Khoảng một tháng trở lại đây, thị trường chứng khoán ghi nhận sự xuất hiện dồn dập của các giao dịch đăng ký mua cổ phiếu từ lãnh đạo doanh nghiệp và người có liên quan. Tổng khối lượng của một số giao dịch lớn lên tới hàng chục triệu đơn vị, trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư bên ngoài vẫn khá thận trọng.

Lãnh đạo doanh nghiệp mua cổ phiếu khi thị trường điều chỉnh

Điển hình, ông Trần Vũ Minh, con trai Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long, đăng ký mua 50 triệu cổ phiếu HPG. Tại DIC Corp, Chủ tịch HĐQT Nguyễn Hùng Cường đăng ký mua thêm 5 triệu cổ phiếu DIG. Tổng Giám đốc EVF Lê Mạnh Linh đăng ký mua 4 triệu cổ phiếu EVF, trong khi Chủ tịch Everland Lê Đình Vinh đăng ký mua 3 triệu cổ phiếu EVG. Tại Dabaco, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Thị Thu Hương đăng ký mua 2 triệu cổ phiếu DBC.

Danh sách còn có sự tham gia của lãnh đạo và người liên quan tại một số doanh nghiệp khác như SeABank (SSB), Searefico (SRF), Lideco (NTL)...

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô các giao dịch mà còn ở thời điểm xuất hiện. Sau giai đoạn tăng mạnh trước đó, VN-Index đã bước vào nhịp điều chỉnh, có thời điểm thanh khoản suy giảm và tâm lý thị trường trở nên thận trọng.

Trong phiên 6/10, VN-Index tăng 5,88 điểm lên 1.759,08 điểm, đánh dấu phiên hồi phục thứ hai liên tiếp, song độ rộng vẫn nghiêng về phía giảm và khối ngoại tiếp tục bán ròng.

Sang phiên 7/10, thị trường tiếp tục giằng co. Những diễn biến này cho thấy lực cầu bắt đáy đã xuất hiện nhưng chưa đủ để khẳng định xu hướng tăng mới. Một số đánh giá thị trường cũng cho rằng nhà đầu tư cần chờ thêm tín hiệu xác nhận thay vì mua đuổi trong các phiên hồi phục.

Trong bối cảnh đó, việc những người trực tiếp điều hành doanh nghiệp hoặc có quan hệ mật thiết với cổ đông lớn chủ động đăng ký mua cổ phiếu phát ra tín hiệu tích cực về mặt tâm lý.

Khác với nhà đầu tư bên ngoài, lãnh đạo doanh nghiệp có lợi thế về mức độ tiếp cận thông tin hoạt động, kế hoạch kinh doanh, đơn hàng, dòng tiền và triển vọng ngành. Do đó, khi họ bỏ thêm tiền để tăng sở hữu sau một nhịp giảm giá, thị trường thường xem đây là dấu hiệu cho thấy mức giá hiện tại có thể đã trở nên hấp dẫn hơn so với đánh giá của chính người trong cuộc về giá trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “đăng ký mua” và “đã mua”. Một thông báo đăng ký giao dịch không đồng nghĩa toàn bộ số cổ phiếu sẽ được mua thành công. Giá cổ phiếu, thanh khoản và điều kiện thị trường trong thời gian thực hiện giao dịch vẫn có thể khiến lượng mua thực tế thấp hơn đăng ký hoặc thậm chí không phát sinh giao dịch.

Vì vậy, điều đáng quan tâm hơn nằm ở việc hiện tượng này đang xuất hiện trên diện rộng, thay vì chỉ một trường hợp cá biệt.

Nếu nhìn lại diễn biến từ đầu năm, đây cũng không phải lần đầu, dòng tiền của “người trong cuộc” xuất hiện trong thời điểm thị trường chịu áp lực.

Hồi tháng 3, khi VN-Index từ vùng 1.846 điểm đầu tháng giảm mạnh và có thời điểm rơi xuống 1.652 điểm, hàng loạt lãnh đạo doanh nghiệp và người thân đăng ký mua cổ phiếu. Theo thống kê được công bố, khoảng 14 giao dịch nội bộ có thể diễn ra trong tháng với tổng giá trị ước tính hơn 3.000 tỷ đồng. Trong đó có giao dịch 50 triệu cổ phiếu HPG của ông Trần Vũ Minh, 2 triệu cổ phiếu VJC của người liên quan đến Chủ tịch Vietjet, 2 triệu cổ phiếu MBB của vợ Tổng Giám đốc MBBank và 5 triệu HAG của Chủ tịch Hoàng Anh Gia Lai Đoàn Nguyên Đức.

Điều đáng nói là VN-Index không lập tức tạo đáy sau khi các giao dịch được công bố. Chỉ số còn tiếp tục rung lắc và xuống mức thấp nhất 1.591,17 điểm vào ngày 23/3. Sau đó, thị trường mới bước vào một nhịp tăng mạnh, đưa VN-Index lên 1.927,94 điểm vào ngày 18/5, tương đương mức tăng hơn 21% từ vùng đáy.

Tiếp đến là tháng 7. Sau khi VN-Index từ vùng trên 1.860 điểm đầu tháng giảm xuống 1.668,53 điểm, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp tiếp tục đăng ký mua vào. Chủ tịch Vietcap Tô Hải đăng ký mua hơn 31 triệu cổ phiếu VCI; Chủ tịch Phát Đạt Nguyễn Văn Đạt đăng ký mua 20 triệu cổ phiếu PDR; người liên quan lãnh đạo VietBank và Nhà Khang Điền đăng ký mua lần lượt 22 triệu cổ phiếu VBB và 20 triệu cổ phiếu KDH.

