Theo số liệu giao dịch, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng khoảng 17.000 tỷ đồng trong quý III/2026. Đây là quý thứ năm liên tiếp khối ngoại bán ròng, dù giá trị bán ròng đã giảm xuống mức thấp nhất trong 5 quý gần đây.

Vốn ngoại vẫn tìm đến những thương vụ chiến lược

Tính từ đầu năm, giá trị bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài đã lên tới gần 97.000 tỷ đồng. VHM là cổ phiếu bị bán mạnh nhất trong quý III với hơn 7.051 tỷ đồng, tiếp theo là VPB khoảng 2.810 tỷ đồng và TCB gần 1.993 tỷ đồng. ACB, VCB và STB cũng nằm trong nhóm bị bán ròng lớn.

Tuy nhiên, những con số này chưa phản ánh đầy đủ cách dòng vốn ngoại đang hiện diện tại Việt Nam.

Ngay trong thời gian áp lực bán trên sàn kéo dài, nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn thu hút các khoản đầu tư mang tính chiến lược.

Tại Masan High-Tech Materials (MSR), Elmet Group dự kiến hoàn tất mua 4,99% cổ phần với giá 124,75 triệu USD. Thương vụ đưa định giá vốn chủ sở hữu của MSR lên khoảng 2,5 tỷ USD. Đáng chú ý, khoản đầu tư này đi cùng thỏa thuận cung ứng vonfram và dịch vụ chế biến kéo dài hơn 8 năm, với sản lượng cam kết khoảng 1.250 tấn WO₃ quy đổi mỗi năm.

Với Elmet, đây không chỉ là một khoản đầu tư tài chính. Doanh nghiệp Mỹ đồng thời có thêm cơ sở để bảo đảm nguồn nguyên liệu phục vụ hoạt động sản xuất. Ở chiều ngược lại, MSR có thêm đầu ra dài hạn và khả năng dự báo tốt hơn về nhu cầu đối với sản phẩm vonfram.

Tại Imexpharm (IMP), Livzon Pharmaceutical Group thông qua công ty con đã nâng sở hữu lên 67,87% và trở thành cổ đông kiểm soát. Thương vụ đi cùng định hướng hợp tác về nghiên cứu, phát triển sản phẩm và nâng cao năng lực sản xuất.

Trong lĩnh vực hàng tiêu dùng, kế hoạch Kokuyo mua cổ phần Tập đoàn Thiên Long (TLG) cũng có thêm bước tiến khi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chấp thuận giao dịch tập trung kinh tế có điều kiện. Các bên phải đáp ứng những yêu cầu liên quan đến cung cấp thông tin thị trường, tuân thủ pháp luật cạnh tranh và tăng đầu tư nghiên cứu, phát triển tại Việt Nam.

Ngân hàng cũng là lĩnh vực thu hút sự quan tâm của vốn ngoại. VPBank đã được cổ đông thông qua kế hoạch phát hành riêng lẻ hơn 624 triệu cổ phiếu cho một nhà đầu tư nước ngoài trong năm nay. SHB đã hoàn tất chào bán riêng lẻ 200 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, trong đó có nhà đầu tư nước ngoài.

Điểm chung giữa các thương vụ này là nhà đầu tư không chỉ nhìn vào biến động giá cổ phiếu. Họ mua một phần doanh nghiệp để tiếp cận thị trường, nguồn nguyên liệu, công suất sản xuất, hệ thống phân phối hoặc năng lực công nghệ.

Đây là khác biệt quan trọng khi nhìn vào câu chuyện vốn ngoại. Một quỹ đầu tư mua cổ phiếu trên sàn có thể thay đổi tỷ trọng chỉ trong vài phiên. Trong khi đó, một tập đoàn mua cổ phần chiến lược thường phải tính tới chuỗi cung ứng, khả năng mở rộng thị trường, công nghệ và hiệu quả vận hành trong nhiều năm.

Vì vậy, việc khối ngoại bán ròng trên thị trường chứng khoán (TTCK) không đồng nghĩa với việc mọi dòng vốn nước ngoài đều rời khỏi Việt Nam.

Dòng vốn dài hạn đang tìm gì?

Sự phân hóa giữa hai dòng vốn càng rõ khi đặt trong bối cảnh TTCK Việt Nam vừa bước sang giai đoạn mới sau nâng hạng.

Theo Chứng khoán MB (MBS), nâng hạng là thông tin tích cực nhưng tác động tới dòng tiền cần thêm thời gian. Trong ngắn hạn, lợi suất tại các thị trường phát triển tăng tạo sức ép lên quyết định phân bổ vốn quốc tế, trong khi dòng tiền có xu hướng quay về các tài sản tại Mỹ.

Điều đó phần nào lý giải vì sao dòng vốn giao dịch trên sàn chưa đảo chiều dù câu chuyện nâng hạng tạo thêm kỳ vọng về khả năng thu hút vốn quốc tế.

