện tử đang mở ra những cơ hội gì để doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, HTX, tiếp cận khách hàng quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu?

Kinh tế số là một trong những trụ cột quan trọng trong thực hiện Nghị quyết 57, góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ, đổi mới phương thức sản xuất và tạo động lực phát triển lực lượng sản xuất hiện đại.

Thời gian qua, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp đã tích cực triển khai nhiều hoạt động chuyển đổi số, từ phát triển hạ tầng, đào tạo kỹ năng đến ứng dụng công nghệ và xây dựng sản phẩm, dịch vụ số. Về bản chất, kinh tế số là việc đưa các hoạt động kinh tế lên môi trường số, dựa trên công nghệ và nền tảng số để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và mở rộng thị trường.

Theo đánh giá của Bộ KH&CN, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP Việt Nam đạt khoảng 14,02%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 30%. Dù còn khoảng cách so với mục tiêu đề ra, kết quả này cho thấy nỗ lực của các thành phần kinh tế trong quá trình chuyển đổi số.

Trong đó, thương mại điện tử là một hướng đi quan trọng, giúp đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng, mở rộng kênh phân phối và tạo cơ hội để doanh nghiệp, HTX tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước cũng như quốc tế.

 Theo ông, cơ hội nào đang mở ra cho doanh nghiệp, HTX Việt Nam trong hoạt động xuất khẩu trực tuyến?

Thương mại điện tử là một thành phần quan trọng của kinh tế số, giúp kết nối hoạt động sản xuất với thị trường, mở rộng kênh phân phối và nâng cao khả năng tiếp cận khách hàng.

Những năm qua, thương mại điện tử Việt Nam liên tục tăng trưởng trên 20%. Đà tăng trưởng này góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tạo thêm động lực cho nền kinh tế số.

Đáng chú ý, thương mại điện tử không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu trực tuyến. Thông qua các nền tảng số, doanh nghiệp có thể tiếp cận khách hàng nước ngoài, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường mà không nhất thiết phải xây dựng ngay hệ thống phân phối vật lý tại từng quốc gia.

Đây là cơ hội đáng kể đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, các cơ sở sản xuất địa phương và hợp tác xã (HTX), nhất là những đơn vị có sản phẩm đặc trưng nhưng còn hạn chế về nguồn lực tiếp thị, phân phối. Nếu tận dụng tốt công nghệ số, doanh nghiệp có thể mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, HTX vẫn gặp khó khăn trong chuyển đổi số và tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo ông, đâu là những rào cản chính và cần làm gì để tháo gỡ?

Qua thực tế triển khai, chúng tôi nhận thấy doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đối mặt với ba nhóm hạn chế chính.

Thứ nhất là nhận thức và khả năng tổ chức thực hiện. Nhiều doanh nghiệp đã nhận thấy chuyển đổi số là cần thiết, nhưng từ nhận thức đến hành động cụ thể vẫn còn khoảng cách. Doanh nghiệp cần xác định rõ khâu nào cần số hóa, lựa chọn giải pháp phù hợp và xây dựng lộ trình triển khai hiệu quả.

Thứ hai là kỹ năng số. Tham gia thương mại điện tử không chỉ đơn giản là đưa sản phẩm lên nền tảng. Doanh nghiệp cần có kỹ năng vận hành, quản lý đơn hàng, tiếp thị số và khai thác dữ liệu để hoạt động kinh doanh đạt hiệu quả. Khi tham gia thị trường quốc tế, yêu cầu về năng lực vận hành và tổ chức kinh doanh càng trở nên quan trọng.

Thứ ba là nguồn lực đầu tư. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về hạ tầng, thiết bị, công cụ và nhân lực để đưa các khâu trong chuỗi sản xuất, kinh doanh lên môi trường số. Việc ứng dụng AI và các công nghệ mới cũng đòi hỏi doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính.

