HTX kết nối sản xuất,
nông dân Vĩnh Châu "thắng lớn"
từ hành tím

Tại phường Vĩnh Châu, nơi đồng bào dân tộc Khmer chiếm hơn 50% dân số, cây hành tím từ lâu đã trở thành một trong những trụ cột kinh tế của hàng nghìn hộ gia đình.

Nhờ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, thời gian sinh trưởng ngắn và có giá trị thương mại, loại nông sản đặc trưng này góp phần tạo nguồn thu nhập quan trọng, duy trì sinh kế cho người dân qua nhiều thế hệ.

Hành tím Vĩnh Châu nổi tiếng với màu sắc đẹp, củ mượt, độ giòn cao, vị cay nồng nhưng không hắc. Sản phẩm được bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa từ năm 2009, công nhận chỉ dẫn địa lý năm 2019 và đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Năm 2026, diện tích xuống giống hành tím tại Vĩnh Châu đạt gần 6.500ha, trong đó hơn 5.000ha hành thương phẩm, diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ đạt 1.148,4ha. Một số diện tích đã đưa giống Maserati F1 của Hà Lan vào sản xuất, cho năng suất 18-20 tấn/ha. Tổng sản lượng hành tím ước khoảng 120.000 tấn.

Tuy nhiên, đằng sau quy mô sản xuất lớn vẫn là những thách thức kéo dài. Thời tiết diễn biến thất thường, mưa lớn làm chậm lịch xuống giống, có diện tích hành sớm chỉ đạt năng suất 200-300kg/1.000m².

Trong khi đó, giá hành giống tăng lên 100.000-150.000 đồng/kg, gấp đôi những năm trước, còn giá hành thương phẩm có thời điểm giảm xuống 15.000-22.000 đồng/kg.

Đáng chú ý, phần lớn nông dân vẫn sản xuất với quy mô hộ gia đình, thiếu kho lạnh và cơ sở bảo quản sau thu hoạch. Khi hành vào vụ thu hoạch đồng loạt, nguồn cung tăng mạnh, người trồng thường phải bán nhanh cho thương lái, khó chủ động lựa chọn thời điểm và mức giá có lợi. Những biến động này khiến thu nhập của người dân thiếu ổn định, trong khi chi phí đầu vào ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế tập thể, lấy HTX làm hạt nhân liên kết đang trở thành hướng đi đáng chú ý. Thay vì tự xoay xở từ khâu giống, vật tư, kỹ thuật đến tìm đầu ra, nông dân có thể tham gia một tổ chức sản xuất chung, cùng tuân thủ quy trình, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối với doanh nghiệp.

Vai trò của HTX vì thế không chỉ dừng ở hỗ trợ sản xuất mà còn từng bước trở thành cầu nối giữa người nông dân với thị trường.

Một trong những mô hình đang phát huy hiệu quả là HTX rau màu Hòa Thành, phường Vĩnh Châu. Với 14 thành viên canh tác trên diện tích 14ha, trong đó có 3ha trồng hành theo hướng hữu cơ, HTX đang từng bước tổ chức lại sản xuất, hướng đến nâng cao chất lượng và tính ổn định của nông sản.

Đáng chú ý, lực lượng lao động tham gia mô hình của HTX chủ yếu là người dân tộc Khmer, qua đó tạo điều kiện để đồng bào địa phương tham gia sâu hơn vào hoạt động kinh tế tập thể.

Ông Thạch Tiền, Giám đốc HTX rau màu Hòa Thành, cho biết việc áp dụng quy trình hữu cơ sinh học giúp thành viên giảm chi phí đầu vào, hạn chế phụ thuộc vào phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Khi các hộ cùng tham gia liên kết, việc tổ chức sản xuất và tiêu thụ cũng thuận lợi hơn, góp phần ổn định giá bán. Đặc biệt, sản phẩm của HTX đã nhận được sự quan tâm từ các kho lạnh và doanh nghiệp thu mua.

Điểm đáng chú ý của mô hình là lợi ích không chỉ nằm ở việc giảm chi phí canh tác mà còn ở khả năng nâng cao vị thế của người nông dân trong chuỗi cung ứng.

Khi có tổ chức đại diện là HTX, các thành viên có thêm điều kiện tiếp cận đối tác thu mua, trao đổi về giá cả và xây dựng phương án tiêu thụ thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái. Việc sản xuất theo quy trình thống nhất cũng tạo tiền đề để nông sản đáp ứng những yêu cầu cao hơn về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Ở quy mô liên kết rộng hơn, HTX hành tím Vĩnh Châu đang đẩy mạnh tổ chức sản xuất gắn với xúc tiến thương mại, từng bước đưa sản phẩm tiếp cận các thị trường trong nước và Nhật Bản.

