Từ chỗ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, người dân địa phương, đặc biệt ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất, mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới, tham gia các mô hình HTX, tổ hợp tác, liên kết theo chuỗi giá trị… để vươn lên thoát nghèo bền vững.

Từ tư duy tự cung tự cấp đến sản xuất hàng hóa

Tại xã Nậm Manh – nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào Mông và Khơ Mú, mô hình liên kết trồng bí xanh hàng hóa gắn với bao tiêu sản phẩm được triển khai từ năm 2024 đã nhanh chóng phát huy hiệu quả.

Trên diện tích 5 ha với sự tham gia của 12 hộ dân bản Nậm Manh, người dân được hỗ trợ giống, vật tư nông nghiệp, tập huấn kỹ thuật và ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp từ đầu vụ. Mô hình này giúp người dân sản xuất theo hướng tập trung, thống nhất lịch thời vụ, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

Chị La Thị Duyên – người dân tộc Khơ Mú, bản Nậm Manh, chia sẻ: “Trước đây chỉ trồng lúa, ngô một vụ nên thu nhập rất bấp bênh. Giờ tham gia trồng bí xanh, gia đình được hỗ trợ kỹ thuật, có nơi tiêu thụ ổn định, mỗi năm thu về gần 40 triệu đồng tiền lãi. Đời sống khá hơn trước rất nhiều”.

Không chỉ có bí xanh ở Nậm Manh, tại xã Trung Chải – nơi tập trung đông đồng bào dân tộc Mảng, mô hình chăn nuôi lợn bản địa theo nhóm hộ cũng đang mang lại hiệu quả tích cực.

Được cơ quan chức năng huyện hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn chăm sóc, tiêm phòng và kết nối với thương lái ở thị trấn Nậm Nhùn, người dân yên tâm tái đàn, mở rộng quy mô. Với ưu điểm dễ nuôi, thịt thơm ngon, lợn đen bản địa đang trở thành một trong những sản phẩm nông sản có tiềm năng phát triển lớn tại vùng cao.

Điểm tựa phát triển kinh tế bền vững

Tương tự, tại các xã Mường Mô, Nậm Chà và Lê Lợi, nhiều mô hình liên kết khác cũng đang góp phần thay đổi diện mạo nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.

Như ở Mường Mô và Nậm Chà, người dân trồng quế theo quy trình kỹ thuật mới, được HTX và doanh nghiệp bao tiêu đầu ra, giá trị kinh tế cao hơn so với cây trồng truyền thống. Ở xã Lê Lợi, phong trào nuôi gà thả đồi, trồng dứa và cây mắc-ca đang phát triển mạnh.

Điểm nổi bật trong hành trình đổi thay của Nậm Nhùn là sự vào cuộc của các HTX tiêu biểu, đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt liên kết sản xuất.

Điển hình như HTX Dịch vụ nông nghiệp và tổng hợp Nậm Manh đã chủ động liên kết với doanh nghiệp chế biến nông sản tại thành phố Lai Châu, ký hợp đồng bao tiêu bí xanh cho người dân, đồng thời tổ chức thu mua, sơ chế, đóng gói ngay tại địa phương, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 30 lao động, trong đó phần lớn là người dân tộc Mông, Khơ Mú…

Bên cạnh đó, nhiều HTX đã chủ động ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử để mở rộng thị trường. HTX Dịch vụ nông nghiệp Lê Lợi là một ví dụ điển hình. Từ năm 2023, HTX Lê Lợi bắt đầu đăng tải sản phẩm gà đồi, dứa sạch, chè shan tuyết khô lên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shopee.

Bằng cách xây dựng fanpage, kết hợp với livestream bán hàng định kỳ, các sản phẩm nông sản bản địa không chỉ tiêu thụ trong huyện mà đã được khách hàng ở Hà Nội, Hải Phòng và TP.HCM đặt mua đều đặn.

Chị Lù Thị Vang – thành viên HTX, người dân tộc Khơ Mú – cho biết: “Mới đầu, chúng tôi bỡ ngỡ lắm, không biết làm sao để bán hàng qua mạng. Sau này được Liên minh HTX tỉnh tổ chức tập huấn, hướng dẫn cách tạo gian hàng số, cách livestream, giờ tôi bán được dứa qua mạng mỗi tuần 20–30 đơn. Có khi còn có khách quen nhắn riêng đặt mua”.

Đáng chú ý, trong quá trình phát triển mô hình kinh tế liên kết, nhiều HTX ở Nậm Nhùn đã được Liên minh HTX tỉnh Lai Châu và Liên minh HTX Việt Nam hỗ trợ nguồn lực đáng kể.

Từ việc đào tạo kỹ năng quản lý HTX, tập huấn kỹ thuật canh tác, hỗ trợ vốn vay ưu đãi đến xúc tiến thương mại, kết nối thị trường – vai trò của Liên minh HTX Việt Nam, Liên minh HTX tỉnh Lai Châu ngày càng rõ nét.

Ông Lò Văn Pao – Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Lê Lợi cho biết: “Chúng tôi từng rất lúng túng trong việc vận hành HTX. Nhưng nhờ có các lớp tập huấn từ Liên minh HTX Việt Nam và tỉnh Lai Châu, giờ đây chúng tôi đã biết xây dựng phương án kinh doanh, ký hợp đồng đầu ra, từng bước phát triển thương hiệu gà đồi Lê Lợi”.

Hướng tới một vùng cao phát triển toàn diện

Bên cạnh những đóng góp của khu vực kinh tế hợp tác, HTX, thành công của các mô hình liên kết kinh tế ở Nậm Nhùn còn có sự vai trò không nhỏ từ các chính sách hỗ trợ đồng bộ của Trung ương, tỉnh và huyện.

Các chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được lồng ghép hiệu quả, giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với cây – con giống mới, được hỗ trợ máy móc, hạ tầng, kỹ thuật và đặc biệt là kết nối với thị trường.

Qua đó, tạo chuyển biến rõ nét trong tư duy của đồng bào dân tộc thiểu số miền núi Nậm Nhùn. Từ chỗ sản xuất tự cung tự cấp, nay bà con đã quen với làm việc theo nhóm, tuân thủ quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất, thực hành sản xuất sạch và có trách nhiệm với sản phẩm của mình. Họ chủ động học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhau vượt qua khó khăn để nâng cao giá trị nông sản.

Thời gian tới, huyện Nậm Nhùn dự kiến tiếp tục đẩy mạnh liên kết phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao chất lượng sống cho đồng bào dân tộc thiểu số. Chủ động rà soát tiềm năng từng xã để chọn sản phẩm chủ lực phù hợp, khuyến khích thành lập HTX, tổ hợp tác, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số trong nông nghiệp.

Từ những mô hình nhỏ bước đầu đến sự lan tỏa của các HTX tiêu biểu, liên kết kinh tế đang tạo nên diện mạo mới cho vùng cao Nậm Nhùn. Những bản làng xưa kia quanh năm đói nghèo, giờ đã xuất hiện những gia đình thoát nghèo bền vững, thậm chí vươn lên làm giàu. Đây là tiền đề để huyện tiếp tục hình thành các vùng sản xuất hàng hóa đặc trưng, từng bước nâng cao giá trị nông sản, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, các dân tộc trên địa bàn.

Mỹ Chí