Nhiều năm về trước, khi nhắc đến bưởi Đoan Hùng, chè xanh Phú Thọ, tương Làng Bợ hay thịt chua Thanh Sơn,… người tiêu dùng thường nhớ đến như những sản phẩm nông sản mang tính bản địa, thuận tự nhiên và chủ yếu tiêu thụ qua thương lái theo dạng thô.

Chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ

Vấn đề tài sản trí tuệ, nhãn hiệu tập thể hay chỉ dẫn địa lý khi đó còn khá xa lạ với người nông dân Đất Tổ. Hệ quả của tư duy sản xuất manh mún này là tình trạng được mùa mất giá, nông sản dễ bị giả mạo thương hiệu, và quan trọng hơn, lợi nhuận mà người nông dân nhận về không tương xứng với công sức bỏ ra.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, kinh tế nông nghiệp tại Phú Thọ đã thay đổi, các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, HTX được quan tâm. Nhiều HTX đã chủ động trong việc nhận diện tài sản và xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Riêng năm 2025, toàn tỉnh Phú Thọ đã ghi nhận tới 1.234 đơn đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Điều này minh chứng cho thấy nhu cầu và nhận thức về bảo hộ thương hiệu của các chủ thể kinh tế, đặc biệt là khối HTX, đã có bước chuyển dịch đáng kể.

Sự bùng nổ về mặt số lượng đơn đăng ký không đến từ sự ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình tự nhận thức và tổ chức bài bản từ chính các HTX, với sự đồng hành, tư vấn sát sao của Liên minh HTX tỉnh và các định hướng chiến lược từ UBND tỉnh. Thay vì thụ động chờ đợi, các HTX đã chủ động tiến hành khảo sát, đánh giá các vùng nguyên liệu đặc trưng tại địa phương để xây dựng chiến lược bảo hộ ngay từ giai đoạn chuẩn bị sản xuất.

Việc đưa các sản phẩm có nguồn gốc bản địa độc đáo như bưởi Đoan Hùng, chè xanh Phú Thọ, tương Làng Bợ hay thịt chua Thanh Sơn,… vào danh mục hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu chứng minh tầm nhìn xa trong phát triển kinh tế nông nghiệp.

Không ít thành viên, người đứng đầu các HTX đã hiểu rằng, hình thành tài sản trí tuệ từ gốc, bảo vệ nghiêm ngặt ngay từ khi sản phẩm mới hình thành trên thị trường mới là giải pháp căn cơ, thay vì chạy theo giải quyết phần ngọn khi xảy ra các tranh chấp, xâm phạm thương hiệu.

Điểm sáng lớn nhất trong bức tranh sở hữu trí tuệ của khu vực kinh tế tập thể tỉnh Phú Thọ chính là sự thay đổi toàn diện về mặt tư duy của thành viên, người nông dân.

Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ không đơn thuần là để nhận về một tấm bằng chứng nhận, một văn bằng bảo hộ. Ngược lại, việc này đã và đang giúp người dân, thành viên HTX thay đổi phương thức sản xuất từ tự phát, dựa vào kinh nghiệm truyền thống sang tư duy xây dựng sản phẩm có thương hiệu, có chiến lược kinh doanh bài bản.

Chuẩn hóa chất lượng

Thực tế phát triển kinh tế nông nghiệp tại Phú Thọ cho thấy, nhãn hiệu tập thể chính là chìa khóa để các sản phẩm OCOP bứt phá.

Câu chuyện của HTX sản xuất, chế biến chè Đá Hen là một minh chứng điển hình cho hành trình nâng tầm nông sản bằng công cụ sở hữu trí tuệ.

Khi nhãn hiệu tập thể "Chè xanh Đá Hen" được tạo lập hợp pháp, sản phẩm của HTX không còn vô danh trên thị trường. Đi kèm với nhãn hiệu tập thể là một hệ thống quy chuẩn nghiêm ngặt: có đầy đủ bao bì, tem nhãn hoàn chỉnh, mã vạch truy xuất nguồn gốc rõ ràng và công bố tiêu chuẩn chất lượng cơ sở. Những yếu tố này đã giúp chè Đá Hen đủ điều kiện pháp lý và thương mại để thâm nhập vào các kênh phân phối hiện đại.

Việc sở hữu và sử dụng hiệu quả nhãn hiệu tập thể "Chè xanh Đá Hen" đã góp phần quan trọng trong việc quảng bá, giới thiệu và khẳng định chất lượng, uy tín của sản phẩm đối với người tiêu dùng. Từ đó, sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường được nâng cao rõ rệt, hướng tới mục tiêu cốt lõi là nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho các thành viên HTX.

Hiện nay, HTX chè Đá Hen đang quy tụ hàng chục hộ dân tham gia vào chuỗi sản xuất và chế biến chè khép kín. Sản phẩm trà của HTX không chỉ nâng hạng OCOP mà còn có mặt tại các kệ hàng của nhiều hệ thống siêu thị lớn, các cửa hàng thực phẩm sạch uy tín.

