Trước yêu cầu mới của hội nhập và cạnh tranh, việc nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả và sức cạnh tranh của khu vực kinh tế hợp tác, HTX không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Từ “số 0” đến tư duy mới

Thực tiễn cho thấy, con đường tất yếu để HTX phát triển là khai thác tối đa lợi thế, thế mạnh của từng ngành, từng vùng, chú trọng phát triển sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP, đồng thời mạnh dạn ứng dụng khoa học – công nghệ cao để giảm chi phí, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Một minh chứng sinh động cho hướng đi này là mô hình HTX công nghệ cao Tân Lập, xã Tân Yên, tỉnh Sơn La, nơi những người nông dân đã chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy kinh tế nông nghiệp hiện đại, dựa trên tri thức, công nghệ và liên kết.

Hành trình khởi nghiệp của anh Vũ Văn Hiệu, Giám đốc HTX công nghệ cao Tân Lập, phản ánh rõ nét sự chuyển dịch tư duy trong khu vực kinh tế tập thể hiện nay.

Xuất thân không phải từ nông nghiệp, học ngành điện, từng bươn chải nhiều nghề nhưng cuộc sống vẫn chật vật, anh Hiệu chỉ thực sự tìm thấy hướng đi ổn định khi gắn bó với cao nguyên Mộc Châu và lựa chọn nông nghiệp làm con đường lập nghiệp.

Điểm đáng chú ý là ngay từ đầu, anh Hiệu không đi theo lối mòn “lấy kinh nghiệm truyền miệng làm chuẩn”, mà chủ động học tập kiến thức nông nghiệp trên Internet, tiếp cận kỹ thuật mới, giống mới, quy trình mới. Từ cách chọn cây giống, cải tạo đất, bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến khâu tiêu thụ sản phẩm, tất cả đều được anh nghiên cứu, ghi chép, thử nghiệm một cách bài bản.

Ba năm đầu trồng rau quả ngoài trời giúp anh tích lũy kinh nghiệm, nhưng cũng bộc lộ hạn chế của sản xuất truyền thống, phụ thuộc thời tiết, rủi ro cao, giá trị gia tăng thấp. Nhận thức rõ điều đó, anh mạnh dạn đầu tư nhà màng, nhà kính, một quyết định táo bạo trong bối cảnh nhiều nông dân còn e ngại chi phí lớn và rủi ro ban đầu. Chính bước ngoặt này đã mở ra hướng phát triển bền vững, hiệu quả hơn, khẳng định vai trò của công nghệ trong nâng cao chất lượng tăng trưởng nông nghiệp.

Đòn bẩy nâng cao hiệu quả

Hiện nay, gia đình anh Hiệu sở hữu 8.000m² nhà màng trồng cà chua, ớt chuông, ớt Palermo, ớt baby… cùng 3ha cây ăn quả ngoài trời. Doanh thu mỗi năm đạt khoảng 2 tỷ đồng, lợi nhuận ròng xấp xỉ 1 tỷ đồng. Quan trọng hơn, mô hình đã tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương, trong đó có bà  con đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần bảo đảm an sinh xã hội tại chỗ.

Hiệu quả đó đến từ việc ứng dụng đồng bộ tiến bộ kỹ thuật, hệ thống tưới nhỏ giọt công nghệ Israel giúp tiết kiệm nước và phân bón, lưới cắt nắng điều tiết vi khí hậu; quản lý sinh trưởng cây trồng qua điện thoại thông minh. Nhờ công nghệ, chi phí sản xuất được kiểm soát, năng suất và chất lượng nông sản tăng rõ rệt, mẫu mã đồng đều, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đây chính là hướng đi mà khu vực kinh tế tập thể, HTX cần nhân rộng, lấy khoa học công nghệ làm nền tảng, lấy hiệu quả và giá trị gia tăng làm thước đo, thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Sau những thành công ban đầu, nhận thức rõ giới hạn của sản xuất đơn lẻ, cuối năm 2023, anh Hiệu cùng 8 hộ nông dân thành lập HTX công nghệ cao Tân Lập. Chỉ trong thời gian ngắn, HTX đã mở rộng diện tích sản xuất lên 30ha, trở thành một trong những HTX có quy mô lớn của xã Tân Yên.

Trong HTX, các thành viên không chỉ liên kết về diện tích mà còn liên kết về tri thức và thị trường. Việc cùng nhau học hỏi kỹ thuật mới, cập nhật thông tin thị trường, chia sẻ kinh nghiệm giúp từng hộ mạnh dạn đầu tư, nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhiều thành viên đã đạt doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm, khẳng định vai trò của HTX trong nâng cao năng lực cạnh tranh của nông dân.

Đáng chú ý, HTX đã chuyển từ tư duy “chạy theo phong trào” sang tư duy sản xuất theo tín hiệu thị trường. Thay vì trồng ồ ạt một loại cây, HTX chủ động đa dạng hóa cây trồng, phân bổ sản xuất theo mùa vụ, hạn chế tình trạng dội chợ, rớt giá, một căn bệnh trầm kha của nông nghiệp nhỏ lẻ.

Khai thác lợi thế vùng

Một điểm nhấn quan trọng trong mô hình HTX công nghệ cao Tân Lập là khai thác hiệu quả lợi thế khí hậu và thổ nhưỡng của Mộc Châu. Với khí hậu mát mẻ, biên độ nhiệt ngày đêm lớn, HTX định hướng trồng cam canh trái vụ – thời điểm thị trường còn khan hiếm sản phẩm.

Nhờ đó, cam Mộc Châu có vị ngọt đậm, hương thơm đặc trưng, giá bán cao hơn nhiều so với chính vụ ở các vùng khác. Hiện nay, HTX đã có 15ha cam canh đạt chứng nhận VietGAP, được gắn tem truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ ổn định tại các chợ đầu mối, siêu thị nông sản sạch ở Hà Nội. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển sản phẩm OCOP, từng bước xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

HTX tăng tốc sản xuất sản phẩm OCOP, chủ lực cung ứng thị trường Tết 2026

Festival OCOP Việt Nam 2025 khẳng định vị thế sản phẩm OCOP trong hội nhập

Thực tiễn này cho thấy, nâng cao chất lượng tăng trưởng của kinh tế tập thể không thể tách rời việc lựa chọn đúng sản phẩm chủ lực, phát huy lợi thế vùng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Không chỉ dừng lại ở lợi ích kinh tế, mô hình HTX công nghệ cao Tân Lập còn tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. HTX thường xuyên tổ chức các buổi chia sẻ kỹ thuật, hỗ trợ giống, vật tư, hướng dẫn quy trình sản xuất cho nông dân trong vùng. Qua đó, tư duy sản xuất nông nghiệp từng bước được thay đổi theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.

Từ thành công tích cực của HTX công nghệ cao Tân Lập có thể khẳng định nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả và sức cạnh tranh của khu vực kinh tế tập thể là con đường tất yếu.

Muốn vậy, cần kiên định các trụ cột như tổ chức lại sản xuất theo mô hình HTX hiện đại; khai thác lợi thế ngành, lĩnh vực và vùng miền; phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cao, sản phẩm OCOP; đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ; tăng cường liên kết và minh bạch thị trường.

Khi người nông dân dám nghĩ, dám làm, biết tận dụng tri thức và công nghệ, biết liên kết để cùng phát triển, thì kinh tế tập thể, HTX không chỉ là “bệ đỡ” cho nông nghiệp, nông thôn, mà còn trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng bền vững.

Nhật Minh