HTX hiện có 30 thành viên chính thức và 200 thành viên liên kết, với diện tích trực tiếp sản xuất 16,5ha và diện tích liên kết 90ha. Danh mục sản phẩm khá đa dạng, gồm lúa, hành giống, hành thương phẩm, hành mùa, ớt và măng tây.

Năm 2025, HTX trồng 1,5ha hành giống, năng suất đạt 10 tấn/ha, thu được 15 tấn để tồn trữ. Đối với giống hành Hà Lan, đơn vị đầu tư trực tiếp 2ha, đồng thời liên kết sản xuất tổng cộng 70ha tại Vĩnh Châu, Lai Hòa, Vĩnh Hải, Hiệp Thành (Cà Mau) và Duyên Hải (Vĩnh Long). Năng suất đạt 20-25 tấn/ha, sản lượng ước 700-875 tấn, giá bán dao động 15.000-20.000 đồng/kg.

Những con số cho thấy vai trò của HTX trong việc mở rộng quy mô sản xuất vượt ra ngoài phạm vi một địa bàn, hình thành mạng lưới liên kết giữa nhiều vùng trồng. Thông qua đó, đơn vị có thể chủ động hơn về nguồn cung, tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận vùng nguyên liệu tập trung.

Năm 2026, HTX hành tím Vĩnh Châu dự kiến mở rộng diện tích với 5ha hành giống, 10ha hành sớm, 30-40ha hành mùa và 50ha hành Hà Lan. Riêng diện tích hành Hà Lan dự kiến đạt năng suất 25-30 tấn/ha, tương đương sản lượng 1.250-1.500 tấn.

Theo ông Thạch Dil, Giám đốc HTX hành tím Vĩnh Châu, tiêu thụ sản phẩm được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. HTX đang tìm kiếm và mở rộng các kênh phân phối thông qua chợ đầu mối, doanh nghiệp, công ty xuất khẩu và hệ thống siêu thị. Cùng với đó, đơn vị định hướng áp dụng VietGAP, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và ký kết hợp đồng bao tiêu để nâng cao tính minh bạch, tạo niềm tin với đối tác.

Từ câu chuyện hành tím Vĩnh Châu có thể thấy, đóng góp của HTX không chỉ thể hiện qua diện tích liên kết hay sản lượng nông sản mà còn ở khả năng tạo việc làm, duy trì thu nhập và thúc đẩy chuyển dịch phương thức sản xuất tại khu vực nông thôn.

Mặt khác, thông qua HTX, nông dân có điều kiện tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật, đổi mới giống, điều chỉnh phương thức sử dụng vật tư và từng bước nâng cao năng suất lao động. Việc liên kết còn giúp các hộ chia sẻ rủi ro trước biến động thị trường, hạn chế tình trạng sản xuất theo phong trào, cung vượt cầu.

Đối với Vĩnh Châu, những kết quả bước đầu cũng được hỗ trợ bởi hoạt động xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu của chính quyền địa phương. Trong 9 tháng đầu năm 2026, diện tích trồng và thu hoạch hành tím đều đạt 3.500ha, bằng 100% kế hoạch; sản lượng đạt 59.462 tấn, tương đương 101,09% kế hoạch.

Hiện có 6 tổ chức, cá nhân được trao quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý hành tím Vĩnh Châu, trong đó có HTX hành tím Vĩnh Châu, HTX rau màu Hòa Thành. Việc mở rộng quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý tạo điều kiện để các chủ thể tham gia khai thác giá trị thương hiệu chung, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Dẫu vậy, để HTX thực sự trở thành đầu tàu trong chuỗi giá trị, những điểm nghẽn về vốn, hạ tầng bảo quản và chế biến vẫn cần được tháo gỡ. Theo ông Thạch Dil, HTX hành tím Vĩnh Châu mong muốn được hỗ trợ xây dựng kho lạnh có sức chứa 1.000-2.000 tấn, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và tái chứng nhận OCOP 3 sao, tiến tới nâng hạng 4 sao.

Từ những mô hình đang hình thành tại Vĩnh Châu, có thể thấy kinh tế tập thể đang mở ra hướng phát triển thiết thực cho nông nghiệp nông thôn, trở thành nền tảng để nâng cao giá trị nông sản, tạo việc làm, cải thiện đời sống thành viên và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội...