Căng thẳng thanh khoản xuất phát từ việc tín dụng tăng nhanh hơn huy động đã buộc các nhà băng phải lao vào cuộc đua giữ chân dòng tiền. Thay vì tăng ồ ạt trên bảng niêm yết, một cuộc đua ngầm với những mức lãi suất cộng thêm chưa từng có đang âm thầm tái định hình thị trường tài chính.

Cơn sốt cộng thêm lãi suất đẩy mức chi trả vượt đỉnh

Ngay đầu tháng 11, VPBank tung chương trình cộng thêm tới 2,2% mỗi năm cho khách gửi online từ 10 triệu đồng ở kỳ hạn 6 đến 12 tháng, kéo dài tới ngày 11/11/2026. Với biểu niêm yết vốn ở mức 6,6 đến 7,1%/năm, lãi suất thực nhận sau ưu đãi của nhà băng này nhảy vọt lên 8,8% đến 9%/năm cho kỳ hạn 6 đến 11 tháng, thậm chí chạm mốc 8,9% đến 9,1%/năm cho kỳ hạn 12 tháng.

Mức lợi tức này vượt xa mức niêm yết 7,4%/năm ở các kỳ hạn dài 15 đến 18 tháng. Khoản tiền gửi 10 tỷ đồng kỳ hạn 12 tháng nhờ đó có thể đem về 910 triệu đồng tiền lãi, chênh hơn 200 triệu đồng so với mức niêm yết. Bên cạnh đó, VPBank còn áp dụng gói cộng 1%/năm cho tiền gửi thông thường kỳ hạn 1 đến 36 tháng đến hết ngày 30/11/2026.

Không chỉ VPBank, MB mở rộng chính sách mừng sinh nhật lần thứ 32 bằng việc cộng từ 2,35% đến 2,9%/năm cho kỳ hạn 6 đến 12 tháng, đưa lãi suất thực nhận kịch trần lên 8,2%/năm. Tại Techcombank, khách hàng gửi tiết kiệm món đầu tiên trong tháng được cộng tối đa 1,7 điểm phần trăm, hưởng mức lãi cao nhất 4,75%/năm cho kỳ hạn 3 tháng, 8,4%/năm cho kỳ hạn 6 tháng và 8,6%/năm cho kỳ hạn 12 tháng.

Thậm chí, NCB còn bạo chi khi cộng 3 điểm phần trăm trên ứng dụng và tung sản phẩm riêng với mức lãi suất trên 9%/năm.

Quay trở lại thời điểm tháng 9, theo ghi nhận của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) lãi suất tiền gửi bình quân toàn ngành tiếp tục tăng thêm 0,1 điểm phần trăm, trong đó các chương trình ưu đãi thực tế ngoài thị trường đã chạm ngưỡng 8,7 đến 9%/năm cho kỳ hạn 12 tháng và lên tới 9,4%/năm cho kỳ hạn 24 tháng.

 Chính sách chi trả lãi suất hấp dẫn này lập tức kích hoạt làn sóng dịch chuyển dòng tiền nhàn rỗi, kéo theo những xáo trộn về thứ hạng huy động vốn trong toàn hệ thống 9 tháng đầu năm.

Cuộc soán ngôi ngoạn mục và sự phân hóa mạnh mẽ

Số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính của 28 ngân hàng cho thấy, trong 9 tháng đầu năm, lượng tiền gửi khách hàng tăng thêm khoảng 1,37 triệu tỷ đồng. Quy mô huy động vốn vẫn tập trung đáng kể ở nhóm ngân hàng dẫn đầu. Tổng số dư tiền gửi của 10 nhà băng lớn nhất lên hơn 11,26 triệu tỷ đồng, chiếm 78,3% toàn hệ thống.

Ba ông lớn quốc doanh gồm BIDV, VietinBank và Vietcombank vẫn áp đảo về quy mô tích lũy khi nắm giữ hơn 6,08 triệu tỷ đồng. Trong đó, BIDV vững ngôi đầu khi đạt khoảng 2,36 triệu tỷ đồng, theo sau là VietinBank với gần 1,94 triệu tỷ đồng và Vietcombank đạt khoảng 1,78 triệu tỷ đồng.