Mỗi tháng, HTX có thể xuất ra thị trường hơn 1 tấn chè thành phẩm, mang lại nguồn doanh thu ổn định từ 200 - 300 triệu đồng/tháng. HTX đã giúp tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động với mức thu nhập từ 5 - 6 triệu đồng/người/tháng.

Một ví dụ thành công khác từ mô hình nhãn hiệu tập thể có thể kể đến sản phẩm tương Làng Bợ của HTX Tương Làng Bợ. Trước đây, tương Làng Bợ chủ yếu được tiêu thụ trong phạm vi hẹp tại các chợ quê, hiệu quả kinh tế thấp. Từ khi được chính quyền hỗ trợ và bản thân HTX chủ động xây dựng, phát triển nhãn hiệu tập thể, sản phẩm đã từng bước được chuẩn hóa toàn diện về quy trình sản xuất.

HTX cũng mạnh dạn đầu tư tem nhãn, bao bì hiện đại, nhờ đó vừa giữ được hương vị truyền thống tinh tế, vừa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm của thị trường.

Theo các thành viên HTX, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ không chỉ giúp sản phẩm có thương hiệu vững chắc mà còn tạo điều kiện thuận lợi để HTX tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại lớn, mở rộng đầu ra. Nhờ đó, tương Làng Bợ dần có chỗ đứng vững chắc trên thị trường với sản lượng tiêu thụ ổn định khoảng 20.000 lít mỗi năm và đã vinh dự đạt chứng nhận OCOP 4 sao.

Sức mạnh của sở hữu trí tuệ còn được chứng minh qua sản phẩm “Hồng không hạt Gia Thanh” của HTX dịch vụ nông nghiệp xã Gia Thanh. Sau khi đăng ký thành công nhãn hiệu tập thể, giá trị của trái hồng Gia Thanh đã được nâng tầm rõ rệt, mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 1,5 - 2 lần so với thời điểm trước khi được bảo hộ. Người nông dân trồng hồng không còn bị thương lái ép giá nhờ uy tín của nhãn hiệu tập thể đã được pháp luật và người tiêu dùng thừa nhận.

Tương tự, từ khi nhãn hiệu tập thể “Chè xanh Yên Kỳ” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ, với chủ sở hữu hợp pháp là HTX nông nghiệp sản xuất và chế biến chè xanh Yên Kỳ đã giúp sản phẩm được đầu tư thêm về chất lượng, bao bì tem nhãn, mã vạch truy xuất nguồn gốc, công bố tiêu chuẩn cơ sở.

Để đảm bảo tính nghiêm minh và uy tín của thương hiệu sau khi được bảo hộ, HTX chỉ lựa chọn và cho phép những hộ trồng chè đáp ứng đầy đủ các tiêu chí khắt khe và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất hữu cơ của HTX được sử dụng nhãn hiệu tập thể trên bao bì. Trong thời gian tới, HTX sẽ tiếp tục thẩm định, xét duyệt để kết nạp thêm các thành viên mới có nhu cầu, nhằm vừa mở rộng quy mô, vừa đảm bảo kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản lượng cung ứng ra thị trường.

Giá trị gia tăng từ bảo hộ

Thực tiễn từ các HTX đã chứng minh rằng khi một sản phẩm nông nghiệp được bảo hộ sở hữu trí tuệ thành công, giá trị không chỉ dừng lại ở một cái tên gọi hay một logo đẹp mắt, mà giá trị đó được hiện thực hóa trực tiếp bằng hiệu quả kinh tế định lượng được.

Các số liệu khảo sát thực tế tại các làng nghề, các vùng nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ cho thấy, sản phẩm nông sản sau khi được cấp nhãn hiệu tập thể đều ghi nhận mức tăng trưởng giá trị thương mại từ 15-20% so với trước đó.

Ông Nguyễn Tuấn Oanh, Giám đốc HTX nông nghiệp Hùng Xuyên (xã Chí Đám) bộc bạch, việc sản phẩm bưởi của HTX được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và chủ động áp dụng hệ thống tem truy xuất nguồn gốc thông minh đã giúp khẳng định mạnh mẽ uy tín của HTX với các đối tác lớn. Nhờ đó, HTX không chỉ mở rộng được thị phần vào các chuỗi cửa hàng nông sản sạch tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, mà còn giữ được giá bán ổn định ngay cả trong những thời điểm thị trường có nhiều biến động.

Điều quan trọng hơn cả là tình trạng làm giả, làm nhái thương hiệu bưởi của địa phương, vốn là nỗi lo nhiều năm của người nông dân, đến nay đã được kiểm soát.

Không dừng lại ở việc nhận được văn bằng bảo hộ, các HTX tại Phú Thọ dưới sự định hướng của Liên minh HTX tỉnh đang từng bước hoàn thiện một hệ sinh thái đồng bộ từ chuyển đổi số,  đẩy mạnh xúc tiến thương mại, giúp sản phẩm sau bảo hộ luôn có một đầu ra rộng mở. Đây chính là nền tảng vững chắc để nâng tầm thương hiệu nông sản Đất Tổ, tạo điểm tựa vững chãi để các HTX Phú Thọ tự tin đưa sản phẩm vươn xa và tỏa sáng trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Tùng Lâm