Điểm du lịch cộng đồng xóm Mỏ Gà của Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông lâm nghiệp Phú Thượng (Võ Nhai, Thái Nguyên) dù mới đi vào hoạt động từ tháng 9/2022 nhưng đã trở thành một điểm du lịch của huyện, thu hút gần 2 nghìn lượt khách, đạt doanh thu khoảng 500 triệu đồng.

Nỗ lực từ phía các HTX

Ông Lành Văn Hữu, Giám đốc HTX, chia sẻ: Hầu hết du khách đến Mỏ Gà đều rất quan tâm tới các nông sản địa phương. Vì vậy, ngoài việc tổ chức điểm bán nông sản phục vụ nhu cầu của khách, chúng tôi mở tour du lịch, tham quan vườn na, ổi, nhãn để tăng thêm dịch vụ cho khách du lịch trải nghiệm.

Đến với HTX, ngoài việc tham quan các vườn nông sản, du khách có thể tham quan di tích lịch sử đình Mỏ Gà, trải nghiệm các trò chơi dân gian, nghề truyền thống bản địa, trải nghiệm dịch vụ ăn uống với nhiều món ăn chế biến từ nông sản địa phương.

Đặc biệt, ở Võ Nhai có rất nhiều sản phẩm OCOP, khi ra về khách có thể mua về những món đồ làm kỷ niệm hay những sản phẩm nông sản để sử dụng như: sản phẩm mây tre đan, sản phẩm OCOP, sản phẩm nông nghiệp, hoa quả theo mùa… tại điểm trưng bày, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp.

Theo thống kê của HTX, từ khi đi vào hoạt động, điểm du lịch Mỏ Gà đã tiêu thụ trên 10 tấn nông sản địa phương, như: Na, ổi, nhãn, quýt, mì gạo Tiền Phong, bún khô Tiến Diện, bánh Khau Sli Phú Thượng…

Tính trung bình, nếu như năm 2019, mỗi lượt khách đến Võ Nhai chỉ chi tiêu chưa tới 30 nghìn đồng thì năm 2022, mỗi lượt khách trung bình chi gần 80 nghìn đồng. Ngoài các chi phí cho dịch vụ tham quan, lượng du khách chi tiêu vào các sản phẩm hàng hóa, nông sản đã tăng khá nhiều. Đây được đánh giá là minh chứng cho sức hấp dẫn của nông sản địa phương với du khách đến vùng cao Võ Nhai.

HTX nông nghiệp sinh thái Efarm É Tòng, xã É Tòng, huyện Thuận Châu (Sơn La) là một ví dụ khác cho thấy, việc mạnh dạn đầu tư, đa dạng hóa sản phẩm theo nhu cầu thị trường đã mang lại hiệu quả rõ rệt.

Chị Lò Thị Bưởi, Giám đốc HTX, chia sẻ: Sau một thời gian nuôi thử nghiệm đàn gà, tháng 2/2022, chị đã đứng ra vận động các gia đình có diện tích đất canh tác liên kết thành lập HTX, mở rộng quy mô nuôi, sau 2-3 tháng, HTX lại xuất 1 lứa.

Bên cạnh phát triển nuôi gà bản địa, nhận thấy khách hàng có nhu cầu cao về thịt lợn đen bản địa, HTX đã nuôi 100 con lợn thịt, không sử dụng cám tăng trọng nên chất lượng thịt tốt, thơm ngon; giá bán từ 70.000-75.000 đồng/kg hơi, được khách hàng ưa chuộng tìm đến đặt mua, nhiều lúc không đủ để bán ra thị trường.

