Ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhận định rằng việc giải quyết “bài toán” năng lượng và nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu sẽ là những bước đi quyết định để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Thưa ông, trước những biến động địa chính trị về nguồn cung nhiên liệu, ông nhìn nhận thế nào về vị thế của Việt Nam trong chuyển dịch năng lượng khu vực và sự đồng hành của ADB?

- Việt Nam hiện là một quốc gia tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch mạnh, do đó, vai trò của các bạn trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh ở khu vực Đông Nam Á là vô cùng quan trọng. ADB đánh giá cao các bước đi đúng đắn của Chính phủ Việt Nam, đặc biệt là cam kết Net Zero vào năm 2050 và việc tham gia Chương trình Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP). Tại ADB, chúng tôi coi tăng trưởng xanh là trụ cột chính trong chiến lược hợp tác quốc gia.

Tuy nhiên, thách thức hiện nay là sự chưa đồng bộ về hạ tầng truyền tải, ví dụ như việc đưa điện từ các dự án năng lượng tái tạo miền Nam ra các trung tâm tiêu thụ miền Bắc. Để giải quyết, ADB đã công bố gói hỗ trợ 10 tỷ USD cho lưới điện ASEAN, mà Việt Nam là thành viên thụ hưởng quan trọng. 

Ngoài việc đa dạng hóa nguồn phát như điện gió ngoài khơi hay hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) để lưới điện thông minh hơn, Việt Nam nên chú trọng đến "hiệu quả năng lượng". Khử carbon trong công nghiệp và nâng cao hiệu suất sử dụng điện tại các cơ sở sản xuất, khu dân cư thực chất là cách rẻ hơn và nhanh hơn để tiến tới trung hòa carbon so với việc chỉ tập trung vào phát triển nguồn điện mới.

Việt Nam đã hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng lợi thế lao động giá rẻ đang dần mất đi. Theo ông, đâu là giải pháp để Việt Nam tiến lên phân khúc giá trị gia tăng cao hơn?

- Đúng vậy, lợi thế chi phí lao động thấp không bền vững. Hiện nay, giá trị gia tăng nội địa trong chuỗi cung ứng của Việt Nam vẫn còn ở mức thấp. Để dịch chuyển lên chuỗi giá trị cao hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực như AI, Fintech hay bán dẫn, Việt Nam cần tập trung vào 4 yếu tố then chốt. 

Thứ nhất là môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư chất lượng cao. Thứ hai là khả năng tiếp cận vốn dài hạn thông qua việc phát triển mạnh mẽ thị trường vốn (cả vốn cổ phần và vốn nợ). Thứ ba là cung cấp cơ sở hạ tầng chất lượng thông qua sự kết hợp giữa đầu tư công và khu vực tư nhân.

Thúc đẩy phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng Quốc gia tại Dung Quất

Khuyến khích phát triển vật liệu xây dựng xanh, tiết kiệm năng lượng

Cuối cùng, và cũng là quan trọng nhất, chính là nguồn lao động lành nghề. Đây là yếu tố quyết định để tiếp tục thu hút đầu tư vào chuỗi cung ứng cao cấp. Khi Chính phủ đang tập trung dịch chuyển sang trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính (Fintech), công nghệ sinh học và tăng trưởng xanh, Việt Nam buộc phải có một đội ngũ lao động sở hữu bộ kỹ năng tiên tiến. Nếu không có sự bứt phá về chất lượng nguồn nhân lực, việc tiến lên chuỗi giá trị sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Các cải cách cần thực sự tập trung vào việc tạo điều kiện để các doanh nghiệp tham gia và duy trì vị thế hiệu quả hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dựa trên các nền tảng hiện tại, ADB dự báo như thế nào về bức tranh kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026-2027 so với khu vực?

- Theo kịch bản ổn định ban đầu, ADB dự báo tăng trưởng của Việt Nam sẽ đạt khoảng 7,2% vào năm 2026 và 7% cho năm 2027. Đây là những con số thuộc nhóm cao nhất ở Đông Nam Á. Điều này minh chứng cho khả năng phục hồi đáng kinh ngạc của nền kinh tế Việt Nam bất chấp các thách thức chung. Động lực chính đến từ nền tảng kinh tế vững mạnh, sự thúc đẩy đầu tư công quyết liệt và hoạt động xuất khẩu năng động mà các bạn đã duy trì được từ năm ngoái.

Tuy nhiên, để duy trì tốc độ này và hướng tới mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên.

Đầu tiên là nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất thông qua ứng dụng công nghệ.

Thứ hai là củng cố thị trường tài chính để đảm bảo các nhà đầu tư có thể tiếp cận nguồn vốn dài hạn một cách ổn định.

Thứ ba, như tôi đã nhấn mạnh, là an ninh năng lượng và chuyển đổi sang năng lượng sạch nội địa. Việc tự chủ năng lượng xanh sẽ giúp Việt Nam giảm thiểu tác động tiêu cực từ các cú sốc bên ngoài trong tương lai. Ba lĩnh vực cải cách này không chỉ là giải pháp cho hiện tại mà còn là nền móng cho mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao trong hai thập kỷ tới.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, đâu là những cải cách đột phá về quản trị công và mô hình hợp tác mà Việt Nam cần đặc biệt lưu ý?

Năm 2025 đã chứng kiến những bước ngoặt trong cải cách tại Việt Nam. Chúng tôi đánh giá rất cao Nghị quyết 68 với tinh thần đặt khu vực tư nhân làm trung tâm của tăng trưởng, cũng như Nghị định 114 giúp đơn giản hóa quy trình vay vốn ODA. Những nỗ lực này đã cải thiện đáng kể sự chồng chéo trong phê duyệt và cách tiếp cận chuẩn bị dự án.

Chúng ta cũng thấy sự phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ hơn cho cấp tỉnh. Hầu hết các dự án của ADB hiện nay đều triển khai từ cấp địa phương, vì vậy việc trang bị năng lực chuẩn bị dự án chất lượng cho cán bộ cấp tỉnh là cực kỳ cần thiết để thu hút các nhà cho vay quốc tế. Ngoài ra, việc tinh gọn bộ máy, như loại bỏ cấp quận để chuyển sang mô hình hai cấp quản lý, đã ảnh hưởng tích cực đến tốc độ ra quyết định.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay là tốc độ chuẩn bị dự án. Chúng ta cần rút ngắn khoảng thời gian từ khi hình thành dự án đến khi sẵn sàng triển khai và nhận vốn. Bên cạnh đó, mô hình hợp tác công tư (PPP) cần được đẩy mạnh không chỉ ở ngành điện mà còn ở cảng biển, đường sắt đô thị và sân bay. Việc học hỏi kinh nghiệm phân bổ rủi ro từ các nước láng giềng sẽ giúp Việt Nam tạo ra những dự án "hấp dẫn" hơn trong mắt các tổ chức tài chính quốc tế. ADB luôn sẵn sàng đồng hành để nâng cao năng lực quản trị dự án, giúp Việt Nam biến các khát vọng thành kết quả hiện hữu.

 Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thanh Hoa (ghi)