Những năm gần đây, các HTX ở Đắk Lắk không chỉ chú trọng nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn từng bước xây dựng thương hiệu. Việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và phát triển tài sản trí tuệ đang trở thành yếu tố quan trọng giúp HTX nâng cao sức cạnh tranh.

Định danh sản phẩm bằng thương hiệu

Hiện nay, nhiều sản phẩm của các HTX tại Đắk Lắk như cà phê, hồ tiêu, mắc ca, ca cao, gạo chất lượng cao, bún khô, trái cây đặc sản…đang từng bước được định vị bằng thương hiệu, thay vì chỉ dừng ở giá trị nguyên liệu. Sở hữu trí tuệ trở thành công cụ giúp các HTX bảo vệ thành quả sản xuất, tạo niềm tin với người tiêu dùng và mở rộng thị trường.

Sự thay đổi này thể hiện rõ tại nhiều HTX trên địa bàn tỉnh. Điển hình như HTX Nông nghiệp và Dịch vụ sản xuất bún, miến, phở khô Chi Lăng - Khánh Xuân (phường Thành Nhất), nơi việc đầu tư công nghệ gắn với xây dựng thương hiệu đã tạo bước chuyển trong sản xuất. HTX đưa máy xay, lò hơi, máy cán bột, hệ thống nhà màng, thiết bị sấy vào quy trình, giúp tăng năng suất, giảm lao động và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Với hai máy sản xuất bún, miến, phở khô, mỗi ngày HTX cung ứng khoảng 2,5 tạ sản phẩm ra thị trường. Các sản phẩm chủ lực của HTX đã được công nhận OCOP 4 sao, từng bước khẳng định vị trí tại nhiều tỉnh, thành trong nước.

Ông Hà Văn Tuyến, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, cho biết đơn vị đã thay đổi từ quy trình sản xuất, bao bì, mẫu mã đến tiêu chuẩn an toàn thực phẩm để nâng cao chất lượng. Việc nâng hạng OCOP giúp sản phẩm được ghi nhận, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Đây cũng là sự thay đổi trong tư duy của nhiều HTX hiện nay. Nếu trước đây đặc sản địa phương chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, ít chú trọng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc thì nay các HTX đã quan tâm hơn đến xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Sở hữu trí tuệ vì thế trở thành tài sản quan trọng của khu vực kinh tế tập thể. Việc bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng, chỉ dẫn địa lý giúp HTX nâng giá trị sản phẩm và tạo lợi thế cạnh tranh.

Chính sách tiếp sức cho tài sản trí tuệ HTX

Để HTX hiểu đúng và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ, Đắk Lắk đang đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản liên quan. Nội dung tập trung vào bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế, chỉ dẫn địa lý, giống cây trồng và các cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ trong khu vực HTX.

Từ tháng 3/2026, UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Kế hoạch yêu cầu đẩy mạnh tập huấn, tuyên truyền pháp luật bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Việc tuyên truyền không chỉ nhằm giúp các HTX hiểu đúng quy định pháp luật mà còn hướng đến thay đổi nhận thức trong việc coi sở hữu trí tuệ là một nguồn lực phát triển. Khi nắm rõ quy trình đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ, các HTX sẽ chủ động hơn trong xây dựng thương hiệu, hạn chế rủi ro khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Cùng với phổ biến pháp luật, tỉnh Đắk Lắk đẩy mạnh tuyên truyền các chính sách hỗ trợ về đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ cho HTX, sản phẩm OCOP. Đây là cơ sở để các HTX xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Những nỗ lực này đang góp phần thúc đẩy khu vực kinh tế tập thể phát triển. Theo thống kê, toàn tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng 1.250 HTX, trong đó hơn 1.000 HTX đang hoạt động hiệu quả. Doanh thu bình quân đạt khoảng 2,7 tỷ đồng/HTX/năm, lợi nhuận bình quân khoảng 320 triệu đồng/năm; thu nhập của thành viên, người lao động đạt khoảng 68 triệu đồng/năm.