Tuy nhiên, nếu xét về tốc độ hút dòng tiền mới, nhóm quốc doanh đã chính thức bị khối tư nhân qua mặt. Nhờ những gói lãi suất vượt trội, VPBank và Sacombank đã bứt phá vươn lên về lượng tiền gửi tăng ròng. Mỗi nhà băng này thu hút thêm hơn 155.000 tỷ đồng chỉ trong 9 tháng, tương đương mức tăng trưởng tới 25% so với đầu năm. Riêng tại VPBank, động lực chủ yếu đến từ gần 120.000 tỷ đồng tiền gửi có kỳ hạn của khối khách hàng cá nhân.

Cùng lúc đó, các nhà băng nhỏ nhưng chịu chi cũng tạo nên bất ngờ lớn. NCB dẫn đầu hệ thống về tốc độ tăng trưởng khi đạt mức tăng hơn 45%, gom thêm 60.000 tỷ đồng tiền gửi để sánh ngang giá trị tuyệt đối với những tên tuổi lớn như Techcombank hay MB.

BVBank cũng tạo dấu ấn khi tăng gần 24% quy mô tiền gửi, hút thêm khoảng 17.000 tỷ đồng và gấp tới 7,5 lần cùng kỳ năm 2025.

FiinGroup cảnh báo áp lực thanh khoản sẽ đẩy lãi suất tiền gửi tăng đáng kể

Thế nhưng, dòng tiền chảy mạnh về nơi có lãi suất cao cũng đồng nghĩa với việc nhiều nhà băng khác rơi vào cảnh hụt hơi. ACB chỉ hút thêm khoảng 10.600 tỷ đồng, giảm gần 70% so với cùng kỳ. OCB thậm chí còn sụt giảm tới 85% mức tăng ròng khi chỉ thu về chưa đầy 2.000 tỷ đồng. Nghiêm trọng hơn, số dư tiền gửi tại cả Saigonbank và Eximbank đều rơi vào tình trạng teo tóp so với đầu năm.

Trong bối cảnh cạnh tranh huy động vốn vẫn hiện hữu, định hướng điều hành của NHNN tiếp tục đặt trọng tâm vào việc giảm mặt bằng lãi suất, đồng thời bảo đảm thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.

Theo đó, NHNN sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, theo dõi sát diễn biến kinh tế trong và ngoài nước, đồng thời định hướng dòng vốn tín dụng tập trung vào sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Các ngân hàng được yêu cầu tiếp tục tiết giảm chi phí, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm cả lãi suất huy động lẫn cho vay.

NHNN cũng khẳng định sẽ xem xét xử lý theo quy định đối với những tổ chức tín dụng không thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và cơ quan điều hành.

Dưới góc nhìn chuyên môn, bà Bùi Thị Thu Thủy, Giám đốc cao cấp quản trị tài chính doanh nghiệp Techcombank nhận định, cuộc rượt đuổi lãi suất đang đẩy người gửi tiền rời bỏ kênh không kỳ hạn để chuyển sang các sản phẩm tiền gửi có kỳ hạn sinh lời cao, điều này vô hình trung giáng đòn nặng nề lên nguồn vốn giá rẻ của toàn bộ hệ thống ngân hàng.

Báo cáo cập nhật ngành ngân hàng tháng 11/2026 của Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI nhận định các ngân hàng thương mại sẽ hỗ trợ nền kinh tế bằng cách giảm cả lãi suất huy động và cho vay. Động thái này sẽ gây áp lực lên biên lãi ròng (NIM) trong ngắn hạn.

Theo đó, những ngân hàng có nguồn vốn huy động ổn định, chi phí vốn thấp sẽ có lợi thế hơn trong việc giảm áp lực lên NIM, đồng thời linh hoạt điều chỉnh lãi suất cho vay để hỗ trợ khách hàng. Đây cũng là yếu tố cho thấy bài toán giảm lãi suất không thể chỉ giải quyết bằng yêu cầu điều hành, mà cần gắn với năng lực huy động vốn và tối ưu chi phí của từng ngân hàng.

Huyền Anh