Đối với khu vực kinh tế tập thể, HTX, việc từng bước hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ, gắn với ứng dụng công nghệ cao, tiêu chuẩn, quy chuẩn, hệ thống quản lý hiện đại và chuyển đổi số đang là yêu cầu tất yếu, phù hợp với xu thế trong nước và quốc tế.

Ứng dụng công nghệ cao

Thực tiễn tại các tỉnh miền núi phía Bắc cho thấy, đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số đã mang lại những chuyển biến rõ nét, không chỉ về năng suất, chất lượng mà còn về giá trị kinh tế và sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

Nhiều HTX đã chủ động đổi mới tư duy sản xuất, không dừng lại ở khâu trồng trọt, chăn nuôi mà mở rộng sang chế biến, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường và bảo vệ tài sản trí tuệ.

HTX nông nghiệp Hảo Anh (tỉnh Lào Cai) là một minh chứng tiêu biểu. Từ diện tích ban đầu chỉ hơn 20ha, đến nay HTX đã phát triển vùng sản xuất hàng trăm ha, với doanh thu năm 2024 đạt trên 9 tỷ đồng. Riêng giống gạo Séng Cù, một đặc sản bản địa, đã được HTX tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết với 63 hộ dân trên diện tích 387ha, áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học kỹ thuật từ khâu chọn giống, canh tác, thu hoạch đến chế biến, đóng gói.

Điều đáng chú ý là cùng với đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại trị giá hàng tỷ đồng, HTX Hảo Anh đặc biệt coi trọng công tác xây dựng và bảo vệ thương hiệu, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Việc đăng ký nhãn hiệu, gắn tem QR truy xuất nguồn gốc, sử dụng bộ nhận diện thương hiệu thống nhất đã giúp sản phẩm gạo Séng Cù không chỉ khẳng định uy tín trên thị trường trong nước mà còn từng bước tiếp cận các kênh phân phối hiện đại, hướng tới xuất khẩu. Đây chính là biểu hiện sinh động của việc gắn ứng dụng công nghệ với hoạt động sở hữu trí tuệ, qua đó bảo vệ và gia tăng giá trị sản phẩm HTX.

Nền tảng của văn hóa sở hữu trí tuệ

HTX nông nghiệp ở Lào Cai tạo sức bật nhờ sở hữu trí tuệ

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo nâng tầm vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, sở hữu trí tuệ không thể tách rời việc tuân thủ các tiêu chí, tiêu chuẩn, quy chuẩn và hệ thống quản lý chất lượng. Đối với HTX, đặc biệt là HTX nông nghiệp, việc áp dụng các quy trình sản xuất an toàn, tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, hay các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn là cơ sở để xác lập, bảo hộ và khai thác hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ.

HTX nông nghiệp hữu cơ Hồng Phát (tỉnh Tuyên Quang) là ví dụ điển hình cho hướng đi này. Từ những sản phẩm nông nghiệp truyền thống, HTX đã mạnh dạn đầu tư công nghệ cao, chế biến sâu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, qua đó xây dựng thành công các dòng sản phẩm trà túi lọc, nông sản sấy khô mang thương hiệu riêng.

Nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm, sản phẩm của HTX không chỉ tiêu thụ tốt trong nước mà còn được xuất khẩu sang những thị trường có yêu cầu khắt khe như Thái Lan, Vương quốc Anh.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn, quy chuẩn đã tạo nền tảng vững chắc để HTX Hồng Phát xây dựng, bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ của mình. Đồng thời, đây cũng là yếu tố quan trọng giúp HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thu nhập ổn định cho thành viên, người lao động và các hộ dân liên kết.

Cùng với ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu đối với khu vực kinh tế tập thể, HTX. Việc áp dụng các hệ thống quản lý số, phần mềm quản trị, nhật ký điện tử, thương mại điện tử không chỉ giúp HTX nâng cao hiệu quả quản lý, tiết giảm chi phí mà còn mở ra không gian mới cho hoạt động bảo hộ và khai thác sở hữu trí tuệ.

Tại HTX Hảo Anh, việc sử dụng phần mềm quản lý khách hàng, quản lý bán hàng, hệ thống quản lý sản xuất trên nền tảng điện thoại thông minh, camera giám sát và tem truy xuất nguồn gốc QR đã tạo nên một hệ sinh thái số tương đối hoàn chỉnh.

Các dữ liệu về vùng trồng, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm được số hóa, giúp HTX dễ dàng kiểm soát, minh bạch thông tin và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng. Đây cũng là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chống hàng giả, hàng nhái và nâng cao giá trị thương hiệu.

Ở góc độ rộng hơn, chuyển đổi số trong HTX còn góp phần hình thành tư duy mới về sở hữu trí tuệ, coi tài sản trí tuệ là một nguồn lực có thể quản trị, đo lường và khai thác hiệu quả thông qua công nghệ. Điều này phù hợp với xu hướng quốc tế, nơi mà dữ liệu, thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, bí quyết kỹ thuật ngày càng đóng vai trò then chốt trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tổ chức kinh tế tập thể.

Yêu cầu hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ

Theo đánh giá của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mô hình HTX ứng dụng công nghệ cao đang được nhiều địa phương coi là đòn bẩy phát triển kinh tế nông thôn, đặc biệt tại các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, để các mô hình này phát triển bền vững, việc hỗ trợ về sở hữu trí tuệ cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chính sách phát triển kinh tế tập thể.

Cùng với đó, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường các chương trình hỗ trợ tư vấn, đào tạo, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ chi phí đăng ký và quản lý tài sản trí tuệ cho HTX. Việc lồng ghép nội dung sở hữu trí tuệ với các chương trình chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, giúp HTX nâng cao năng lực nội sinh và khả năng hội nhập.

Thực tiễn từ HTX Hảo Anh, HTX Hồng Phát cho thấy, khi công nghệ cao, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ được triển khai đồng bộ, HTX không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn góp phần giải quyết các vấn đề xã hội như tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giảm nghèo và phát triển nông thôn bền vững. Đây cũng là con đường phù hợp để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đưa đặc sản địa phương vươn ra thị trường quốc gia và quốc tế.

Nam Phong