Dữ liệu của Grant Thornton cho thấy trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận 367 giao dịch M&A với tổng giá trị công bố khoảng 8,7 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước. Hoạt động giao dịch chủ yếu vẫn nằm ở phân khúc trung bình và được dẫn dắt bởi các nhà đầu tư chiến lược. Bước sang năm 2026, các lĩnh vực được dự báo tiếp tục thu hút M&A gồm y tế, năng lượng, giáo dục, công nghiệp và logistics.

Tại TP.HCM, riêng 5 tháng đầu năm 2026, hoạt động góp vốn, mua cổ phần và mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài ghi nhận 747 trường hợp, với tổng giá trị đăng ký 2,32 tỷ USD. Grant Thornton cho biết các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm tới những doanh nghiệp đã có hệ thống vận hành, thị trường khách hàng và khả năng mở rộng.

Bà Lê Hàn Tuệ Lâm, Giám đốc điều hành VinVentures cho rằng những chu kỳ M&A lớn không hình thành từ tâm lý ngắn hạn mà phụ thuộc vào các nền tảng như chính sách, khả năng tiếp cận vốn, khung pháp lý, hạ tầng giao dịch và năng lực thực thi của nhà đầu tư. Theo bà, các điều kiện hỗ trợ M&A đang được cải thiện khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp phục hồi, áp lực tín dụng giảm và khả năng định giá doanh nghiệp trên TTCK tốt hơn.

Tuy nhiên, bà Lâm lưu ý yếu tố quyết định đối với một chu kỳ M&A vẫn là nguồn cung doanh nghiệp chất lượng. Nguồn cung này có thể đến từ doanh nghiệp nhà nước trong quá trình tái cơ cấu, các quỹ đầu tư bước vào giai đoạn thoái vốn hoặc doanh nghiệp tư nhân cần thêm đối tác chiến lược để mở rộng.

Nhận định này phù hợp với diễn biến các thương vụ gần đây. Nhà đầu tư ngoại không mua doanh nghiệp một cách dàn trải mà tập trung vào những tài sản có khả năng tạo ra giá trị ngoài biến động giá cổ phiếu.

Tại MSR, đó là nguồn cung vonfram và năng lực chế biến. Tại Imexpharm, đó là thị trường dược phẩm và năng lực sản xuất. Với Thiên Long, thương vụ gắn với thị trường tiêu dùng và hoạt động nghiên cứu, phát triển. Trong lĩnh vực logistics, công nghệ, y tế hay năng lượng, các thương vụ gần đây cũng cho thấy nhà đầu tư chiến lược có xu hướng tìm kiếm năng lực vận hành sẵn có thay vì bắt đầu hoàn toàn từ đầu.

Grant Thornton nhận định thị trường M&A Việt Nam năm 2026 có xu hướng phục hồi có chọn lọc, với nhà đầu tư chiến lược tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong khi các nhà đầu tư tài chính giải ngân thận trọng hơn. Các giao dịch cũng có xu hướng chuyển sang những lĩnh vực gắn với các động lực dài hạn như tái cấu trúc chuỗi cung ứng, công nghệ, sản xuất công nghiệp, y tế, năng lượng và logistics.

Có thể thấy, hai diễn biến tưởng như đối nghịch thực chất có thể cùng tồn tại: khối ngoại bán cổ phiếu trên sàn nhưng các tập đoàn và nhà đầu tư chiến lược nước ngoài vẫn mua cổ phần doanh nghiệp Việt.

Nâng hạng cận kề, khối ngoại vẫn chưa thực sự trở lại

Với dòng vốn danh mục, Việt Nam đang cạnh tranh với nhiều thị trường khác về lợi suất, tỷ giá và định giá tài sản. Với vốn chiến lược, câu hỏi lại là doanh nghiệp Việt có tài sản, thị trường, công nghệ hoặc vị trí nào đủ quan trọng để trở thành một phần trong kế hoạch kinh doanh dài hạn của nhà đầu tư.

Sự khác biệt này cũng cho thấy tác động của nâng hạng thị trường không nên được đo chỉ bằng diễn biến mua - bán ròng trong vài tháng. Dòng vốn thụ động, vốn danh mục và vốn chiến lược có thời điểm giải ngân, tiêu chí lựa chọn và mục tiêu khác nhau.

Trong ngắn hạn, áp lực bán ròng vẫn là một yếu tố cần theo dõi đối với TTCK. Nhưng ở một kênh khác, các thương vụ mua cổ phần, M&A và hợp tác dài hạn cho thấy nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang tìm kiếm những doanh nghiệp Việt Nam có khả năng tạo ra giá trị trong chuỗi kinh doanh của họ.

Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở việc “giữ” dòng vốn ngoại trên TTCK, mà còn ở khả năng tạo ra thêm những doanh nghiệp đủ quy mô, minh bạch và có vị trí rõ ràng để thu hút các khoản đầu tư chiến lược dài hạn.

Hải Giang