TỪ SẢN XUẤT NHỎ LẺ ĐẾN CHUỖI GIÁ TRỊ TRIỆU ĐÔ
Câu chuyện HTX ở Nà Sản
Giữa những triền đồi của cao nguyên Nà Sản (Sơn La), một cuộc chuyển mình mạnh mẽ đang diễn ra trong sản xuất nông nghiệp, với vai trò đầu tàu trong liên kết, thúc đẩy chuỗi giá trị, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ của các HTX.
Nếu như trước đây, các hộ sản xuất trên cao nguyên Nà Sản chủ yếu canh tác nhỏ lẻ, phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống và thường xuyên đối mặt với bài toán “được mùa mất giá”, thì nay bức tranh nông nghiệp nơi đây đã mang những gam màu hoàn toàn khác.
HTX LÀ “ĐẦU TÀU”
CỦA CHUỖI GIÁ TRỊ
Từ những vùng cây ăn quả tập trung, những cánh đồng cà phê đạt chuẩn quốc tế, đến những sản phẩm mang thương hiệu địa phương từng bước chinh phục thị trường trong và ngoài nước đang cho thấy vai trò ngày càng lớn của HTX.
Điển hình, từ thực tiễn phát triển của xã Chiềng Mung, có thể thấy rõ rằng HTX không chỉ là một mô hình tổ chức sản xuất hiệu quả mà còn đang trở thành trung tâm liên kết chuỗi giá trị, cầu nối giữa người nông dân với doanh nghiệp, thị trường, khoa học công nghệ và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
Những đóng góp của các HTX cũng là nền tảng quan trọng để ngành nông nghiệp địa phương xây dựng thương hiệu, phát triển tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản địa phương trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.
Chiềng Mung Hôm Nay
Cây công nghiệp
Cây ăn quả
Lộ Trình Nông Sản
Từ sản xuất nhỏ lẻ
Liên kết HTX
Áp dụng tiêu chuẩn
Kết nối doanh nghiệp
Xây dựng thương hiệu
Chuỗi giá trị bền vững
"HTX không chỉ là mô hình tổ chức sản xuất hiệu quả mà còn trở thành trung tâm liên kết chuỗi giá trị."
Nằm trên vùng đất có điều kiện tự nhiên thuận lợi với địa hình bằng phẳng, khí hậu ôn hòa, đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào từ hồ Tiền Phong, Chiềng Mung đã xác định rõ hướng đi là phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn.
Hiện nay, toàn xã có 1.185 ha cây công nghiệp và 1.736 ha cây ăn quả, hình thành những vùng chuyên canh quy mô lớn đối với cà phê, nhãn, xoài, na cùng nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Giá trị sản xuất bình quân đạt trên 100 triệu đồng/ha/năm, góp phần nâng cao đáng kể thu nhập và đời sống của người dân.
Điều đáng chú ý là sự phát triển này không còn dựa trên tư duy sản xuất riêng lẻ mà được tổ chức theo mô hình liên kết sản xuất, trong đó HTX đóng vai trò hạt nhân.
Thông qua HTX, người dân được tiếp cận kỹ thuật canh tác tiên tiến, quy trình sản xuất an toàn, tiêu chuẩn VietGAP, nông nghiệp hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và đặc biệt là được kết nối với thị trường tiêu thụ ổn định.
Thực tế cho thấy, ở những nơi HTX hoạt động hiệu quả, năng suất lao động, giá trị sản phẩm và khả năng chống chịu của người nông dân và nông sản trước biến động thị trường đều được nâng lên rõ rệt.
Những kết quả trên là minh chứng sinh động cho hiệu quả của chủ trương phát triển kinh tế hợp tác, HTX mà Đảng và Nhà nước đang kiên trì thúc đẩy.
Câu chuyện phát triển của HTX Đoàn Kết tại thôn 6 (xã Chiềng Mung) là một minh chứng tiêu biểu. Được thành lập từ năm 2017 với 20 hộ thành viên, HTX đã mạnh dạn quy hoạch 50 ha đất để phát triển nhãn, thanh long và nho.
Không dừng lại ở việc tổ chức sản xuất, HTX còn đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt tự động hiện đại, áp dụng đồng bộ các quy trình kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
CHÌA KHÓA
NÂNG TẦM NÔNG SẢN HTX
Đến nay, 15 ha nhãn của HTX Đoàn Kết đã được chứng nhận VietGAP. Nhờ sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, sản phẩm có chất lượng vượt trội, giá bán sản phẩm của thành viên và hộ liên kết của HTX luôn cao hơn từ 20-30% so với phương thức canh tác truyền thống.
Đặc biệt, HTX đã phát huy vai trò liên kết khi đứng ra bao tiêu sản phẩm cho nhiều hộ dân trong khu vực. Chỉ riêng năm 2025, HTX đã tiêu thụ hơn 1.000 tấn nhãn tươi và 300 tấn thanh long. Những con số không chỉ phản ánh quy mô sản xuất ngày càng lớn mà còn cho thấy năng lực tổ chức thị trường của mô hình HTX thế hệ mới.
Nhãn đạt VietGAP
Giá bán cao hơn
Nhãn tươi tiêu thụ năm 2025
Thanh long tiêu thụ năm 2025
Đằng sau thành công đó là sự thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất. Người nông dân không còn đơn thuần là người sản xuất mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị, tuân thủ các quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Chính điều này tạo nên sức cạnh tranh bền vững cho nông sản địa phương.
