Dễ nhận thấy, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt, sản xuất thôi chưa đủ, giá trị gia tăng của nông sản chỉ thực sự được khẳng định khi gắn với thương hiệu, uy tín và được bảo hộ bằng các công cụ sở hữu trí tuệ.

Nền tảng nâng cao giá trị nông sản

Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy, việc xây dựng, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ đã và đang trở thành đòn bẩy quan trọng, tạo động lực mới cho khu vực HTX phát triển bền vững.

Những năm qua, tỉnh Lào Cai đã xác định rõ xây dựng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận trong nông nghiệp, không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là giải pháp căn cơ để định vị thương hiệu nông sản địa phương trên thị trường.

Thực tế từ các HTX cho thấy, khi sản phẩm được bảo hộ sở hữu trí tuệ, lợi ích mang lại là rất rõ ràng, như giá bán ổn định hơn, khả năng mở rộng thị trường cao hơn, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố và thu nhập của thành viên HTX được cải thiện bền vững.

Sở hữu trí tuệ vì thế không chỉ là “lá chắn pháp lý” mà còn là “đòn bẩy kinh tế” cho nông nghiệp và kinh tế hợp tác.

HTX Chè Khe Năm, xã Hưng Khánh là một minh chứng tiêu biểu cho hiệu quả của việc gắn sản xuất nông nghiệp với bảo hộ sở hữu trí tuệ. Từ năm 2021 đến nay, sản phẩm chè Bát Tiên của HTX đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý.

Sản phẩm của HTX cũng đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP 4 sao và được vinh danh là “Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2023”.

Đằng sau những chứng nhận đó là cả một quá trình kiên trì theo đuổi mục tiêu sản xuất chè an toàn, có kiểm soát, lấy chất lượng và uy tín làm nền tảng. Việc được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đã tạo bước ngoặt quan trọng, giúp HTX khẳng định danh tiếng, bảo vệ sản phẩm trước nguy cơ bị xâm phạm, đồng thời nâng cao giá trị thương mại.

Thúc đẩy phát triển bền vững

Anh Trần Văn Thanh, thành viên HTX Chè Khe Năm, cho biết sau khi sản phẩm được chứng nhận và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tình trạng làm giả, làm nhái không còn là nỗi lo thường trực.

Quan trọng hơn, sản phẩm bán được nhiều hơn, giá cao hơn, đời sống của các thành viên HTX được cải thiện rõ rệt. Đây chính là lợi ích thiết thực mà sở hữu trí tuệ mang lại cho người sản xuất.

Không dừng lại ở đó, từ năm 2024, HTX Chè Khe Năm tiếp tục chuyển hướng sang sản xuất chè hữu cơ trên diện tích 9 ha với quy trình nghiêm ngặt, sử dụng hoàn toàn phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Mô hình này không chỉ đáp ứng xu thế tiêu dùng xanh mà còn tạo tiền đề nâng cao giá trị thương hiệu, hướng tới mục tiêu 100% diện tích chè được sản xuất theo hướng hữu cơ trong thời gian tới.

Nhận thức rõ vai trò then chốt của sở hữu trí tuệ đối với phát triển nông nghiệp và HTX, tỉnh Lào Cai đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ trong giai đoạn 2022–2025.

Gần 50 doanh nghiệp, HTX đã được hướng dẫn đăng ký và gia hạn nhãn hiệu cho sản phẩm, dịch vụ. Các thông tin, tài liệu về đăng ký, bảo vệ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ được thu thập, cập nhật và phổ biến thường xuyên, tạo điều kiện để các chủ thể sản xuất tiếp cận và thực hiện hiệu quả.

Đáng chú ý, tỉnh đã ưu tiên bố trí nguồn ngân sách sự nghiệp khoa học để triển khai các nhiệm vụ xây dựng, quản lý và phát triển sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận. Quan điểm xuyên suốt là xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, coi đây là hướng đi trọng tâm, lâu dài nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Nhờ đó, đến hết năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 376 nhãn hiệu còn hiệu lực bảo hộ, trong đó có 46 nhãn hiệu tập thể, 17 nhãn hiệu chứng nhận và 2 chỉ dẫn địa lý. Nhiều sản phẩm đặc thù gắn với các HTX đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường như Mận Bắc Hà, Chè Shan Bản Sen, Cốm Hợp Thành, Hồng không hạt Bảo Hà, các sản phẩm đặc sản Sa Pa…

Song song với hỗ trợ đăng ký và phát triển tài sản trí tuệ, công tác quản lý nhà nước và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh được tăng cường rõ rệt. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các cơ quan chức năng đẩy mạnh kiểm tra, giám sát, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong lĩnh vực nhãn hiệu hàng hóa, sản phẩm OCOP, chỉ dẫn địa lý, hàng giả, hàng nhái.

Tính từ năm 2022 đến hết 6 tháng đầu năm 2025, toàn tỉnh đã xử lý 284 vụ vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ, với tổng số tiền phạt gần 3,2 tỷ đồng. Các hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu được bảo hộ, sao chép kiểu dáng công nghiệp, vi phạm bản quyền phần mềm… đều được phát hiện và xử lý kịp thời, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của các tổ chức, cá nhân, trong đó có nhiều HTX.

Đẩy mạnh khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ

Bước sang năm 2026, công tác sở hữu trí tuệ trong các HTX tại Lào Cai tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Thực hiện Chiến lược phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 theo Quyết định số 1246/QĐ-UBND, tỉnh dự kiến đầu tư hơn 48 tỷ đồng để hỗ trợ xây dựng, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Mục tiêu cụ thể trong năm 2026 là hỗ trợ xây dựng ít nhất 15 nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm mới, phát triển thêm 1 chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm OCOP, làng nghề; thúc đẩy mô hình HTX điện tử, ứng dụng công nghệ cao và bảo hộ sở hữu trí tuệ trên môi trường số nhằm ngăn chặn xâm phạm quyền. Cùng với đó, tỉnh phấn đấu thành lập mới 120 HTX, gắn chặt với liên kết chuỗi giá trị và tem nhãn bảo hộ SHTT.

Để sở hữu trí tuệ thực sự mang lại giá trị kinh tế, tỉnh tập trung thay đổi tư duy sản xuất của các HTX, chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất gắn với thương hiệu và thị trường. Việc ban hành Quyết định số 1365/QĐ-UBND về giao quản lý các nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận đã tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng, đảm bảo các HTX sử dụng nhãn hiệu đúng quy định, phát huy hiệu quả.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ thuê trí thức trẻ về làm việc tại HTX được triển khai, góp phần nâng cao năng lực quản trị, tư vấn đăng ký và khai thác sở hữu trí tuệ, từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động của khu vực kinh tế hợp tác.

Thực tiễn tại Lào Cai khẳng định, sở hữu trí tuệ không phải là khái niệm xa vời mà đã trở thành công cụ thiết thực, gắn chặt với đời sống sản xuất của các HTX.

Việc đẩy mạnh tuyên truyền chính sách, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ chính là điều kiện tiên quyết để các HTX Lào Cai vững vàng hội nhập, khẳng định thương hiệu và vị thế trên thị trường trong giai đoạn phát triển mới.

Nam Phong