Nhằm đa dạng hóa sản phẩm, HTX còn trồng 3ha lạc, đậu xanh, đỗ tương. Hơn nữa, nhận thấy đẳng sâm là loại dược liệu mang lại giá trị kinh tế cao, phù hợp điều kiện thời tiết, đất đai, sinh trưởng, ít bị sâu bệnh, tốn rất ít công chăm sóc, trong khi người dân trong xã chỉ trồng manh mún xen với cây ngô, sắn. Do vậy, HTX đã chủ động trồng 2 ha đẳng sâm, liên kết tìm đầu ra thương lái ở tỉnh Điện Biên, HTX đã xuất bán được 600 kg khô, với giá 150 nghìn đồng/kg và 2 tấn đẳng sâm tươi, với giá 28 nghìn đồng/kg.

Ngoài ra, nông sản của HTX được chào bán trên mạng xã hội, các cửa hàng thực phẩm sạch Hà Nội, Huế và một số tỉnh, thành khác trong toàn quốc, thu trên 2 tỷ đồng; trung bình mỗi hộ thành viên thu trên 200 triệu đồng.

Chủ động nâng cao chất lượng nông sản

Mặc dù sản phẩm nông sản của các HTX vùng cao được đông đảo du khách ưa thích vì ‘sạch’, do chính tay người nông dân, bà con DTTS sản xuất… Tuy nhiên, vẫn bị đánh giá là chưa phong phú, chất lượng cũng chưa cao so với nhiều loại nông sản khác được trồng trong các nhà lưới như ở vùng đồng bằng. Hiện các mô hình sản xuất nông nghiệp với quy mô lớn theo chuỗi giá trị chưa nhiều; sản phẩm nông, lâm, thủy sản sản xuất ra để tiêu thụ phần lớn vẫn là nguyên liệu thô, tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh được chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế chưa cao.

Nông sản ở khu vực này còn hạn chế về tính ổn định chất lượng và sản lượng nên việc tiếp cận, phát triển thị trường còn hạn chế. Tỷ trọng sản phẩm được kiểm soát chất lượng, ATTP tại từng công đoạn và trong toàn chuỗi cung ứng theo tiêu chuẩn quốc tế cũng chưa cao…Bởi vậy, việc làm thế nào để nâng chất cho các sản phẩm là điều mà các HTX này luôn hướng tới.

Câu chuyện của HTX Dịch vụ sản xuất Nông nghiệp Sử Anh, xã Mỹ Bằng (Yên Sơn, Tuyên Quang) là một ví dụ điển hình về việc nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm, thu hút khách hàng. Năm 2022, HTX được cấp giấy chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế (ISO 22000-2018). Anh Nguyễn Công Sử, Giám đốc HTX Dịch vụ sản xuất Nông nghiệp Sử Anh cho biết, trước đây sản xuất chè kiểu truyền thống, chưa chú ý đến quy trình sạch, chỉ quan tâm đến sản lượng nhiều hay ít nên hiệu quả kinh tế thấp. Từ ngày trồng chè đặc sản và áp dụng quy trình VietGAP, các loại chè như Ngọc Thúy, Phú Lâm có giá trung bình là 400.000 - 800.000 đồng/kg chè khô. Với hơn 60 ha vùng nguyên liệu, mỗi năm HTX cung ứng trên 20 tấn chè khô ra thị trường.

Anh Nguyễn Tiến Dũng, thôn Làng Ngòi, xã Mỹ Bằng, thành viên liên kết HTX Dịch vụ sản xuất Nông nghiệp Sử Anh cho biết, khi sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, anh phải tuân thủ khắt khe quy trình như chăm sóc, sử dụng phân thuốc trong danh mục cho phép, đảm bảo thời gian cách ly an toàn trước khi thu hoạch. Điều này có thể gây khó khăn cho nông dân, nhưng anh và các thành viên phải cố gắng vì bù lại, sản phẩm bán ra thị trường với giá cao.

Chia sẻ về kinh nghiệm nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản địa phương, phục vụ khách du lịch đến Tuyên Quang, ông Lộc Kim Liễn, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Tuyên Quang cho biết: Những năm vừa qua, sau khi có Chương trình mỗi xã một sản phẩm, tỉnh Tuyên Quang đã quan tâm đến chất lượng hàng hóa, cũng như phát triển thương hiệu hàng hóa cho sản phẩm nông sản của tỉnh hơn.

