Khởi đầu với khu sản xuất chỉ khoảng 100m², HTX Sản xuất nấm sạch và kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh ở xã Bố Trạch nay đã đầu tư vùng sản xuất rộng gần 8.700m². Cùng với đó, HTX liên kết với 34 tổ hợp tác và hơn 500 hộ dân, xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ.

Đưa khoa học công nghệ vào từng phòng nuôi nấm

Sự phát triển của HTX không chỉ đến từ việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng. Điều tạo nên sự khác biệt là việc lựa chọn khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm nền tảng phát triển. Mỗi phòng nuôi nấm trở thành “phòng thí nghiệm” để HTX nghiên cứu, đổi mới quy trình và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng.

Trong nhiều năm qua, HTX Tuấn Linh đã mạnh dạn nghiên cứu, đưa giống nấm Vân chi vào sản xuất thương mại. Thay vì chỉ bán nấm nguyên liệu, HTX tiếp tục chế biến thành trà túi lọc và nhiều sản phẩm tiện dụng, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.

HTX cũng đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại để đẩy mạnh chế biến sâu. Nhiều sản phẩm mới ra đời như cao nấm linh chi, trà linh chi hòa tan, trà linh chi kết hợp cà gai leo, trà xanh và nấm linh chi nguyên bào tử. Trong đó, sản phẩm cao nấm linh chi đã được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.

Những sản phẩm này không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn phản ánh quá trình tích lũy tri thức, nghiên cứu và sáng tạo của HTX. Đây chính là những tài sản trí tuệ được hình thành từ hoạt động sản xuất, góp phần tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Đến nay, HTX sở hữu 20 sản phẩm, trong đó có 14 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao như nấm linh chi, nấm mộc nhĩ, nấm tuyết cao cấp, trà thảo mộc rau má, cao linh chi, nước mắm chay... Nhiều sản phẩm đã có mặt tại hệ thống Co.opmart ở Quảng Bình, Hà Tĩnh, Huế, Quảng Trị và các kênh phân phối trên cả nước.

Theo các chuyên gia, tài sản trí tuệ của HTX không chỉ nằm ở nhãn hiệu mà còn ở công nghệ, quy trình sản xuất, bí quyết kỹ thuật và các sản phẩm mới. Đây là nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Sở hữu trí tuệ lớn lên từ sáng kiến cải tiến

Điểm chú ý trong mô hình của HTX Tuấn Linh là khoa học công nghệ được ứng dụng xuyên suốt từ khâu sản xuất đến quản trị. HTX áp dụng chuyển đổi số để theo dõi quy trình sản xuất, quản lý dữ liệu, kiểm soát chất lượng và lưu trữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc. Việc số hóa giúp giảm chi phí quản lý, nâng cao hiệu quả vận hành, đồng thời đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường về an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin.

Không chỉ vậy, dữ liệu được số hóa còn giúp HTX chuẩn hóa quy trình sản xuất, duy trì chất lượng đồng đều giữa các lứa nấm. Đây là yếu tố quan trọng để xây dựng uy tín thương hiệu cũng như bảo vệ giá trị của tài sản trí tuệ.

Bà Ngô Thị Kim Liên, Giám đốc điều hành HTX Sản xuất nấm sạch và kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh, cho biết để tạo ra những sản phẩm sạch và có chất lượng ổn định, HTX đã dành nhiều năm hoàn thiện quy trình sản xuất.

“Chúng tôi mất nhiều thời gian để tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, sạch từ nguyên liệu đến quy trình chăm sóc. Mục tiêu là không lãng phí phụ phẩm và không thải rác ra môi trường”, bà Liên chia sẻ. 

Theo bà Liên, nấm được sản xuất từ mùn cưa và rơm rạ, trải qua các công đoạn đóng phôi, hấp thanh trùng, ươm nuôi, chăm sóc và thu hoạch. Sau khi kết thúc vòng đời, phôi nấm được ủ thành phân hữu cơ để tiếp tục chăm sóc các loại cây dược liệu, là nguồn nguyên liệu cho các sản phẩm trà và cao của HTX.

Trong khi đó, hàng trăm nghìn túi nilon bọc phôi nấm được phân loại và bán cho các cơ sở tái chế. Mùn cưa, rơm rạ HTX thu mua cũng giúp nhiều hộ dân có thêm thu nhập.

Tư duy tận dụng phụ phẩm để tạo ra giá trị mới đã giúp HTX xây dựng mô hình sản xuất tuần hoàn, vừa giảm chi phí vừa bảo vệ môi trường. Đây cũng là một biểu hiện của đổi mới sáng tạo trong sản xuất, khi mỗi công đoạn đều được cải tiến nhằm nâng cao hiệu quả và tạo thêm giá trị.

Thực tế, nhiều tài sản trí tuệ của HTX không bắt nguồn từ những phát minh lớn. Chúng được hình thành từ các sáng kiến cải tiến quy trình, công nghệ chế biến, phương thức quản lý và phát triển sản phẩm mới. Những đổi mới liên tục ấy đang tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững cho HTX.

Lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo trong HTX

Sau gần 10 năm phát triển, HTX Tuấn Linh đạt doanh thu bình quân trên 18 tỷ đồng mỗi năm, riêng năm 2025 đạt hơn 18,5 tỷ đồng. Quy mô sản xuất khoảng 3,8 triệu bịch phôi nấm mỗi năm, tương đương khoảng 380 tấn nấm tươi và nấm khô các loại.

Không chỉ tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động trực tiếp, HTX còn góp phần tạo sinh kế cho hơn 500 hộ dân trong chuỗi liên kết sản xuất. Những kết quả này cho thấy khi khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ được đặt ở trung tâm chiến lược phát triển. HTX không chỉ nâng cao doanh thu mà còn tạo dựng được năng lực cạnh tranh dài hạn.

Ông Nguyễn Quốc Hương, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Sản xuất nấm sạch và kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh, cho biết HTX đang hướng đến thị trường Halal. Đây là thị trường giàu tiềm năng nhưng cũng đòi hỏi khắt khe về chất lượng, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

“Tiếp cận thị trường Halal không chỉ mở ra cơ hội xuất khẩu mà còn thúc đẩy HTX nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, HTX phải hoàn thiện quy trình sản xuất theo hướng an toàn, minh bạch và truy xuất nguồn gốc. Các sản phẩm như nấm ăn, nấm dược liệu, nông sản chế biến và thực phẩm sấy khô đều có tiềm năng tham gia chuỗi cung ứng Halal nếu đáp ứng các tiêu chuẩn chứng nhận”, ông Hương chia sẻ.

Theo ông, thời gian tới HTX sẽ tiếp tục nghiên cứu các tiêu chuẩn Halal, tìm kiếm đối tác, tham gia các chương trình xúc tiến thương mại. HTX sẽ từng bước xây dựng hồ sơ chứng nhận cho những sản phẩm phù hợp.

Đây không chỉ là bước đi nhằm mở rộng thị trường mà còn là quá trình tiếp tục nâng cấp tài sản trí tuệ. Nhất là chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện hệ thống quản trị chất lượng và phát triển thương hiệu.

Từ thực tiễn của HTX Tuấn Linh có thể thấy, sở hữu trí tuệ không phải là khái niệm xa vời đối với khu vực kinh tế tập thể. Những sản phẩm mới, công nghệ, dữ liệu và thương hiệu đang trở thành những tài sản vô hình có giá trị của HTX.

Quan trọng hơn, quá trình đó đang góp phần hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong HTX. Tức là nơi mỗi sáng kiến đều được khuyến khích, mỗi cải tiến đều được ghi nhận và thành quả sáng tạo được tôn trọng, bảo vệ thông qua hệ thống quyền sở hữu trí tuệ.

Đó cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển khu vực kinh tế tập thể trong giai đoạn mới. Động lực phát triển đến từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, sở hữu trí tuệ là nền tảng để HTX gia tăng giá trị, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Khởi đầu từ một phòng nuôi nấm nhỏ, HTX ở Bố Trạch đã tạo nên những tài sản trí tuệ từ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Mỗi quy trình, sản phẩm mới hay sáng kiến đều góp phần gia tăng giá trị. Đó cũng là nền tảng để kinh tế tập thể phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thanh Bá