Bên cạnh đó, hệ thống 550 tổ hợp tác với hơn 10.000 thành viên đang đóng vai trò quan trọng trong tổ chức lại sản xuất, hình thành các chuỗi liên kết giá trị. Các HTX hiện tạo việc làm cho khoảng 29.000 lao động và thu hút hơn 137.000 thành viên tham gia. Trong đó, HTX nông nghiệp chiếm gần 70% tổng số HTX toàn tỉnh. Nhiều đơn vị đã tiên phong áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, xây dựng sản phẩm OCOP và truy xuất nguồn gốc, tạo nền tảng để nâng cao giá trị sản phẩm.

Sở hữu trí tuệ song hành cùng chuyển đổi số

Trên nền tảng xây dựng thương hiệu và chuẩn hóa sản phẩm, chuyển đổi số đang tạo thêm động lực để các HTX tại Đắk Lắk mở rộng thị trường. Theo ông Nguyễn Hải Triều, Phó Giám đốc Sở Công Thương Đắk Lắk, đây là chiến lược lâu dài, bắt đầu từ việc nâng cao năng lực số cho chính các chủ thể sản xuất.

Để hỗ trợ HTX trên hành trình này, Sở Công Thương đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, triển khai các chương trình đào tạo về bán hàng trực tuyến, marketing số, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng AI trong kinh doanh.

Theo ông Triều, nhiều sản phẩm thế mạnh của Đắk Lắk như cà phê, hồ tiêu, mắc ca, ca cao, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương đang được tiêu thụ hiệu quả trên các nền tảng số. Đặc biệt, với các sản phẩm theo mùa như sầu riêng, bơ…, nhiều doanh nghiệp, HTX đã kết hợp bán hàng trực tuyến, livestream và kết nối với các sàn thương mại điện tử để mở rộng đầu ra.

Nhiều HTX trên địa bàn cũng chủ động khai thác các nền tảng như Shopee, Lazada, TikTok Shop, Facebook, Zalo, Alibaba… để tiếp cận khách hàng rộng hơn. Ứng dụng công nghệ số giúp các HTX đa dạng kênh phân phối, giảm phụ thuộc vào thương lái và tăng khả năng thích ứng với biến động thị trường.

Không chỉ trong khâu tiêu thụ, công nghệ còn được nhiều HTX ở Đắk Lắk đưa vào sản xuất để nâng cao hiệu quả. Tại HTX Nông nghiệp 714 (xã Ea Păl), việc ứng dụng khoa học kỹ thuật đã tạo bước chuyển rõ nét. HTX hiện quản lý hơn 550 ha lúa chất lượng cao, tổ chức luân canh khoảng 140-150 ha khoai lang Nhật xuất khẩu. Quy trình từ làm đất, gieo sạ đến thu hoạch được cơ giới hóa; máy bay không người lái được sử dụng để bón phân, phun thuốc, giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nhờ những đổi mới trong sản xuất, nhiều diện tích lúa của HTX đạt năng suất trên 10 tấn/ha/vụ. Các sản phẩm gạo ST24, ST25 của HTX đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao, tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu gạo gắn với vùng đất Ea Păl.

Ông Vũ Xuân Thu, Giám đốc HTX 714, cho biết đơn vị đang hướng đến xây dựng thương hiệu gạo mang chính tên HTX. Đồng thời HTX sẽ tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đẩy mạnh chế biến sâu và phát triển thương hiệu. Đây là hướng đi nhằm nâng cao giá trị hạt gạo, gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và hướng tới thị trường quốc tế.

Từ thực tiễn của các HTX tại Đắk Lắk cho thấy, sở hữu trí tuệ đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển. Khi thương hiệu được bảo vệ, sản phẩm được chuẩn hóa và kết nối với thị trường số, các đặc sản địa phương sẽ có thêm cơ hội nâng cao giá trị, mở rộng thị trường.

Vì vậy, việc tiếp tục tuyên truyền, phổ biến Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các chính sách hỗ trợ sẽ giúp các HTX chủ động khai thác tài sản trí tuệ, nâng cao năng lực cạnh tranh. Qua đó, các sản phẩm đặc trưng địa phương có thêm cơ hội nâng tầm thương hiệu, tạo dựng chỗ đứng vững chắc trên thị trường.             

Thanh Bá