CHUỖI GIÁ TRỊ GIA TĂNG NÔNG SẢN
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chất lượng sản phẩm tuy là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Muốn phát triển bền vững, các HTX phải xây dựng được thương hiệu và sở hữu các tài sản trí tuệ có giá trị.
Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm nông nghiệp Việt Nam dù có chất lượng tốt nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường do thiếu nhãn hiệu được bảo hộ, chưa chú trọng đăng ký sở hữu trí tuệ hoặc chưa khai thác hiệu quả các giá trị từ tài sản trí tuệ.
Chính vì vậy, việc tuyên truyền và triển khai hiệu quả Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi cùng các văn bản hướng dẫn thi hành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với khu vực kinh tế tập thể và HTX.
LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ SỬA ĐỔI
"Tài sản trí tuệ không chỉ là công cụ pháp lý của HTX và các thành viên mà còn là tài sản kinh tế có giá trị lớn."
Nhãn hiệu
Nhãn hiệu tập thể
Nhãn hiệu chứng nhận
Quyền tác giả
Kiểu dáng công nghiệp
Sáng chế
Giải pháp hữu ích
Chỉ dẫn địa lý
Bảo hộ giống cây trồng
Các HTX cần chủ động tìm hiểu và thực hiện đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm đặc trưng. Đồng thời, cần quan tâm tới quyền tác giả đối với các sản phẩm truyền thông, thiết kế bao bì; quyền đối với kiểu dáng công nghiệp; sáng chế, giải pháp hữu ích trong sản xuất; chỉ dẫn địa lý đối với các sản phẩm đặc sản vùng miền và quyền bảo hộ giống cây trồng.
Những “tài sản trí tuệ” không chỉ là công cụ pháp lý bảo vệ thành quả lao động sáng tạo mà còn là tài sản có giá trị kinh tế rất lớn, giúp nâng cao uy tín, gia tăng giá trị thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Đối với các HTX trên cao nguyên Nà Sản, việc xây dựng thương hiệu gắn với các sản phẩm chủ lực như cà phê, nhãn, xoài, na hay các sản phẩm OCOP sẽ tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt, đồng thời ngăn chặn tình trạng giả mạo nguồn gốc xuất xứ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sản xuất.
Những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ HTX đăng ký, khai thác, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ.
Thông qua các chương trình phát triển tài sản trí tuệ quốc gia, chương trình OCOP, chương trình khoa học và công nghệ phục vụ xây dựng nông thôn mới cùng nhiều nguồn lực hỗ trợ khác, các HTX có điều kiện thuận lợi hơn trong việc xây dựng nhãn hiệu, thiết kế bao bì, truy xuất nguồn gốc, đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và phát triển thương hiệu.
CHUYỂN ĐỔI SỐ
"Chuyển đổi số đang mở ra cơ hội mới cho khu vực kinh tế hợp tác, HTX cùng hàng triệu thành viên, người lao động trên cả nước."
Việc ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, sàn thương mại điện tử, quản trị sản xuất thông minh, nhật ký điện tử hay các nền tảng quản lý vùng nguyên liệu không chỉ giúp minh bạch hóa sản phẩm mà còn tạo nền tảng quan trọng để bảo vệ tài sản trí tuệ trong môi trường số.
ĐỘNG LỰC MỚI
CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Một trong những yếu tố tạo nên thành công của các HTX nói riêng và nông nghiệp ở Chiềng Mung là sự gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và nhà HTX/doanh nghiệp.
MÔ HÌNH LIÊN KẾT 4 NHÀ
Chọn một chủ thể
Rê chuột hoặc nhấp chọn các "nhà" trên sơ đồ để xem vai trò chi tiết trong chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Bên cạnh các HTX hoạt động hiệu quả, nhiều doanh nghiệp đã tham gia sâu vào chuỗi giá trị nông nghiệp. Tiêu biểu là Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Cát Quế với vùng nguyên liệu cà phê lên tới 800 ha và sản lượng thu mua khoảng 16.000 tấn quả tươi mỗi năm.
Doanh nghiệp không chỉ thu mua sản phẩm mà còn hỗ trợ người dân áp dụng quy trình VietGAP, tiêu chuẩn UTZ quốc tế, tái canh cà phê bằng giống mới năng suất cao và xây dựng vùng nguyên liệu bền vững.
Sự đồng hành của doanh nghiệp cùng HTX đã tạo nên hệ sinh thái sản xuất hiện đại, trong đó người nông dân được bảo đảm đầu ra, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định, còn địa phương hình thành được các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.
Đây cũng là tiền đề quan trọng để xây dựng thương hiệu tập thể, phát triển các chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận và các tài sản trí tuệ có giá trị cao trong tương lai.
LUỒNG VẬN HÀNH CHUỖI GIÁ TRỊ NÀ SẢN
Nhìn từ Chiềng Mung, có thể thấy sự phát triển của các HTX trên cao nguyên Nà Sản không đơn thuần là câu chuyện tăng năng suất hay mở rộng diện tích sản xuất. Đó là quá trình chuyển đổi toàn diện từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ cạnh tranh đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị; từ bán sản phẩm sang xây dựng thương hiệu và tài sản trí tuệ.
Từ cạnh tranh đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị; từ bán sản phẩm sang xây dựng thương hiệu và tài sản trí tuệ.