Những khó khăn này cũng hiện hữu ở nhiều HTX, nhất là các đơn vị có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và chưa có nhân sự chuyên trách về công nghệ. Vì vậy, chuyển đổi số cần được triển khai theo hướng thiết thực, phù hợp với điều kiện từng đơn vị, thay vì chạy theo công nghệ hoặc đầu tư dàn trải.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, các hội, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ số. Việc tư vấn, đào tạo kỹ năng, kết nối giải pháp công nghệ và hỗ trợ các đơn vị ứng dụng vào hoạt động thực tế sẽ giúp chuyển đổi số tạo ra hiệu quả rõ ràng hơn.

Bộ KH&CN đang hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số thông qua những công cụ nào? Đối với khu vực HTX, Bộ có định hướng phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để xây dựng những giải pháp hỗ trợ phù hợp hơn trong thời gian tới?

Đúng là hiện nay chưa có chương trình quy mô quốc gia được thiết kế dành riêng cho khối HTX. Tuy nhiên, xét về hoạt động sản xuất, kinh doanh, HTX cũng là một mô hình kinh tế như doanh nghiệp, cần ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh.

Về công cụ hỗ trợ trực tiếp, Vụ Kinh tế số và Xã hội số đã xây dựng nền tảng đánh giá mức độ chuyển đổi số của doanh nghiệp tại địa chỉ bdx.gov.vn. Thông qua việc tự đánh giá, doanh nghiệp có thể nhận diện mức độ chuyển đổi số hiện tại, xác định những khâu cần ưu tiên và lựa chọn hướng triển khai phù hợp.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ phối hợp với các hội, hiệp hội và Liên minh HTX để nghiên cứu, xây dựng những chương trình hỗ trợ cụ thể, chuyên sâu hơn, phù hợp với đặc điểm của khu vực kinh tế tập thể. Thời gian qua, chúng tôi cũng đã tham gia góp ý về mô hình và giải pháp đối với một số chương trình do phía HTX chủ động đề xuất.

Theo tôi, điều quan trọng là các giải pháp chuyển đổi số phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của HTX, phù hợp với quy mô, năng lực tài chính và trình độ nhân lực. Việc hỗ trợ không chỉ dừng ở cung cấp công nghệ mà còn cần hướng dẫn cách sử dụng, vận hành và khai thác hiệu quả, qua đó tạo ra giá trị cụ thể cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo ông, cần làm gì để doanh nghiệp và HTX tại các vùng sâu, vùng xa, địa bàn còn khó khăn tận dụng công nghệ số để mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và thu hẹp khoảng cách phát triển?

Kinh tế số là xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp, HTX và chính quyền tại mỗi địa phương cần chủ động ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh để nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Hà Nội thúc đẩy kinh tế số, mở cánh cửa mới cho doanh nghiệp nhỏ và HTX

Hà Nội khởi động cuộc đua kinh tế số, doanh nghiệp nhỏ được ưu tiên

Đặc biệt, tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn còn khó khăn về cơ sở vật chất, chuyển đổi số cần được nhìn nhận như một cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển. Môi trường số giúp người dân, cơ sở sản xuất và HTX tiếp cận thông tin, quảng bá sản phẩm, kết nối khách hàng và mở rộng thị trường thuận lợi hơn.

Để hiện thực hóa cơ hội này, cần tiếp tục phát triển hạ tầng số, mở rộng khả năng tiếp cận internet, thiết bị và dịch vụ số; đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng số cho người dân và các chủ thể kinh tế địa phương. Chính quyền địa phương cần tạo điều kiện để doanh nghiệp, HTX tiếp cận công nghệ và các chương trình hỗ trợ phù hợp.

Về phía HTX, cần chủ động xác định nhu cầu, lựa chọn công cụ phù hợp và từng bước đưa công nghệ vào những khâu thiết thực nhất. Khi chuyển đổi số gắn với hiệu quả sản xuất, khả năng tiêu thụ sản phẩm và lợi ích của thành viên, đây sẽ là động lực quan trọng giúp HTX phát triển bền vững, nâng cao giá trị hàng hóa địa phương và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Hương thực hiện