Về tiêu thụ thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, Tuyên Quang vẫn tiêu thụ hàng hoá qua rất nhiều cái kênh phân phối, ví dụ như vừa truyền thống, vừa hiện đại. Như việc đưa vào siêu thị, vào các trung tâm thương mại lớn, các cửa hàng, cửa hiệu có thương hiệu và qua các kênh truyền thống như các chợ, các thương lái.

Gắn tiêu thụ nông sản với du lịch

Chuyên gia kinh tế, tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, cho rằng Việt Nam là một cường quốc nông nghiệp, đã có hàng chục sản phẩm nằm trong top đầu xuất khẩu thế giới. Đặc biệt, Việt Nam đã có hàng trăm năm lịch sử phát triển nông nghiệp với những kinh nghiệm rất quý, du lịch cũng đang là một trong những lĩnh vực phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam, đứng thứ 25 trên thế giới về tài nguyên du lịch, đứng thứ 75 thế giới tiềm năng khách du lịch.

Bởi vậy, theo ông Phong, sự kết hợp giữa giữa nông nghiệp và du lịch, đặc biệt là ở những vùng núi, vùng sâu, vùng xa đó trong thời gian gần đây đang có sự gắn kết khá rõ rệt, giúp sản phẩm của các vùng này tiêu thụ tốt hơn.

Chẳng hạn, khi lên Tây Bắc hoặc vào miền Trung sẽ thấy xuất hiện những hình thức đi du lịch ở những nông trường, ở những trang trại, ở những khu mà có những sản phẩm đặc sản, thậm chí những homestay mà ở đó chúng ta có thể ăn ở cùng với chủ nhà và tham gia những sinh hoạt sản xuất, thu hái cùng với gia chủ những đặc sản ở địa phương.

“Tất cả những sự kết hợp như vậy, đã giúp cho thay đổi dần quy mô cũng như tính chất và hiệu quả của hoạt động du lịch, cũng như tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành nông nghiệp địa phương”, ông Phong nói.

Sự kết hợp giữa giữa nông nghiệp và du lịch, đặc biệt là ở những vùng núi, vùng sâu, vùng xa trong thời gian gần đây đang có sự gắn kết khá rõ rệt, giúp sản phẩm của các vùng này tiêu thụ tốt hơn.

Chuyên gia kinh tế, tiến sĩ Nguyễn Minh Phong

Thực ra, kết hợp du lịch với tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp không phải là mới. Trên thế giới đã có nhiều quốc gia áp dụng thành công. Đơn cử như Hàn Quốc, những tour du lịch sẽ đưa du khách vào những vùng nông nghiệp, HTX… để xem xét những nơi sản xuất nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ, đặc biệt là trải nghiệm các hoạt động, ví dụ như làm kim chi.

Còn ở Trung Quốc có những khu nông nghiệp sinh thái công nghệ cao đưa du khách vào đó để họ trải nghiệm, không chỉ cảnh quan mà còn được trải nghiệm và chứng kiến những thành tựu công nghệ cao trong nông nghiệp.

Trở lại với câu chuyện tiêu thụ nông sản của các HTX vùng đồng bào DTTS, mặc dù hiện nay đại đa số hoạt động sản xuất, kinh doanh của đồng bào DTTS đã được Nhà nước, các Bộ, ngành, địa phương quan tâm, hỗ trợ nhưng vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ vẫn là phổ biến, số lượng sản phẩm đạt yêu cầu chưa như mong đợi; HTX và doanh nghiệp chưa tìm được tiếng nói chung trong việc đàm phán hợp đồng mua – bán, nguồn vốn để đầu tư hệ thống kho xưởng, sơ chế khó tiếp cận; chính sách hỗ trợ chưa được thụ hưởng nhiều…

Bởi vậy, các HTX này rất cần sự hỗ trợ của các cấp, ngành, địa phương trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ để sản phẩm đi xa hơn nữa.

Đức Anh