Việt Nam có thêm cơ hội đi sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu khi các tập đoàn tiếp tục điều chỉnh mạng lưới sản xuất. Cùng với chi phí, nhà mua hàng ngày càng đòi hỏi nhà cung ứng có năng lực đáp ứng linh hoạt và phản ứng nhanh.

Năng lực số định hình lựa chọn nhà cung ứng

Chính sự thay đổi trong cách lựa chọn nhà cung ứng đang buộc doanh nghiệp (DN) Việt phải nâng năng lực số để giữ lợi thế. Báo cáo “Tương lai Thương mại” của Standard Chartered công bố hồi trung tuần tháng 9/2026 cho thấy Việt Nam đang củng cố vị thế là thị trường sản xuất và cung ứng trọng yếu. Khi chuỗi cung ứng liên tục được tinh chỉnh để ứng phó bất ổn kéo dài, đầu tư vào năng lực số đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét.

Nền tảng sản xuất và nguồn cung ứng của Việt Nam hiện vẫn được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố thuận lợi. Theo Standard Chartered, Việt Nam đạt chỉ số 12% về hoạt động sản xuất và 11% về hoạt động nguồn cung ứng. Chi phí lao động cạnh tranh, dòng vốn FDI và những cải cách chính sách có mục tiêu tiếp tục củng cố sức hút này.

Tuy nhiên, bài toán của nhà cung ứng đang rộng hơn chi phí. Các DN quốc tế ngày càng quan tâm khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng, dự báo nhu cầu, quản trị tồn kho và phản ứng nhanh trước biến động.

Vì vậy, lựa chọn địa điểm sản xuất đang dần đi cùng với yêu cầu về dữ liệu và năng lực vận hành chuỗi cung ứng.Năng lực làm chủ dữ liệu và vận hành chuỗi cung ứng hiệu quả mới là yếu tố quyết định khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của nhà mua hàng.

Với Việt Nam, nâng năng lực số đang trở thành điều kiện để duy trì sức cạnh tranh khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Xu hướng này thể hiện rõ trong khu vực. Khảo sát của Standard Chartered cho thấy 86% doanh nghiệp ASEAN ghi nhận lợi ích có thể đo lường từ ít nhất một năng lực số. Cũng có 86% cho biết số hóa giúp cải thiện ra quyết định nhờ tăng khả năng quan sát và dự báo, mức cao nhất trong khảo sát toàn cầu.

Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu mới với DN Việt khi muốn nâng vai trò trong chuỗi cung ứng. Ông Roberto Hoornweg, CEO khối Ngân hàng DN và đầu tư của Standard Chartered, cho rằng khi DN chuyển từ tái định hình chuỗi cung ứng sang xây dựng khả năng chống chịu, tính minh bạch, linh hoạt và năng lực số trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. 

Theo ông, kết hợp công cụ số và phân tích có sự hỗ trợ của Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp DN ra quyết định nhanh hơn. Liên kết chặt quản trị dòng tiền với chuỗi cung ứng cũng giúp DN ứng phó tốt hơn với gián đoạn và duy trì hoạt động.

Mức độ quan tâm ngày càng lớn đối với AI cũng được thể hiện qua khảo sát của Standard Chartered. Có 56% DN đánh giá AI có mức độ liên quan cao hoặc có khả năng tạo thay đổi lớn đối với số hóa thương mại. Tỷ lệ này lên tới 62% trong các ngành công nghệ, truyền thông, viễn thông và năng lượng.

Với DN Việt, vấn đề không nằm ở việc chạy theo công nghệ mới mà là đưa AI vào những khâu có thể tạo hiệu quả rõ rệt. Bà Đoàn Ngọc Gia Hân, chuyên viên kinh doanh tại MN Inter-Fashion Vietnam, cho biết AI đang tự động hóa nhiều tác vụ lặp lại, giúp nhân sự tập trung hơn vào giám sát, xử lý vấn đề và những công việc tạo giá trị cao hơn. 

Như trong ngành dệt may, theo bà Hân, AI còn có thể hỗ trợ nâng năng suất, rút ngắn thời gian giao hàng và phản ứng nhanh hơn trước nhu cầu của thị trường.

Làm mới để đi sâu vào chuỗi

Không chỉ yêu cầu giao hàng nhanh, nhà mua hàng ngày càng đòi hỏi DN minh bạch hơn về quá trình sản xuất. Nguồn gốc, nhà máy, tiêu chuẩn và tiến độ đều cần được truy xuất rõ ràng. AI, cảm biến và nền tảng số giúp DN theo dõi xuyên suốt, phát hiện sai lệch sớm, cập nhật tiến độ theo thời gian thực và cung cấp bằng chứng tuân thủ khi khách hàng yêu cầu.

Giáo sư Rajkishore Nayak, chuyên gia quản trị thời trang tại RMIT, chỉ rõ dữ liệu truy xuất đáng tin cậy có thể tạo khác biệt cho nhà cung ứng Việt Nam. DN chứng minh được nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ tuân thủ sẽ có thêm cơ hội duy trì quan hệ dài hạn và tham gia những phân khúc có yêu cầu cao hơn.

Khi dữ liệu trở thành một phần của năng lực cung ứng, logistics cũng không còn chỉ là bài toán giảm chi phí. Nếu chỉ tối ưu từng khâu vận chuyển, kho bãi hay giao nhận, DN khó nhìn thấy toàn bộ biến động của chuỗi.

Ts. Đinh Hữu Thạnh, đồng sáng lập, Chủ tịch kiêm CEO Bee Logistics, nhấn mạnh DN cần thoát khỏi cách làm logistics truyền thống vốn tập trung vào giảm chi phí và mở rộng quy mô. Năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào khả năng biến dữ liệu thành dự báo chính xác và quyết định tự động.

“Lợi thế cạnh tranh ngày nay thuộc về những DN có khả năng nhìn xa hơn, ra quyết định nhanh hơn và thích ứng liên tục”, ông Thạnh nói.

Khả năng thích ứng đó cũng thể hiện ở việc DN có thể đáp ứng những yêu cầu khác nhau của từng thị trường, từ nguồn nguyên liệu, xuất xứ đến tiêu chuẩn môi trường. Đây là điều ngày càng quan trọng khi các chuỗi cung ứng được tổ chức theo hướng liên kết sâu hơn giữa nhiều quốc gia.

Tại Canada, chẳng hạn, Ts. Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại Việt Nam tại Canada, cho biết nước này đang tìm kiếm liên kết sâu hơn với châu Á - Thái Bình Dương, trong khi Việt Nam ngày càng có vai trò trong sản xuất, gia công chính xác và lắp ráp vi điện tử. Quy tắc cộng gộp xuất xứ trong CPTPP và nhu cầu về nguồn đầu vào phát thải thấp cũng tạo thêm điều kiện để DN Việt kết nối với đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi.

Những yêu cầu trên cho thấy năng lực cung ứng không còn chỉ nằm ở sản xuất mà mở rộng sang nguyên liệu, dữ liệu, logistics và khả năng chứng minh tuân thủ. Với DN Việt, ưu tiên là chuẩn hóa dữ liệu, kết nối các khâu trong chuỗi, xây dựng cảnh báo sớm và nâng kỹ năng số thay vì đầu tư công nghệ theo phong trào.

Ts. Nguyễn Mạnh Hùng, chuyên gia về chuỗi cung ứng và logistics, cho rằng Việt Nam có cơ hội tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Để tiến xa hơn, DN và cơ quan quản lý cần phối hợp xây dựng hệ sinh thái kết hợp giữa tính bền vững, khả năng thích ứng và năng lực số.

Khi nhà mua hàng ngày càng coi trọng tốc độ, truy xuất và khả năng dự báo, lợi thế của DN Việt không còn chỉ là chi phí. Những DN biết biến dữ liệu thành dự báo, dự báo thành quyết định và quyết định thành khả năng đáp ứng sẽ có cơ hội giữ vị trí sâu hơn trong chuỗi. Đây cũng là lúc DN Việt cần chuyển từ làm tốt từng công đoạn sang làm chủ cả năng lực phía sau sản phẩm. Củng cố vị thế cung ứng vì thế đòi hỏi DN chuyển từ phản ứng sang dự báo, làm chủ dữ liệu và tạo ra năng lực khó thay thế.

Thế Vinh