Một tháng sau vùng đáy ngày 22/7, VN-Index đóng cửa phiên 28/8 tại 1.832,12 điểm, cao hơn gần 164 điểm.

Sự lặp lại của hiện tượng này khiến dòng tiền từ lãnh đạo doanh nghiệp trở thành một chỉ báo được giới đầu tư quan tâm. Tuy nhiên, đây mới chỉ là sự tương đồng về thời điểm, không đủ để kết luận rằng việc lãnh đạo mua cổ phiếu là nguyên nhân khiến VN-Index tạo đáy.

Tín hiệu tạo đáy hay chỉ là sự trùng hợp?

Điểm quan trọng nhất của câu chuyện hiện nay là phải nhìn giao dịch của người nội bộ trong mối tương quan với các yếu tố khác của thị trường.

Về tâm lý, việc lãnh đạo mua cổ phiếu có sức nặng nhất định. Khi giá cổ phiếu giảm, một bộ phận nhà đầu tư bên ngoài thường có xu hướng giảm tỷ trọng để kiểm soát rủi ro. Ngược lại, lãnh đạo hoặc người thân lại chủ động tăng sở hữu. Sự đối lập này khiến thị trường đặt câu hỏi: phải chăng những người hiểu rõ doanh nghiệp nhất đang nhìn thấy giá trị mà thị trường chưa phản ánh đầy đủ?

Đây là lý do các giao dịch nội bộ thường được xem như một dạng “chỉ báo mềm” về định giá. Tuy nhiên, không phải mọi giao dịch mua vào của lãnh đạo đều mang ý nghĩa “bắt đáy”. Một số giao dịch có thể xuất phát từ nhu cầu tăng tỷ lệ sở hữu, tái cơ cấu tài sản, thực hiện cam kết với doanh nghiệp hoặc những mục tiêu dài hạn riêng của cổ đông.

Hơn nữa, ngay cả khi lãnh đạo mua đúng vùng giá thấp, điều đó cũng không có nghĩa cổ phiếu sẽ tăng ngay sau đó.

Diễn biến tháng 3 là ví dụ rõ nhất. Sau khi các giao dịch nội bộ xuất hiện, VN-Index vẫn giảm thêm trước khi thực sự tạo đáy. Điều này cho thấy nhà đầu tư không nên sử dụng thông tin giao dịch của lãnh đạo như một công cụ để xác định chính xác điểm đáy.

Một yếu tố khác cần chú ý là bối cảnh hiện tại của thị trường đã có một số thay đổi tích cực, nhưng chưa đủ đồng thuận.

VN-Index đang nhận được sự hỗ trợ từ lực cầu bắt đáy và kỳ vọng mùa công bố kết quả kinh doanh quý III. Sau nhịp điều chỉnh trong tháng 9, mặt bằng giá của nhiều cổ phiếu đã trở nên hấp dẫn hơn. Một số đánh giá thị trường cho rằng kết quả kinh doanh quý III có thể trở thành chất xúc tác giúp VN-Index tìm được điểm cân bằng mới.

Dù vậy, dòng tiền vẫn chưa trở lại đồng đều. Khối ngoại tiếp tục là yếu tố gây áp lực, trong khi những rủi ro từ môi trường lãi suất quốc tế vẫn chưa biến mất. VDSC đánh giá bước sang quý IV, rủi ro bên ngoài vẫn là yếu tố có thể chi phối thị trường trong ngắn hạn khi dòng vốn toàn cầu tiếp tục thận trọng với các thị trường mới nổi.

Lãnh đạo, người thân doanh nghiệp đua mua cổ phiếu sau phiên giảm kỷ lục

Điều này khiến bức tranh hiện tại có sự đan xen. Một mặt, lực cầu bắt đáy đang xuất hiện. Lãnh đạo doanh nghiệp tăng mua. Mùa kết quả kinh doanh quý III đang đến gần. Sau nhịp điều chỉnh, định giá của một số nhóm cổ phiếu đã được chiết khấu.

Mặt khác, khối ngoại chưa cho thấy sự đảo chiều rõ rệt, độ rộng thị trường chưa thực sự tích cực và các tín hiệu kỹ thuật chưa xác nhận một xu hướng tăng mới.

Vì vậy, tín hiệu từ giao dịch của lãnh đạo nên được nhìn nhận theo hướng “thị trường đang bắt đầu xuất hiện những người sẵn sàng mua khi số đông còn thận trọng”, thay vì coi đó là lời khẳng định VN-Index đã tạo đáy.

Nếu kịch bản lặp lại, thị trường có thể vẫn còn những phiên rung lắc trước khi hình thành vùng cân bằng. Đây cũng là lý do việc giải ngân từng phần, tập trung vào những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản và triển vọng lợi nhuận rõ ràng sẽ có ý nghĩa hơn việc cố gắng xác định chính xác một phiên tạo đáy.

Đặc biệt, mùa báo cáo quý III có thể là phép thử quan trọng. Nếu những doanh nghiệp có lãnh đạo đăng ký mua thực sự ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực, trong khi thị giá vẫn đang ở vùng thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng dài hạn, tín hiệu mua này sẽ có thêm cơ sở để được thị trường đánh giá cao.

Ngược lại, nếu kết quả kinh doanh không đáp ứng kỳ vọng hoặc dòng tiền thị trường tiếp tục suy yếu, việc lãnh đạo đăng ký mua cũng khó trở thành chất xúc tác đủ mạnh để kéo cả thị trường đi lên.

Hải Giang