Thực tế hiện nay ghi nhận nhiều HTX có quy mô khoảng 7-10 thành viên, hay nguồn vốn nhỏ, cho rằng mình khó có thể tham gia xuất khẩu nông sản.

"Cái bẫy" từ đơn hàng lớn

Theo các chuyên gia, quy mô, nguồn vốn, thậm chí khoa học công nghệ còn khiêm tốn là đặc thù của không ít mô hình kinh tế tập, HTX hiện nay. Tuy nhiên, không phải vốn nhỏ, nhân lực chưa lớn là không thể tham gia xuất khẩu được.

Bởi các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp xuất khẩu quốc tế thường không quá quan tâm đến điều này, nhất là trong lần đầu tiên làm việc. Mà điều khách hàng quốc tế quan tâm đầu tiên đó chính là khâu kiểm soát chất lượng như thế nào. Do đó, HTX có ít công nhân, thành viên nhưng nếu làm áp dụng và thực hiện đúng quy trình thì sẽ đáng tin hơn so với những đơn vị có nhiều nhân công nhưng làm không chuẩn.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO Vietgo lưu ý, nếu HTX có đơn hàng nhỏ, phù hợp với quy mô của xưởng thì không nhất thiết phải ép mình nhận những đơn hàng lớn. Thực tế, vẫn có những đơn hàng xuất khẩu chỉ ở mức vài chục, vài trăm sản phẩm thay vì nhiều container hàng chục feet.

Đơn hàng nhỏ sẽ có rủi ro thấp hơn so với những đơn hàng lớn và giúp đơn vị xuất khẩu xây dựng được uy tín, thương hiệu từng bước một.

Ông Phạm Văn Hoành, đại diện HTX Bà Ba Hội, cho biết đơn vị xuất khẩu có ít nhân lực nhưng nếu biết sắp xếp thời gian vẫn có thể hoàn thành được những đơn hàng đã cam kết. Thực tế, công suất sản xuất của người lao động trên giấy tờ nhiều khi chưa đúng với năng lực sản xuất thực.

Hiện nay, vẫn có nhiều khách hàng quốc tế cũng có quy mô sản xuất bình thường, nhỏ nên chưa chắc họ đã muốn làm việc với những đơn vị, nhà máy lớn vì khách hàng nhỏ thường không được ưu tiên.

Đặc biệt, đối với HTX có nguồn vốn hạn chế, để tham gia xuất khẩu thuận lợi, cần biết cách kiểm soát dòng tiền một cách khoa học hơn, chặt chẽ hơn. Bởi thực tế đơn vị xuất khẩu có vốn lớn nhiều khi lại rơi vào cảnh ôm quá nhiều hàng, thích đơn lớn và như vậy sẽ đi liền với nhiều rủi ro.

Thực tế nhìn từ vụ doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu bị lừa đảo và thiệt hại 16 tỷ đồng khi xuất khẩu sang Pakistan, đã được các nhà chuyên môn lý giải rằng chính việc đặt đơn hàng lớn là một trong những điều để các đối tượng lừa đảo tạo cảm giác an tâm giả cho doanh nghiệp.

Đây chính là cách đánh vào mong muốn, lòng tham hợp lý của doanh nghiệp. Bởi không ít đơn vị khi tham gia xuất khẩu đều muốn có khách lớn, đơn hàng lớn để có nguồn thu lớn. Nhưng chính vì đơn hàng lớn nên nếu sai, thiệt hại cũng lớn theo cấp số nhân. Đơn càng lớn nhưng đi liền với đó là không có điều kiện bảo đảm hoặc điều kiện lỏng lẻo thì mức độ nguy hiểm càng cao.

Từ vụ việc này cho thấy, đơn hàng lớn có khi không phải cơ hội lớn mà có thể là cái bẫy khiến đơn vị xuất khẩu dễ bị mất trắng và thiệt hại nặng nề.

"Chìa khóa" để xoay xở tài chính

Khảo sát trên các sàn thương mại điện tử có hình thức xuất khẩu B2B cho thấy, khoảng 40% các câu hỏi là từ các nhà nhập khẩu vừa và nhỏ với nhu cầu nhập khẩu số lượng chưa lớn để tìm hiểu, trải nghiệm sản phẩm. Đây là cơ hội cho các HTX tham gia xuất khẩu.

Trên thực tế, nhiều đơn vị có vốn lớn, nhân lực nhiều vẫn chưa dám xuất khẩu. Ông Nguyễn Tuấn Việt cho biết ông từng gặp những người vốn ít, quy mô chưa thực sự rộng lớn nhưng vẫn có đơn hàng xuất khẩu đầu tiên trong một vài tháng.

Như vậy, điều khác biệt trong xuất khẩu không nằm ở số tiền trong tài khoản hay nguồn nhân lực rộng lớn mà là HTX hiểu mình cần bao nhiêu, cần khi nào, lấy từ đâu?

Để giải bài toán này, các chuyên gia cho rằng trong xuất khẩu cần quan tâm đến việc đàm phán để khách hàng chuyển một phần tiền cọc thay vì chấp nhận thanh toán sau hoàn toàn khi giao hàng. Đây cũng là nguồn vốn để HTX xoay xở trong quá trình kinh doanh.

Ngoài ra, HTX có thể đàm phán với những đơn vị cung cấp nguyên liệu đầu vào để có thể trả tiền hàng thành những đợt nhỏ, từ đó chủ động trong kinh doanh.

Đặc biệt, trong xuất khẩu, việc phát sinh chi phí là chắc chắn có. Điều quan trọng là HTX phải cân nhắc tính toán giá thành một cách phù hợp để làm quỹ dự phòng, hạn chế tình trạng đứt gãy tài chính và vận hành ổn định từng đơn hàng.

Ông Nguyễn Ngọc Thạch, CEO của Smart Link Logistics, cho rằng xuất khẩu thành công và hiệu quả hay không phụ thuộc vào năng lực quản trị và loại hình sản phẩm của mỗi đơn vị đang đầu tư.

Giám đốc HTX Vụn Art (Hà Nội) Lê Việt Cường cho biết bằng cách áp dụng thương mại điện tử kết hợp đầu tư cho các sản phẩm thủ công mỹ nghệ theo hướng đầu tư vào chất lượng, thổi hồn vào sản phẩm,  HTX vẫn có những đơn hàng xuất khẩu phù hợp, từ đó từng bước "vươn ra biển lớn".

Huyền Trang