Nói đến sở hữu trí tuệ trong nông nghiệp, nhiều người nghĩ đến nhãn hiệu hay chỉ dẫn địa lý. Nhưng giá trị này còn được tạo nên từ tiêu chuẩn sản xuất, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu và dữ liệu số. Với HTX, đó là nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng xuất khẩu.

Tài sản trí tuệ bắt đầu từ chuẩn hóa

Đó cũng là hướng đi mà HTX nông nghiệp Tân Phú ở xã Tân Phú đang kiên trì theo đuổi để nâng cao giá trị trái sầu riêng. Hiện, HTX có 301 thành viên, liên kết sản xuất khoảng 800ha sầu riêng. Trong đó, 200ha đã được xây dựng chỉ dẫn địa lý, 191ha được cấp mã số vùng trồng. Nhiều diện tích được chứng nhận VietGAP và các vườn sầu riêng đã đạt OCOP 4 sao. HTX đang tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí để nâng hạng lên OCOP 5 sao.

Đằng sau những con số ấy là cả quá trình chuẩn hóa sản xuất nhằm tạo dựng tài sản trí tuệ cho sản phẩm. Bà Nguyễn Thị Thinh, Giám đốc HTX, cho biết mục tiêu không chỉ là bán được nhiều trái sầu riêng hơn mà còn xây dựng được thương hiệu đủ uy tín để chinh phục các thị trường khó tính.

“Muốn xuất khẩu bền vững thì phải làm bài bản ngay từ vùng trồng, từ quy trình sản xuất đến hồ sơ canh tác”, bà Thinh chia sẻ.

Theo bà, việc áp dụng VietGAP giúp HTX kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo nền tảng để đăng ký mã số vùng trồng, xây dựng chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc.

Đây đều là những yếu tố quan trọng của sở hữu trí tuệ trong nông nghiệp hiện đại. Ông Nguyễn Thanh Phương, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long, đánh giá HTX là một trong những đơn vị năng động của địa phương, hoạt động hiệu quả, đa dạng ngành nghề và được thành viên tin tưởng.

Không chỉ phát triển vùng nguyên liệu, HTX còn chủ động liên kết doanh nghiệp để mở rộng đầu ra cho sầu riêng. Đơn vị cũng được hỗ trợ thuê nhân sự kế toán, kinh doanh được đào tạo bài bản, đồng thời được bố trí trụ sở và trang bị cơ sở vật chất để nâng cao năng lực quản trị.

Song song đó, HTX Tân Phú còn tham gia dự án khuyến nông Trung ương xây dựng mô hình thâm canh sầu riêng theo tiêu chuẩn VietGAP. Nếu năm 2022 mới có 30ha được chứng nhận thì 2 năm sau đó diện tích đạt VietGAP đã tăng lên khoảng 150ha. Việc mở rộng diện tích đạt chuẩn giúp HTX đồng nhất chất lượng, phát triển thương hiệu tập thể và gia tăng giá trị tài sản trí tuệ cho vùng sầu riêng. Đây cũng là nền tảng để sản phẩm đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Mã số vùng trồng mở lối xuất khẩu

Nhiều thị trường nhập khẩu đang siết chặt yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, mã số vùng trồng và hồ sơ sản xuất minh bạch đã trở thành điều kiện bắt buộc. Nhận diện sớm xu hướng đó, HTX Tân Phú kiên trì chuẩn hóa vùng nguyên liệu và hoàn thiện các điều kiện phục vụ xuất khẩu.

Theo ông Lâm Văn Tân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, tiêu chuẩn sản xuất, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc là “hộ chiếu” của trái sầu riêng. Đây là điều kiện để sản phẩm vào các kênh phân phối hiện đại và xuất khẩu chính ngạch.

Không chỉ đáp ứng quy định của nước nhập khẩu, những yếu tố này còn góp phần bảo vệ thương hiệu, nâng cao uy tín vùng trồng và hạn chế nguy cơ hàng giả, hàng nhái làm ảnh hưởng đến hình ảnh sản phẩm. Thực tế, sầu riêng của HTX Tân Phú đã đáp ứng yêu cầu để xuất khẩu sang các thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc.

