Số liệu thống kê mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy tính đến hết tháng 3/2026, tổng phương tiện thanh toán toàn hệ thống đạt mức hơn 19,6 triệu tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng nhẹ 0,98% so với thời điểm cuối năm ngoái. Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng khiêm tốn này là hai mảng màu đối lập giữa tiền gửi dân cư và tiền gửi của các tổ chức kinh tế.

Khu vực dân cư đang chứng tỏ niềm tin vững chắc vào hệ thống ngân hàng khi lượng tiền gửi đạt con số kỷ lục hơn 10,56 triệu tỷ đồng. Chỉ trong vòng 3 tháng đầu năm, người dân đã mang gần 226.000 tỷ đồng đi gửi tiết kiệm, tương đương mức tăng hơn 2%.

Như vậy, lượng tiền gửi cư dân đang tăng đều theo từng năm.  Theo đó, cuối năm 2021, tổng tiền gửi dân cư mới ở mức khoảng 5,2 triệu tỷ đồng, nhưng đến cuối năm 2025 đã tăng gấp đôi. Điều đó phản ánh xu hướng ưu tiên quản trị rủi ro và bảo toàn vốn của người dân trong bối cảnh các kênh đầu tư khác như bất động sản hay chứng khoán vẫn chưa thực sự ổn định.

Thực tế này diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động có những biến động phức tạp. Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, thị trường từng chứng kiến làn sóng tăng lãi suất mạnh mẽ với mức điều chỉnh từ 1 - 3%/năm.

Thời điểm đó, lãi suất 7% cho kỳ hạn một năm trở nên phổ biến và thậm chí mức 8% đến 9% cũng không còn hiếm gặp tại nhiều nhà băng. Chính sự hấp dẫn của lãi suất thực đã trở thành thỏi nam châm hút tiền từ người dân, giúp các ngân hàng củng cố nguồn vốn trung và dài hạn ổn định.

Ở chiều ngược lại, lượng tiền gửi của các tổ chức kinh tế lại sụt giảm mạnh mẽ. Đến cuối tháng 3, nhóm này chỉ còn lưu giữ hơn 6 triệu tỷ đồng tại các ngân hàng, giảm hơn 166.000 tỷ đồng so với cuối năm 2025.

Đáng kinh ngạc hơn là trong vòng một năm qua, quy mô tiền gửi của các doanh nghiệp đã bốc hơi tới 1,6 triệu tỷ đồng. NHNN giải thích rằng sự sụt giảm này một phần đến từ việc phân tổ lại các khu vực thể chế theo phương pháp thống kê quốc tế mới áp dụng từ cuối năm 2025.

Nới quy định tiền gửi Kho bạc giúp khơi thông thanh khoản ngân hàng

Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính cho rằng sự dịch chuyển này còn xuất phát từ những thay đổi trong chiến lược kinh doanh và quản lý thuế. Chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa nhận định việc siết chặt quản lý tài khoản để tính thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân đã khiến một dòng tiền lớn rời khỏi hệ thống ngân hàng.

Do các hộ kinh doanh vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu huy động vốn, việc nhóm khách hàng này đồng loạt rút tiền đã gây ra những áp lực nhất định lên thanh khoản của hệ thống. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp cũng có xu hướng rút tiền để tái đầu tư vào sản xuất kinh doanh thay vì để tiền nằm im hưởng lãi suất.

Theo các chuyên gia, dòng vốn dồi dào từ dân cư đã tạo điều kiện quan trọng để các tổ chức tín dụng mở rộng cho vay, hỗ trợ nền kinh tế. Tính đến cuối tháng 5/2026, dư nợ toàn nền kinh tế đã tăng hơn 5,7% so với đầu năm, cho thấy khả năng hấp thụ vốn của thị trường đang hồi phục.

Tuy nhiên, để hỗ trợ doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí, Thống đốc NHNN đã chỉ đạo hạ lãi suất từ đầu tháng 4. Động thái này ngay lập tức khiến thị trường hạ nhiệt khi nhiều ngân hàng bắt đầu giảm dần các chương trình ưu đãi và đưa mức lãi suất về vùng ổn định hơn.

Dự báo về những tháng cuối năm, các chuyên gia tin rằng tiền gửi dân cư sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ tính an toàn và tiện lợi của hệ thống ngân hàng số hiện đại.

Sự chênh lệch lên tới 4,5 triệu tỷ đồng giữa tiền gửi dân cư và tiền gửi tổ chức hiện nay là mức cao nhất trong nhiều năm, cho thấy ngân hàng vẫn đang hoàn thành tốt vai trò là kênh dẫn vốn chủ lực, chuyển hóa nguồn tiền nhàn rỗi trong xã hội vào các hoạt động sản xuất kinh doanh thiết yếu.

Thanh Hoa