Theo dữ liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng niêm yết, tổng tiền gửi khách hàng toàn hệ thống đạt khoảng 12,88 triệu tỷ đồng. Dù con số này tăng nhẹ 0,6% so với cuối năm 2025, nhưng thực tế bên trong lại là một sự phân hóa đầy khốc liệt.

Nơi "bốc hơi" chục nghìn tỷ, chỗ "hút tiền" không xuể

Theo ghi nhận, có tới 13/27 ngân hàng sụt giảm về huy động vốn. Những "ông lớn" vốn được coi là thành trì ổn định về thanh khoản cũng không đứng ngoài xu hướng này. BIDV – nhà băng sở hữu quy mô huy động lớn nhất hệ thống – đã chứng kiến hơn 82.000 tỷ đồng "bốc hơi" chỉ trong vòng ba tháng, tương ứng mức giảm 3,7%.

Tương tự, các tên tuổi hàng đầu khối tư nhân như Techcombank, ACB và MB cũng lần lượt ghi nhận mức giảm từ 1,7% đến 3,1%. Ở nhóm ngân hàng quy mô trung bình và nhỏ, tình hình còn có phần ảm đạm hơn. VietBank dẫn đầu đà giảm với mức âm 4,9%, theo sau là TPBank (-4,3%), SeABank (-3,1%) và Saigonbank (-3,7%).

Các chuyên gia nhận định, sự sụt giảm này mang tính "mùa vụ" khá rõ nét. Quý I hàng năm thường là giai đoạn dòng tiền rút ra khỏi hệ thống để phục vụ nhu cầu thanh toán lương thưởng, chi tiêu dịp Tết Nguyên đán và giải ngân vốn lưu động của các doanh nghiệp sau kỳ nghỉ dài. 

Tuy nhiên, việc gần một nửa số ngân hàng cùng "đi lùi" cho thấy áp lực giữ chân dòng tiền đang trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Trái ngược với đà giảm của nhóm đa số, một số ngân hàng vẫn ghi nhận mức tăng trưởng huy động "thần tốc". HDBank trở thành tâm điểm của thị trường khi ghi nhận mức tăng 10,8% chỉ trong một quý, nâng quy mô tiền gửi lên hơn 621.000 tỷ đồng. 

Nếu so với thời điểm cuối quý III/2025 – giai đoạn cao điểm của làn sóng lãi suất – tiền gửi tại HDBank đã tăng trưởng tới 27,4%.

Xếp ngay sau là ABBank (tăng 9,9%), VPBank (tăng 8,7%) và VIB (tăng 7,4%). Một điểm chung dễ nhận thấy là các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng huy động mạnh nhất như VPBank, MB hay HDBank đều là những đơn vị nằm trong diện kỳ vọng đẩy mạnh tín dụng nhờ nhận chuyển giao các ngân hàng yếu kém (ngân hàng 0 đồng).

Để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng dư nợ dự kiến lên tới 35-40% trong năm 2026, các nhà băng này buộc phải chuẩn bị một "kho" vốn dồi dào. Ông Nguyễn Đức Vinh, Tổng Giám đốc VPBank, chia sẻ rằng ngân hàng đặt mục tiêu tăng huy động thêm khoảng 300.000 tỷ đồng mỗi năm – một con số tương đương quy mô của một ngân hàng tầm trung. 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, VPBank không chỉ dựa vào thị trường nội địa mà còn tích cực huy động vốn quốc tế (dự kiến khoảng 2,5 tỷ USD trong năm 2026) để tối ưu hóa chi phí và đảm bảo nguồn vốn trung dài hạn.

Nghịch lý lãi suất và thế "kẹp giữa" của nhà băng

Diễn biến huy động vốn quý I/2026 diễn ra trong một bối cảnh lãi suất đầy biến động. Tính đến tháng 5/2026, lãi suất tiền gửi bình quân toàn hệ thống đang đứng ở mức khoảng 6%/năm, tăng 0,77 điểm phần trăm so với đầu năm. Dù lãi suất có xu hướng nhích nhẹ để hút vốn, nhưng sức hấp dẫn của kênh tiền gửi dường như đang bị thách thức.

Thực tế, mốc lãi suất 7%/năm cho kỳ hạn 6 tháng đã gần như biến mất trên bảng niêm yết của các ngân hàng lớn. Thay vào đó là mặt bằng 6,4% - 6,5%. Điều này tạo ra một tâm lý do dự cho người gửi tiền, khiến một phần dòng vốn dịch chuyển sang các kênh đầu tư khác như chứng khoán, vàng hoặc bất động sản khi các thị trường này có dấu hiệu ấm lại.

Ông Phan Đình Tuệ, Thành viên HĐQT Sacombank, đã dùng từ "kẹp giữa" để mô tả áp lực của ngành ngân hàng hiện nay: "Nếu tăng lãi suất đầu vào quá cao để hút vốn, giá thành cho vay sẽ đội lên, gây khó cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Ngược lại, nếu hạ lãi suất quá sâu, dòng tiền sẽ chảy khỏi hệ thống, gây áp lực lên thanh khoản".

Tiền gửi cư dân lập kỷ lục, vượt mục tiêu

Bên cạnh đó, áp lực tỷ giá cũng là một biến số quan trọng. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang phải điều hành lãi suất tiền đồng ở mức hợp lý để tránh tình trạng "đô la hóa", khi người dân và doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang nắm giữ ngoại tệ nếu lãi suất VND không đủ hấp dẫn.

Dù mặt bằng lãi suất huy động có dấu hiệu hạ nhiệt nhẹ từ đầu tháng 4/2026 (với khoảng 30 ngân hàng giảm từ 0,1-0,5 điểm phần trăm), nhưng cuộc đua ngầm vẫn diễn ra khốc liệt. Các "lãi suất đặc biệt" từ 8-10%/năm vẫn được duy trì cho các khoản tiền gửi quy mô lớn, kèm theo các điều kiện khắt khe, cho thấy nhu cầu vốn thực tế của hệ thống vẫn rất cao.

Lãnh đạo MB nhận định rằng, chi phí vốn (COF) trong năm 2026 dự kiến sẽ tăng khoảng 0,15 - 0,2 điểm phần trăm do áp lực cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng không còn chạy đua lãi suất bằng mọi giá mà chuyển sang chiến lược đa dạng hóa nguồn vốn và tối ưu hóa tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA).

Ông Nguyễn Đức Vinh dự báo lãi suất có thể duy trì ở mức cao trong ngắn hạn và chỉ bắt đầu giảm dần từ cuối quý II hoặc sang quý III/2026 khi các yếu tố vĩ mô ổn định hơn. Sự phân hóa về huy động vốn sẽ còn tiếp diễn, nơi những ngân hàng có nền tảng công nghệ tốt, hệ sinh thái khách hàng rộng và uy tín thương hiệu mạnh sẽ chiếm ưu thế trong việc thu hút dòng tiền rẻ.

Huyền Anh