Để duy trì chất lượng, HTX thường xuyên tuyên truyền, vận động thành viên tuân thủ quy trình VietGAP. Đồng thời, các hộ được hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý mã số vùng trồng và sử dụng tem truy xuất nguồn gốc.

Mỗi lô hàng xuất đi đều gắn với vùng trồng xác định, quy trình sản xuất rõ ràng và hồ sơ minh bạch. Đây cũng là cách để gìn giữ tài sản trí tuệ mà HTX đã dày công xây dựng. Cùng với chuẩn hóa sản xuất, chuyển đổi số đang trở thành công cụ quan trọng trong phát triển sở hữu trí tuệ.

Bà Nguyễn Thị Thinh cho biết đã sử dụng thành thạo các nền tảng mạng xã hội để điều hành hoạt động của HTX, quảng bá sản phẩm và kết nối doanh nghiệp thu mua. HTX cũng lập các nhóm Zalo giữa ban quản lý, tổ kỹ thuật và thành viên. Qua đó, việc cập nhật giá cả, chia sẻ kỹ thuật, cảnh báo sâu bệnh và điều hành sản xuất được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Theo vị giám đốc HTX, thời gian tới, HTX sẽ tiếp tục ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, quảng bá thương hiệu và đưa sầu riêng lên các sàn thương mại điện tử. 

Đây là bước đi nhằm kết nối truy xuất nguồn gốc với dữ liệu số và thương hiệu trực tuyến, giúp HTX Tân Phú tiếp cận người tiêu dùng hiệu quả hơn. Khi thương mại điện tử phát triển, thương hiệu số cũng trở thành nền tảng quan trọng để gia tăng giá trị tài sản trí tuệ và sức cạnh tranh.

Giữ giá trị bằng trí tuệ

Không chỉ đầu tư vào tiêu chuẩn và thương hiệu, HTX Tân Phú còn chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu để duy trì chất lượng vùng nguyên liệu. Sau những đợt hạn mặn lịch sử năm 2016 và năm 2020, HTX đã chuyển mạnh sang mô hình sản xuất sầu riêng nghịch vụ nhằm “né” đỉnh mặn.

Hiện, khoảng ba phần tư diện tích sầu riêng của HTX được canh tác theo hướng này. Theo bà Nguyễn Thị Thinh, chi phí sản xuất nghịch vụ tăng khoảng 30-40%, nhưng năng suất đạt từ 2,5-3 tấn trên mỗi 1.000m², trong khi giá bán thường cao gấp hai đến ba lần vụ thuận.

Quan trọng hơn, cây tránh được giai đoạn mặn xâm nhập gay gắt nên sinh trưởng ổn định, giảm rủi ro và duy trì chất lượng quả. Sản xuất nghịch vụ là tổ hợp nhiều giải pháp kỹ thuật như điều chỉnh thời điểm ra hoa, tưới nhỏ giọt, che phủ, quản lý dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo thêm niềm tin cho thị trường. Đó cũng là cơ sở để các chứng nhận, mã số vùng trồng hay chỉ dẫn địa lý phát huy giá trị.

Có thể thấy, sở hữu trí tuệ trong nông nghiệp không chỉ là giấy chứng nhận hay nhãn hiệu được đăng ký. Đó còn là uy tín được tích lũy qua từng mùa vụ. Giá trị của sở hữu trí tuệ được vun đắp bằng chất lượng ổn định, dữ liệu minh bạch và niềm tin của thị trường.

HTX muốn phát triển sở hữu trí tuệ phải gắn với tiêu chuẩn sản xuất, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Đây là nền tảng để nâng sức cạnh tranh, bảo vệ thương hiệu và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Đồng thời, HTX cần gắn sở hữu trí tuệ với chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và thương hiệu số để chủ động hội nhập.

Từ thực tế ở xã Tân Phú có thể thấy, HTX giữ vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất và phát triển sở hữu trí tuệ. Đây là nền tảng để sầu riêng nâng giá trị, bảo vệ thương hiệu và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Đó cũng là hướng đi để các HTX chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng và sở hữu trí tuệ. Khi thương hiệu được bồi đắp, mỗi vùng trồng không chỉ xuất khẩu nông sản mà còn xuất khẩu giá trị và uy tín.

                                                                        Thanh Bá